Samen een goede examenklas

• newEditor
• Zorg en Welzijn
• Middelbare school
• vmbo k
• Leerjaar 4

Samen een goede examenklas

Open met: 'Dit is ons laatste jaar. Hoe willen wij met elkaar omgaan?' Benoem dat er dit jaar veel gevraagd wordt: voor de examens én in hoe leerlingen met elkaar en docenten omgaan.

Ons doel voor vandaag

Ik kan nadenken over mijn gedrag in de klas en meedenken over afspraken voor een goede examenklas.

Wat heeft een goede examenklas volgens jou nodig?

Gebruik de antwoorden als startpunt. Verwachte woorden: respect, rust, luisteren, samenwerken, sfeer, afspraken, hulp, veiligheid.

Wat speelt er in onze klas?

• soms wordt er door de docent heen gepraat

• soms luisteren leerlingen niet

• er worden vervelende opmerkingen gemaakt

• sommige leerlingen worden uitgelachen

• niet iedereen voelt zich prettig

• een grap gaat soms te ver

Benadruk: vandaag gaat het niet om schuld of namen noemen. De focus ligt op gedrag en op wat de klas samen kan verbeteren.

Eerlijk kijken naar de sfeer

Iedereen ervaart de klas anders.

Een klas kan tegelijk:

• gezellig lijken

• onrustig zijn

• onveilig voelen voor sommige leerlingen
  

Daarom is het belangrijk om eerlijk na te denken over hoe het nu gaat.

Sluit aan op het moment van individueel nadenken uit het plan. Je hoeft geen cijfers op de slide te zetten; dat kan mondeling begeleid worden.

Van cijfer naar verbetering

Een klas wordt niet beter door alleen te zeggen wat fout gaat.

De belangrijkste stap is: bedenken wat er nodig is om het één punt beter te maken.

Kleine veranderingen in gedrag kunnen veel verschil maken voor de sfeer.

Gebruik hier de taal uit het plan: wat zou ervoor zorgen dat jouw cijfer één punt hoger wordt?

Wat een goede klas nodig heeft

• rust tijdens uitleg

• luisteren naar elkaar

• respect in woorden en gedrag

• ruimte om fouten te maken

• een sfeer waarin niemand wordt buitengesloten

Grenzen in de klas

• een grapje moet kunnen, maar niet ten koste van iemand

• door de docent heen praten stoort de hele klas

• buitensluiten is niet oké

• je hoeft niet met iedereen bevriend te zijn

• respectvol omgaan met elkaar is wel nodig

• ook naar docenten luister je respectvol

Deze slide bundelt de kern van de stellingen. Voorkom dat leerlingen voorbeelden met namen gaan noemen.

Vrijheid en verantwoordelijkheid

In een klas mag niet alles zomaar.

Wat jij zegt of doet, heeft invloed op anderen. Daarom horen vrijheid en verantwoordelijkheid bij elkaar.

Leg uit dat leerlingen best verschillend mogen denken, maar dat gedrag gevolgen heeft voor de groep.

Respect zonder vriendschap

Je hoeft niet met iedereen vrienden te zijn.

Maar in een examenklas is het wel nodig dat je:

• normaal tegen elkaar praat

• elkaar laat uitpraten

• elkaar niet expres kwetst

• samenwerkt als dat nodig is

Hoe ervaar jij de sfeer in onze klas nu?

1

Heel fijn

2

Best fijn

3

Niet zo fijn

4

Onfijn

Wat past bij respect in de klas?

A

Iedereen vrienden

B

Elkaar uitlachen

C

Normaal praten

D

Altijd je zin

Sluit aan op slides 6-8: je hoeft niet bevriend te zijn met iedereen, maar je praat wel normaal en respectvol met elkaar.

Wat kan onze klas doen voor één punt betere sfeer?

Laat leerlingen kort en algemeen antwoorden, zonder namen. Mogelijke elementen: rustiger tijdens uitleg, minder doorpraten, aardiger praten, elkaar laten uitpraten, niet buitensluiten.

Wanneer wordt een grap pesten?

Pesten is niet zomaar één losse opmerking.

Het gaat vaak om gedrag dat iemand raakt, herhaald wordt of iemand buitensluit.

'Ik maakte maar een grapje' maakt gedrag niet automatisch oké.

Gebruik de vraag uit het plan mondeling: wanneer wordt een grap een probleem?

Voorbeelden van pesten

• steeds dezelfde persoon uitlachen

• iemand buitensluiten

• nare opmerkingen maken

• roddelen of voor gek zetten

• iemand lastigvallen

• gemene berichten sturen

Signalen dat het misgaat

• de ander lacht niet mee

• iemand wordt steeds opnieuw doelwit

• de sfeer wordt ongemakkelijk

• iemand haakt af of doet niet meer mee

• anderen lachen mee, maar één leerling voelt zich niet veilig

Maak duidelijk dat de reactie van de ander belangrijker is dan de bedoeling van degene die de grap maakt.

Waarom pesten groot effect heeft

Kwetsend gedrag raakt niet alleen één moment.

Het kan zorgen voor:

• minder vertrouwen

• spanning in de klas

• minder concentratie

• leerlingen die zich terugtrekken

• een onveilige sfeer voor meer mensen

Wanneer wordt een grap een probleem?

A

Als iedereen lacht

B

Als de docent kijkt

C

Als iemand geraakt wordt

D

Als het zacht gezegd is

Gebaseerd op slides 9-12: de reactie en het effect op de ander zijn belangrijker dan 'het was maar een grapje'.

Vul de juiste woorden in

Pesten is gedrag dat iemand raakt. Het wordt vaak herhaald of sluit iemand buiten.

raakt

herhaald

buiten

gezellig

eenmalig

mee

grappig

De kernwoorden komen direct uit slides 9-12.

Aan welk signaal merk je dat een grap niet oké is?

Bespreek signalen uit de slides: de ander lacht niet mee, iemand is steeds doelwit, de sfeer wordt ongemakkelijk, iemand haakt af.

Een situatie in de les

Een docent geeft uitleg.

Twee leerlingen praten steeds door.

Een andere leerling maakt een grap over een klasgenoot.

De klas lacht.

De leerling om wie het gaat lacht niet.

De docent vraagt om stilte, maar het begint weer.

Lees de situatie rustig voor en laat de klas eerst alleen kijken naar wat er gebeurt, nog niet naar wie er gelijk heeft.

Wat gaat hier mis?

• de uitleg wordt verstoord

• leerlingen luisteren niet

• een klasgenoot wordt uitgelachen

• de docent moet steeds ingrijpen

• de rust komt niet terug

• de sfeer wordt onprettig

Eén situatie, veel gevolgen

Praten door de uitleg → minder aandacht in de klas

Kwetsende grap → iemand voelt zich geraakt

Gelach van de groep → de situatie wordt groter

Onrust blijft doorgaan → docent raakt geïrriteerd

Zo kan gedrag van een paar leerlingen de hele les beïnvloeden.

Dit is een causale samenvatting van de casus. Gebruik de pijlen rustig en lees ze hardop voor.

Waarom dit in een examenjaar extra telt

In een examenjaar is lestijd extra belangrijk.

Onrust kost uitleg, concentratie en voorbereiding op toetsen en examens.

Wie heeft hier last van?

• de leerling die wordt uitgelachen

• de docent

• leerlingen die wel willen luisteren

• leerlingen die in de onrust worden meegetrokken

• uiteindelijk de hele klas

Laat duidelijk worden dat ook leerlingen die niets zeggen last kunnen hebben van storend gedrag.

Gedrag werkt door in de groep

In een klas sta je niet los van elkaar.

Gedrag van één of twee leerlingen kan invloed hebben op:

• de sfeer

• de veiligheid

• de uitleg

• de resultaten

• het gevoel van rechtvaardigheid

Niets doen is ook een keuze

Als niemand reageert, lijkt het soms alsof gedrag normaal is.

Daardoor kan iemand zich nog meer alleen voelen en kan storend of kwetsend gedrag doorgaan.

Sluit aan op het planonderdeel over omstanders. Houd het algemeen en zonder persoonlijke voorbeelden met namen.

Wat kun je doen als omstander?

• zeggen dat het moet stoppen

• niet meelachen

• naar de leerling toe gaan

• iemand erbij betrekken

• het melden bij een docent

• helpen om de situatie rustiger te maken

Wat je van een docent mag verwachten

• duidelijke uitleg

• rustig blijven

• luisteren naar leerlingen

• eerlijk zijn

• respectvol reageren

Wat een docent van jullie mag verwachten

• luisteren tijdens uitleg

• elkaar laten uitpraten

• vragen stellen als iets niet duidelijk is

• niet steeds door de uitleg heen praten

• respectvol reageren

Respect werkt twee kanten op

Een goede les ontstaat niet door één persoon.

Docent en leerlingen hebben allebei verantwoordelijkheid voor rust, duidelijkheid en respect.

Benoem dat afspraken voor iedereen gelden, maar dat de rol van docent en leerling niet hetzelfde is.

Wie heeft last van de situatie in de les?

A

Alleen de docent

B

Alleen de klas

C

Alleen het doelwit

D

De hele klas

Sluit aan op slides 13-18: storend en kwetsend gedrag werkt door op iedereen.

Maak de zin compleet

Als niemand reageert, lijkt gedrag soms normaal. Dan kan het gedrag doorgaan.

reageert

normaal

doorgaan

fluistert

grappig

stoppen

vergeten

Gebaseerd op slide 19 over omstanders.

Wat kun je als omstander het best doen?

A

Meelachen

B

Weglopen

C

Niets zeggen

D

Laten stoppen

Andere goede acties uit slide 20 kunnen ook besproken worden: niet meelachen, naar iemand toe gaan, melden bij docent.

Wat onze klas nodig heeft

Om het examenjaar goed door te komen, heeft de klas afspraken nodig die duidelijk en haalbaar zijn.

Afspraken helpen om te weten wat we van elkaar verwachten.

Deze slide bereidt het gezamenlijke maken van 5 afspraken voor.

Voorbeelden van goede afspraken

1. Als iemand praat, luisteren wij.

2. We maken geen grappen ten koste van een ander.

3. We sluiten niemand expres buiten.

4. We spreken elkaar normaal aan op gedrag.

5. We helpen mee aan een rustige les.

Gebruik deze voorbeelden als richting, maar laat ruimte voor de eigen afspraken van de klas.

Afspraken werken alleen als...

• iedereen ze kent

• ze duidelijk zijn

• ze voor iedereen gelden

• leerlingen elkaar eraan helpen herinneren

• woorden ook echt gedrag worden

Wat doe jij zelf?

Iedere leerling heeft invloed op de klas.

Je kunt zelf groeien in bijvoorbeeld:

• luisteren

• minder praten tijdens uitleg

• aardiger reageren

• anderen erbij betrekken

• op tijd iets zeggen als een grap te ver gaat

Sluit hier aan op het individuele invulmoment uit het plan: vanaf morgen ga ik proberen om...

Onze examenklas

We hoeven geen beste vrienden te zijn.

We moeten wel respectvol met elkaar omgaan.

Waarom we elkaar nodig hebben

• voor de lessen

• voor de examens

• voor een goede sfeer

• om het schooljaar goed af te sluiten

Vanaf morgen

Het hoeft niet meteen perfect te gaan.

Wel is het belangrijk dat iedereen zijn best doet om het voor zichzelf én voor anderen beter te maken.

Gebruik dit als slotboodschap, samen met de laatste terugblik op hoe de klas kan worden.

Wat maakt een klasafspraak sterk?

A

Alleen streng

B

Duidelijk en haalbaar

C

Voor een paar

D

Snel bedacht

Gebaseerd op slides 24-26: afspraken werken als ze duidelijk zijn, haalbaar, voor iedereen gelden en in gedrag terugkomen.

Waar wil jij zelf het meest in groeien?

1

Beter luisteren

2

Minder praten

3

Aardiger reageren

4

Anderen betrekken

5

Iets zeggen

Wat ga jij morgen zelf anders doen?

Laat leerlingen één concrete, haalbare actie noemen voor morgen. Voorbeelden: luisteren tijdens uitleg, niet meelachen, iemand erbij betrekken, normaal reageren.

Wat neem jij mee uit deze les?

Exit ticket zonder goed of fout. Verwachte antwoorden kunnen gaan over respect, sfeer, pesten, omstanders, afspraken of eigen gedrag.

Welk deel van de les hielp jou het meest?

Vraag naar het onderdeel dat het meeste hielp: voorbeelden, casus, stellingen, afspraken maken, luisteren naar klasgenoten.

Wat vond jij nog lastig aan dit onderwerp?

Laat leerlingen eerlijk terugkijken. Mogelijke antwoorden: iemand aanspreken, niets doen als omstander, grenzen van grapjes, rustig blijven, luisteren tijdens uitleg.

Begrippen

examenklas - een klas in het laatste schooljaar waarin leerlingen examen doen

respect - op een nette manier met anderen omgaan

gedrag - wat je doet en hoe je je gedraagt

sfeer - hoe het voelt in een groep of klas

buitensluiten - iemand expres niet mee laten doen

pesten - iemand herhaald kwetsen, uitlachen of buitensluiten

omstander - iemand die ziet wat er gebeurt, maar niet direct meedoet

Begrippen

kwetsen - iemand pijn doen met woorden of gedrag

afspraak - regel waar de groep zich aan wil houden

uitleg - wat een docent vertelt om iets duidelijk te maken

verantwoordelijkheid - weten dat jouw gedrag gevolgen heeft

rustige les - een les waarin goed geluisterd en gewerkt kan worden