blok 3 Medicatiebewaking bij CVRM
Medicatiebewaking bij CVRM
Lesduur is: 60 minOnderdelen in deze les
Medicatiebewaking bij CVRM
Deze les focust op medicatiebewakingssignalen bij receptinvoer en op de afleverinformatie die therapietrouw ondersteunt bij antihypertensiva en cholesterolverlagende middelen.
Lesdoel
Ik kan medicatiebewakingssignalen bij antihypertensiva en cholesterolverlagende middelen herkennen en passende afleverinformatie benoemen.
Deze slide heeft geen instructies
Welke signalen of aandachtspunten horen volgens jou bij medicatiebewaking?
Gebruik de reacties om voorkennis op te halen. Zoek vooral naar termen als contra-indicatie, interactie, bijwerking, therapietrouw, bloeddruk en receptcontrole.
Medicatiebewaking: altijd per patiënt
Elke contra-indicatie, interactie en intolerantie beoordeel je per situatie en per individuele gebruiker.
Een signaal betekent dus niet automatisch dat een geneesmiddel niet kan worden gebruikt.
Raadpleeg bij twijfel betrouwbare bronnen, zoals Commentaren Medicatiebewaking en WINAp-interacties op de KNMP Kennisbank, en overleg met de apotheker.
Benadruk dat medicatiebewaking geen afvinklijst is maar professionele beoordeling in context: aandoeningen, leeftijd, combinatiegebruik en gemaakte afspraken tellen mee.
Hoge bloeddruk als risicofactor
Hoge bloeddruk is een contra-indicatie als risicofactor.
Vooral middelen die invloed hebben op het autonome zenuwstelsel of op de water- en zouthuishouding vragen extra alertheid bij de receptinvoer.
Leg uit dat hier wordt bedoeld: bij deze patiëntkenmerken moet je extra controleren of het gekozen middel of de combinatie passend en veilig is.
Diuretica: belangrijke signalen
Bij diuretica let je extra op:
jicht
soms suikerziekte
soms te hoog cholesterolgehalte
Belangrijke interacties:
met hartglycosiden
met RAS-remmers
Noem dat 'soms' aangeeft dat de beoordeling afhangt van de patiëntsituatie en het totale risicoprofiel.
Bètablokkers: veel contra-indicaties
Bij bètablokkers bestaat een groot aantal belangrijke contra-indicaties, waaronder:
astma
COPD
diabetes mellitus
hartfalen
schildklierziekten
Deze groep vraagt daarom extra zorgvuldige medicatiebewaking.
Benadruk dat juist bij bètablokkers de patiëntgebonden beoordeling centraal staat; het is een groep waarbij signalen vaak klinisch relevant zijn.
RAS-remmers: interacties voorop
RAS-remmers zijn op zichzelf eigenlijk bij geen enkele aandoening een contra-indicatie.
De aandacht zit vooral bij interacties:
niet zomaar combineren met kaliumsparende diuretica
risico op te hoog kaliumgehalte in het bloed
Laat het onderscheid zien tussen contra-indicatie en interactie: bij RAS-remmers zit het risico volgens deze leerstof vooral in de combinatie met andere middelen.
RAS-remmers + diureticum
Bij toevoegen van een RAS-remmer aan een diureticum:
Diureticum aanwezig → start RAS-remmer → eerste 3 dagen halve dosering
Doel: een te sterke bloeddrukdaling voorkomen, vooral bij ouderen met risico op vallen.
Soms is afgesproken het diureticum enkele dagen te stoppen en daarna weer langzaam toe te voegen.
Benadruk het belang van navragen wat de arts met de patiënt heeft afgesproken. De instructie voor goed gebruik is hier essentieel.
Waarom vraagt een signaal bij medicatiebewaking altijd om beoordeling?
Omdat elk signaal direct stoppen betekent
Omdat je per patiënt en situatie moet kijken
Omdat alleen de arts het mag beoordelen
Omdat bronnen raadplegen niet nodig is
Sluit aan op slides 2 t/m 7: een signaal is geen automatisch verbod, maar vraagt beoordeling in context en zo nodig overleg of brongebruik.
Vul de kern van de medicatiebewaking aan
Bij een RAS-remmer ligt de nadruk vooral op interacties. In combinatie met een diureticum start je de eerste 3 dagen met een halve dosering om een sterke bloeddrukdaling te voorkomen.
De betekenis stuurt de volgorde: RAS-remmers → interacties; eerste 3 dagen halve dosering; doel is voorkomen van sterke bloeddrukdaling, vooral bij ouderen.
Waar let je extra op bij RAS-remmer + diureticum?
Bespreek dat leerlingen kunnen noemen: artsafspraak navragen, oudere patiënt/valrisico, eerste 3 dagen halve dosering, instructie voor goed gebruik, overleg met apotheker bij twijfel.
Hypercholesterolemie en medicatiebewaking
Hypercholesterolemie is een aan de patiënt gebonden contra-indicatie in de medicatiebewaking.
Vooral bij:
diuretica
bètablokkers
is voorzichtig voorschrijven en bewaken belangrijk.
Koppel dit terug aan het idee dat patiëntkenmerken zelf medicatiebewakingssignalen kunnen oproepen.
Statinen en interacties
Cholesterolsyntheseremmers geven een interactie met:
antibiotica zoals claritromycine
antimycotica zoals itraconazol
Risico: ernstige spierklachten door verhoogde afbraak van spierweefsel.
Noem eventueel dat dit een signaal is waarbij snel moet worden doorgevraagd en zo nodig overlegd met de apotheker.
Harsen en verminderde werking
Galzuurbindende harsen kunnen de werking van laaggedoseerde en/of sterk werkende geneesmiddelen verminderen.
Voorbeelden:
orale anticonceptiva
schildklierhormonen
cumarinederivaten
digoxine
Leg uit dat het hier niet gaat om extra werking of toxiciteit, maar juist om verminderde werkzaamheid van andere medicatie.
Fibraten in combinatie
Tussen fibraten en cholesterolsyntheseremmers bestaat een interactie.
Deze interactie berust op de manier waarop beide geneesmiddelen in het lichaam werken.
Bij receptinvoer vraagt deze combinatie dus om extra beoordeling.
Houd het op het niveau van de leerstof: de precieze farmacologie hoeft hier niet verder uitgewerkt te worden.
Welke combinatie geeft volgens de leerstof risico op ernstige spierklachten?
statine + itraconazol
hars + digoxine
diureticum + bètablokker
RAS-remmer + diureticum
De juiste combinatie verwijst naar slides 9 t/m 11: cholesterolsyntheseremmers met claritromycine of itraconazol verhogen het risico op spierafbraak/spierklachten.
Vul de interacties bij cholesterolverlagers aan
Bij galzuurbindende harsen kan de werking van andere middelen afnemen, zoals digoxine. Tussen fibraten en cholesterolsyntheseremmers bestaat ook een interactie.
Laat leerlingen letten op het verschil tussen verminderde werking door harsen en een combinatie-interactie bij fibraten met cholesterolsyntheseremmers.
Waarom afleverinformatie zo belangrijk is
Behandeling van hoge bloeddruk is vaak langdurig.
Veel patiënten hebben geen klachten van een verhoogde bloeddruk en merken daardoor ook weinig van het nut van hun medicatie.
Bijna 60% stopt al binnen één jaar met deze middelen.
Daarom heeft de apotheek een belangrijke rol in het ondersteunen van therapietrouw.
Dit is de brug van medicatiebewaking naar begeleiding: veilig voorschrijven alleen is niet genoeg als de patiënt niet blijft gebruiken.
Eerste uitgifte: drie kernpunten
Bij een eerste-uitgiftesignaal (EU-signaal) leg je uit:
waarvoor het geneesmiddel bedoeld is
wat de patiënt kan merken van effect of bijwerking
hoe het geneesmiddel gebruikt moet worden
Benadruk dat het EU-signaal erop wijst dat de patiënt het middel waarschijnlijk niet eerder heeft gebruikt.
Uitleg over het doel van antihypertensiva
Bij antihypertensiva is het belangrijk dat de patiënt begrijpt waarom behandeling nodig is.
Een verhoogde bloeddruk is schadelijk voor:
het hart, dat harder moet pompen
de bloedvaten, waar te veel druk op staat
Deze uitleg helpt om de patiënt te motiveren het middel goed te gebruiken.
Laat zien dat kennis van de aandoening therapietrouw kan versterken, juist omdat de patiënt vaak geen directe klachten heeft.
Effect merk je vaak niet direct
Bij hoge bloeddruk heeft een patiënt meestal geen klachten.
Daardoor merkt de patiënt vaak ook niet zelf of het geneesmiddel werkt, totdat de bloeddruk wordt gemeten.
Belangrijke boodschap: 'Ik merk niets' betekent niet dat het middel niet werkt.
Dit is een veelvoorkomend misverstand dat direct samenhangt met voortijdig stoppen.
Bijwerkingen goed uitleggen
Veel bijwerkingen treden op in het begin op
Ze verdwijnen vaak weer na enige tijd
De bijsluiter noemt alle bijwerkingen
De meeste mensen krijgen niet al die bijwerkingen
Waarom dit helpt
De patiënt herkent klachten eerder
Minder onnodige ongerustheid
Betere interpretatie van de bijsluiter
Meer ruimte om vragen te stellen
Wat je benadrukt
Koppel dit aan therapietrouw: goede uitleg kan voorkomen dat een patiënt uit angst of misinterpretatie stopt.
Bijsluitertermen worden vaak overschat
Patiënten schatten kanswoorden in de bijsluiter vaak groter in dan ze werkelijk zijn.
zeer vaak = >10%
vaak = 1–10%
soms = 0,1–1%
zelden = 0,01–0,1%
zeer zelden = <0,01%
Uit de leerstof blijkt dat patiënten termen als 'vaak' en 'zeer vaak' veel hoger inschatten dan bedoeld. Gebruik dit om uit te leggen waarom toelichting bij de bijsluiter nodig is.
Gebruik praktisch haalbaar maken
Antihypertensiva worden meestal oraal gebruikt, in één of meer doseringen per dag.
Omdat herinneren lastig kan zijn, kun je meedenken over oplossingen:
innemen op een vast moment
een kalender bijhouden
een doseerdoos gebruiken
een wekkersignaal instellen
Benadruk dat het ontbreken van klachten het onthouden van inname juist moeilijk maakt.
Wat is een kernboodschap bij eerste uitgifte van antihypertensiva?
Stop als je niets merkt
Neem alleen bij klachten
Geen effect voelen is normaal
Bijsluiter is meestal overdreven
Gebaseerd op slides 12 t/m 18: patiënten hebben vaak geen klachten en merken het effect niet direct. Dat betekent niet dat het middel niet werkt.
Vul de uitleg bij eerste uitgifte aan
Bij een EU-signaal leg je uit waarvoor het middel bedoeld is, wat de patiënt kan merken en hoe het gebruikt moet worden. Omdat hoge bloeddruk vaak geen klachten geeft, kan een vast moment helpen om therapietrouw te ondersteunen.
Alle ingevulde woorden komen rechtstreeks uit de uitleg over eerste uitgifte en praktisch haalbaar gebruik.
Welke hulp bij onthouden lijkt jou in de praktijk het meest haalbaar?
Vast moment
Kalender
Doseerdoos
Wekkersignaal
Deze slide heeft geen instructies
Tweede uitgifte: ervaringen navragen
Bij de tweede uitgifte vraag je actief hoe het gebruik is gegaan.
Zo ontdek je of er:
nog vragen zijn
problemen zijn bij het gebruik
bijwerkingen zijn opgetreden
Ongeveer één op de vijf patiënten wil dan iets bespreken.
Leg uit dat alle onderwerpen uit het eerste-uitgiftegesprek opnieuw kunnen terugkomen.
Bijwerkingen en vervolgactie
Een patiënt kan bij de tweede uitgifte melden dat er bijwerkingen zijn, zoals prikkelhoest bij een ACE-remmer.
Als klachten te belastend zijn:
adviseer bespreking met de behandelend arts
voorkom dat bijwerkingen de therapietrouw verstoren
Bij moeilijke vragen kan de assistent terugvallen op de apotheker.
Noem ook dat als een patiënt het middel eigenlijk niet wil gebruiken, terugverwijzen naar de arts de beste stap is.
Herhaaluitgifte: alert op stoppen
Bij herhaaluitgifte denken patiënten soms dat zij kunnen stoppen, omdat de bloeddruk inmiddels normaal is.
Belangrijke uitleg:
de bloeddruk is juist gedaald door de medicatie
stoppen kan ervoor zorgen dat de bloeddruk weer stijgt
Blijf daarom nagaan of er vragen of problemen zijn.
Dit is een kernmoment voor herhaling van de reden van langdurig gebruik.
Signalen bij herhaaluitgifte
Deze medicatiebewakingssignalen kunnen aanleiding zijn voor een gesprek:
afwijkend daggebruik
niet aansluitend gebruik
(pseudo)dubbelmedicatie
Mogelijke oorzaken:
de arts heeft het gebruik aangepast
de patiënt gebruikt de medicatie niet regelmatig
Benadruk dat je vooral wilt achterhalen waarom het gebruik afwijkt, zodat passend advies mogelijk is.
Extra afleverwaarschuwing bij statinen
Bij sommige cholesterolverlagende middelen, zoals simvastatine, wordt gelijktijdig gebruik met grapefruitsap afgeraden.
De combinatie kan een verhoogde bloedspiegel geven.
Benadruk deze gebruikswaarschuwing bij het afleveren.
Houd de koppeling met de praktijk sterk: dit is concrete afleverinformatie die direct relevant is voor veilig gebruik.
Doel begrijpen bij cholesterolverlagers
Bij cholesterolverlagende middelen is het belangrijk dat de gebruiker begrijpt waarom het middel belangrijk is voor de gezondheid.
Als de gebruiker dit niet weet of begrijpt, bestaat het risico dat het middel niet of te weinig wordt ingenomen.
Vraag daarom na of het doel van de medicatie duidelijk is.
Maak de parallel met antihypertensiva: ook hier is het effect voor de patiënt vaak niet direct voelbaar, waardoor motivatie kwetsbaar is.
Wat is bij tweede uitgifte de beste eerste stap?
Direct stoppen adviseren
Actief naar ervaringen vragen
Alleen de bijsluiter meegeven
Wachten op een klacht
Sluit aan op slides 19 t/m 24: bij tweede uitgifte vraag je actief hoe het gebruik is gegaan om vragen, problemen en bijwerkingen op te sporen.
Vul de begeleiding bij vervolguitgiften aan
Bij de tweede uitgifte kan een patiënt prikkelhoest melden bij een ACE-remmer. Bij herhaaluitgifte leg je uit dat de bloeddruk daalt door de medicatie. Signalen zoals niet aansluitend gebruik kunnen aanleiding zijn voor een gesprek over onregelmatig gebruik of een aangepaste dosering.
Benadruk het verschil tussen tweede uitgifte (ervaringen en bijwerkingen) en herhaaluitgifte (alert op stoppen of afwijkend gebruik).
Wat wil je weten bij niet aansluitend gebruik?
Bespreek mogelijke elementen: waarom gebruikt de patiënt onregelmatig, wat heeft de arts afgesproken, uitleg over langdurig gebruik, therapietrouw ondersteunen, wanneer terugverwijzen naar arts of overleggen met apotheker.
Wat is één inzicht uit deze les dat je onthoudt?
Reflectievraag zonder goed of fout. Laat leerlingen één concreet inzicht noemen, bijvoorbeeld over interacties, eerste uitgifte of therapietrouw.
Welk onderdeel hielp jou het meest om dit te begrijpen?
Reflectievraag zonder goed of fout. Gebruik antwoorden om te zien welke uitleg of werkvorm het meest hielp.
Welk deel vond je nog het lastigst?
Reflectievraag zonder goed of fout. Gebruik de antwoorden om lastige onderdelen zoals interacties of vervolguitgiften nog kort te herhalen.
Begrippenlijst
contra-indicatie - reden waarom een geneesmiddel bij een bepaalde patiënt extra risico geeft of ongeschikt kan zijn
interactie - beïnvloeding tussen geneesmiddelen of tussen geneesmiddel en andere stoffen
intolerantie - ongewenste reactie waardoor een patiënt een middel niet goed verdraagt
medicatiebewakingssignaal - melding die aangeeft dat extra controle of beoordeling nodig is
antihypertensiva - geneesmiddelen die de bloeddruk verlagen
diuretica - plasmiddelen die invloed hebben op de water- en zouthuishouding
RAS-remmers - middelen die het renine-angiotensinesysteem remmen
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
bètablokkers - geneesmiddelen die onder andere de werking van adrenaline op het hart remmen
hypercholesterolemie - te hoog cholesterolgehalte in het bloed
cholesterolsyntheseremmers - cholesterolverlagende middelen zoals statinen
galzuurbindende harsen - middelen die galzuren binden en zo cholesterol verlagen
fibraten - cholesterolverlagende middelen met een eigen werkingsmechanisme
therapietrouw - mate waarin een patiënt het geneesmiddel gebruikt zoals afgesproken
EU-signaal - signaal dat aangeeft dat een patiënt het geneesmiddel waarschijnlijk voor het eerst gebruikt
Deze slide heeft geen instructies
![Berlin, the movie [Cultuurstad]](https://lh3.googleusercontent.com/Hjf9M8FovLye9eYQ2nJSoynxsC4QvjWu8cReTFPaE8m1NYFRCkVGSYu2LYveGLjUuCRTjm1yNzest8a3p7JLLVzpYN6R2g29ZS1R5A=s990-rw)
