Observeren in de klas
Observeren in de klas
Deze les maakt van de tabel een bruikbaar observatiekader. De focus ligt op woordenschat, betekenis van criteria en het verschil tussen beschrijven en beoordelen.
Welke woorden koppel jij aan observeren in de klas?
Gebruik de woordwolk om voorkennis op te halen. Let op verschil tussen algemene indrukken zoals 'druk' en concreet observeerbare woorden zoals 'taakgericht' of 'luistert'.
Van indruk naar observatie
Een eerste indruk is vaak algemeen: druk, gemotiveerd of ongeïnteresseerd.
Een observatie is concreter: je benoemt zichtbaar gedrag dat je kunt aanwijzen. Daardoor wordt beoordelen eerlijker en beter uitlegbaar.
Gebruik eventueel een voorbeeld: 'werkt slordig' is een indruk, 'begint pas na herhaalde instructie en maakt taak niet af' is observeerbaar gedrag.
Waarom met criteria werken?
meer duidelijkheid
minder willekeur
beter feedback geven
ontwikkeling over tijd volgen
Deze slide heeft geen instructies
Waarom krijgt een niveau pas betekenis?
Door gedragsbeschrijvingen
Door de letter zelf
Door eerste indrukken
Door losse opmerkingen
Toetst de kern van slides 2-5: een letter of niveau zegt op zichzelf weinig; duidelijke, observeerbare criteria geven betekenis.
Van indruk naar observatie
Een eerste indruk is vaak algemeen. Een observatie benoemt zichtbaar gedrag. Daardoor wordt beoordelen eerlijker en beter uitlegbaar. Criteria zorgen ook voor minder willekeur bij het kijken naar leerlingen.
Alle woorden komen uit de voorafgaande slides over niveau, observatie en criteria.
Werkhouding
Werkhouding gaat over hoe een leerling aan het werk is.
Denk aan concentratie, taakgerichtheid, tempo, zelfstandigheid en doorzetten.
Je kijkt dus niet alleen of iemand werkt, maar vooral hoe dat gebeurt.
Deze slide heeft geen instructies
Werkhouding herkennen
start op tijd met de taak
blijft bij de opdracht
rondt werk af
vraagt passend om hulp
blijft werken bij afleiding
Maak duidelijk dat werkhouding niet hetzelfde is als resultaat. Een leerling kan hard werken en toch moeite hebben met de stof.
Noem één observeerbaar voorbeeld van werkhouding.
Verwacht antwoordelementen: concrete, zichtbare gedragingen zoals 'start op tijd', 'blijft bij de opdracht', 'maakt werk af', 'vraagt passend om hulp', 'blijft werken bij afleiding'.
Samenwerken
Samenwerken betekent dat een leerling met anderen aan een taak kan werken op een manier die de opdracht ondersteunt.
Daarbij horen luisteren, overleggen, taken verdelen en rekening houden met anderen.
Deze slide heeft geen instructies
Goed samenwerken zie je aan
beurt nemen en beurt geven
afspraken nakomen
anderen laten uitpraten
bijdragen aan het gezamenlijke doel
Laat zien dat samenwerken meer is dan gezellig naast elkaar zitten. Het gaat om doelgericht gedrag binnen een gezamenlijke taak.
Wat hoort het best bij samenwerken?
Taken verdelen
Fouten herkennen
Rustig op correctie
Zelfstandig doorwerken
Distractors komen uit andere criteria: inzicht tonen, aanspreekbaar op gedrag en werkhouding.
Werkhouding en samenwerken
Bij werkhouding kijk je naar hoe een leerling werkt, bijvoorbeeld of iemand op tijd start en bij de opdracht blijft. Bij samenwerken let je op luisteren, overleggen en taken verdelen met anderen.
Controleert of leerlingen het onderscheid tussen individueel werken en samen taakgericht werken begrijpen.
Gedrag
Met gedrag bedoel je hier hoe een leerling zich in de lessituatie gedraagt.
Voorbeelden zijn regels volgen, reageren op correctie, omgaan met grenzen en rekening houden met de les.
Houd gedrag in deze les dicht bij de schoolcontext. Vermijd brede psychologische verklaringen; focus op wat zichtbaar is in de klas.
Aanspreekbaar op gedrag
Dit criterium gaat niet alleen over wat misgaat, maar vooral over hoe een leerling reageert op feedback.
Belangrijk is of iemand luistert, bijstuurt en verantwoordelijkheid neemt voor eigen gedrag.
Benadruk het verschil tussen gedrag en aanspreekbaar zijn op gedrag. Een leerling kan grensoverschrijdend gedrag tonen, maar wél openstaan voor correctie.
Concreet observeren bij gedrag
houdt zich aan afspraken
stoort anderen wel of niet
reageert rustig op correctie
past gedrag aan na een opmerking
Deze slide heeft geen instructies
Waar let je op bij aanspreekbaar op gedrag?
Reageren op feedback
Bijdragen aan sfeer
Uitleg geven
Taken verdelen
Kern van slides 10-12: niet alleen gedrag zelf, maar vooral de reactie op correctie en feedback.
Gedrag observeren
Bij gedrag kijk je naar hoe een leerling zich in de lessituatie gedraagt. Een leerling is aanspreekbaar als die luistert naar feedback en het gedrag aanpast na een opmerking. Je let daarbij op zichtbare afspraken en reacties.
Benadrukt het onderscheid tussen gedrag tonen en openstaan voor correctie.
Inzicht tonen
Inzicht tonen gaat over laten zien dat je iets begrijpt.
Dat kan blijken uit uitleg geven, verbanden leggen, voorbeelden kiezen of laten zien waarom een antwoord klopt.
Leg uit dat inzicht tonen anders is dan alleen een antwoord geven. Het gaat om zichtbaar begrip.
Wanneer zie je inzicht?
gebruikt juiste begrippen
legt eigen denkstappen uit
verbindt nieuwe stof met eerdere kennis
herkent fouten en verbetert ze
Deze slide heeft geen instructies
Actieve bijdrage
Met actieve bijdrage kijk je of een leerling echt deelneemt aan de les.
Dat kan mondeling zijn, maar ook door meedenken, reageren, noteren of bijdragen aan een opdracht.
Maak duidelijk dat actief zijn niet alleen betekent 'veel praten'. Ook stille maar zichtbare betrokkenheid kan een actieve bijdrage zijn.
Meedoen
Meedoen lijkt op actieve bijdrage, maar is niet precies hetzelfde.
Meedoen gaat vooral over aanwezig en betrokken zijn bij de lesactiviteit; actieve bijdrage gaat over wat je daar zichtbaar in inbrengt.
Benadruk het onderscheid: een leerling kan meedoen zonder veel initiatief te nemen, en kan omgekeerd af en toe bijdragen zonder echt voortdurend mee te doen.
Waaraan zie je vooral inzicht tonen?
Denkstappen uitleggen
Afspraken nakomen
Rust bewaren
Beurt geven
De foute opties horen bij samenwerken, gedrag of sfeer. Correct is het zichtbaar maken van begrip.
Wat is het lastigste onderscheid?
Meedoen / actieve bijdrage
Gedrag / aanspreekbaar
Werkhouding / resultaat
Inzicht / goed antwoord
Deze slide heeft geen instructies
Wat is het verschil tussen meedoen en actieve bijdrage?
Verwacht antwoordelementen: meedoen = betrokken aanwezig zijn bij de lesactiviteit; actieve bijdrage = zichtbaar iets inbrengen, mondeling of op andere wijze.
Sfeer in de klas
Sfeer in de klas gaat over de invloed van leerlingen op het klimaat in de groep.
Denk aan respect, veiligheid, rust, steun aan elkaar en de algemene toon tijdens de les.
Deze slide heeft geen instructies
Gedrag dat sfeer beïnvloedt
moedigt anderen aan
lacht anderen niet uit
helpt mee aan rust
draagt bij aan een veilige groep
Noem dat klassfeer een groepskenmerk is, maar dat individuele leerlingen daar wel zichtbaar invloed op hebben.
Reflectievermogen
Reflectievermogen is het vermogen om terug te kijken op eigen gedrag, keuzes en leerproces.
Een leerling met reflectievermogen kan benoemen wat goed ging, wat beter kan en wat daarvoor nodig is.
Deze slide heeft geen instructies
Reflectie hoor je aan taal
benoemt eigen sterke punten
erkent verbeterpunten
gebruikt voorbeelden uit de les
koppelt terugblik aan een volgende stap
Omdat het vak Nederlands is, kun je hier nadruk leggen op formuleren: hoe drukt een leerling zijn reflectie onder woorden uit?
Criteria kunnen overlappen
Sommige criteria lijken op elkaar, zoals meedoen en actieve bijdrage.
Toch heeft elk criterium een eigen focus. Juist daarom is precies formuleren belangrijk bij observeren en beoordelen.
Dit is een belangrijk taaldoel in de les: betekenisverschillen scherp benoemen. Laat eventueel zien dat goede beoordeling afhangt van nauwkeurige woordkeuze.
Zorgvuldige taal bij beoordelen
Gebruik bij observaties het liefst taal die:
concreet is
beschrijvend is
controleerbaar is
niet te snel oordeelt
Voorbeelden voor mondelinge toelichting: liever 'onderbreekt drie keer een klasgenoot' dan 'is onbeleefd'.
Welke formulering is het meest beschrijvend?
Onderbreekt drie keer
Is onbeleefd
Is lastig
Is ongemotiveerd
Gebaseerd op slides 21-22: observatietaal moet concreet, beschrijvend en controleerbaar zijn.
Zorgvuldige observatietaal
Goede observatietaal is concreet, beschrijvend en controleerbaar. Je wilt bij beoordelen niet te snel oordelen over een leerling.
Laat leerlingen het taaldoel van de les actief ophalen.
Wat neem jij mee uit deze les?
Reflectievraag zonder goed of fout. Laat leerlingen één inzicht benoemen, bijvoorbeeld over criteria, concreet observeren of woordkeuze.
Welk criterium vind jij nog het lastigst?
Reflectievraag zonder goed of fout. Bruikbaar om te zien waar extra oefening nodig is, bijvoorbeeld bij overlappende criteria.
Woordenlijst
niveau - plaats op een schaal of indeling
criterium - kenmerk waarop je beoordeelt
observatie - wat je gericht waarneemt
werkhouding - manier waarop iemand werkt
samenwerken - met anderen doelgericht aan een taak werken
gedrag - zichtbare manier van handelen in de les
inzicht - laten zien dat je iets begrijpt
Deze slide heeft geen instructies
Woordenlijst
actieve bijdrage - zichtbaar iets inbrengen in de les
meedoen - betrokken deelnemen aan de activiteit
sfeer in de klas - klimaat van rust, respect en veiligheid
aanspreekbaar - openstaan voor feedback of correctie
reflectievermogen - kunnen terugkijken op jezelf en daarvan leren
Deze slide heeft geen instructies