BiNaS GPO

• newEditor
• Biologie
• Middelbare school
• vwo
• Leerjaar 6

BiNaS GPO VWO 6

Hoe kan je BiNaS tabellen aflezen?

Hoe gebruik je jouw BiNaS bij examenvragen?

H19 & H20

Joanne Klos en Julie Bolhuis

Sport

H19 :)

90C

Spier -> bundels van spiervezels

spiervezel -> myofibrillen

myofibrillen -> opeenliggende sacromeren

sacromeer -> actine/ myosine

Dwarsgestreepte spiervezels vormen skeletspieren.

90C

1. myosine aan actine

2. ATP -> myosine los

3. hydrolyse: ATP -> ADP + Pi

4. Pi koppelt af & myosine verbonden andere plaats.

5. ADP los & beweging.

• I/H- band kleiner

• M gelijk

• Z-lijn dichterbij elkaar

let op: spieren kunnen alleen samentrekken. Om te ontspannen moet de antagonist van de spier samentrekken. Elke spier heeft een eigen antagonist.

let op: myosine kan alleen binden wanneer tropomyosine niet op de plek van binding zit. Ca2+ zorgt ervoor dat tropomyosine verschuift.

80E

• glad: organen/vaten/darmen -> spoelvormig -> een kern -> autonoom

• dwars: skelet -> lang vezels -> meerkernig -> dwarsgestreept ->niet autonoom

• hart: hart -> vertakt ->1/2 kernig ->dwarsgestreepte -> autonoom

90A

-> energiebronnen spier

1. ATP activeert CP

2. CP maakt ATP van ADP

3. Anaeroob

4. Aeroob

90B

verschillen langzame (rode) en snelle (witte) spiervezels

Myoglobine -> zuurstofvervoer

Mitochondriën -> veel ATP (aeroob)

Myosyne-ATP-asse-> snelheid samentrekking

Hoge Ca2+-resorptie -> calcium sneller opgenomen -> sneller ontspannen -> sneller vervolg spieraanspanning.

myofibrillen -> sacromeren

langzame geleidende zenuwvezel -> nauwkeuriger

glycogeen -> glucose

68A - anaerobe dissimilatie

-> in cytoplasma

C6 -> C3 (glycolyse)

2 ADP + 2 NAD+ -> 2 ATP + 2 NADH,H+ (glycolyse)

melkzuur: 2 C3-> 2 C3 & 2 NADH,H+ -> 2 NAD+

Alcohol: 2 C3 -> 2 C2 + 2 CO2 & 2 NADH,H+ -> 2 NAD+

levert 2 ATP op

68A - aerobe dissimilatie

• C6 -> 2x C3 (glycolyse)

• 2x C3 -> 2x C2 (decarboxylering)

• citroenzuurcyclus levert 6 NADH,H+, 2 FADH2 en 2 ATP op.

• NADH,H+ -> 3 ATP

• FADH2 -> 2 ATP

• 10x NADH,H+ -> 30 ATP

• 2x FADH2 -> 4 ATP

• 4 ATP

• Kosten: 2 ATP

• netto: 36 ATP

68B

-> Glycolyse en gisting

energieverlies: enzymen katalyseren en 2 ATP verbruikt

via aldolase: fructose-1,6-difosfaat -> 2x glyceraldehyde-3- fosfaat

energiewinst: enzymen katalyseren en 4 ATP gevormd.

Netto 2 ATP

C3 naar gisting of verbranding

grijs gebied gisting

68C

klokmee

toont 1x

uitgebreide versie van 68A

start linksboven (pyrodruivenzuur)

68D

boven: intermembraan

onder: matrix

H+ transport door eiwitcomplexen. Terug via ATP-synthetase -> vorming ATP.

Elektronentransport activeren de eiwitcomplexen. Opgeslagen in H2O

De O2 hier zorgt ervoor dat alles in het mitochondrium aeroob is en zuurstof nodig heeft.

68E

Route van verbranding bij eiwitten, koolhydraten en vetten.

Examenopgaven

Type I-spiervezels zijn voor Maarten essentieel bij zijn zwemprestaties.

2p 3 Kies twee eigenschappen van type I-spiervezels uit tabel 1 en licht voor

elke eigenschap toe waardoor deze functioneel is voor Maarten bij zijn

Elfstedentocht.

2023 - I

Antwoord

voorbeelden van eigenschappen met juiste toelichting:

 aantal mitochondriën groot: veel aerobe dissimilatie mogelijk

 veel mitochondriën zodat meer ATP kan worden geproduceerd

 voorraad glycogeen groot: glycogeen kan worden omgezet in glucose

 veel glycogeen dat als brandstofvoorraad dient

 myoglobinegehalte hoog: bij heel lage zuurstofspanning komt extra zuurstof beschikbaar

 een hoog myoglobinegehalte waardoor veel zuurstof in de spieren gebonden kan worden

 dichtheid myofibrillen laag: een hoge dichtheid zou leiden tot een hoger gewicht van de spieren

 weinig myofibrillen: minder ATP-verbruik per beweging

per eigenschap met juiste toelichting - 1 pt

Binas 90A/C en 68A

Wist je dat bij examen 2023 tijdvak 1 bij 22 van de 39 vragen jij jouw Binas kan gebruiken, dat is ongeveer 56%!

Uitwerking + antwoord

2023 - I

Antwoord

A

uitwerking + antwoord

B68A

Antwoord

Uit het antwoord moet blijken dat

• H+-ionen (met DNP) weglekken (uit de intermembraanruimte) / de H+- gradiënt (van intermembraanruimte naar matrix) minder groot wordt / de H+-concentratie in de intermembraanruimte afneemt - 1 pt

• (waardoor) er minder transport van H+-ionen via ATP-synth(et)ase plaatsvindt (en er dus minder ATP gevormd wordt) - 1 pt

2023 - II

BiNaS 68D

uitwerking + antwoord

planten

H20 :)

91A

-> bladdoorsnede

• Chloroplasten -> groene puntjes.

-> veel bij palissadeparenchym

-> weinig bij sponsparenchym

91B

-> worteldoorsnede

symplast -> via cytoplasma

apoplast -> tussen celwanden

voedingszouten -> actief transport

water -> osmose

alleen symplast door endodermis

Worteldruk: door actief transport en osmose hoopt water zich op wat voor druk zorgt. Die druk in het houtvat zorgt ervoor dat water omhoog gaat.

91C

Hoe de vaten en epidermis er bij een stengel uitzien.

91C2

-> stam doorsnede

Jaarring -> tussen 2 donkere lijnen (1 jaar groei)

rood -> houtvaten

blauw -> bastvaten

91D

• veel macronutriënten

• weinig micronutriënten (spoorelementen)

• Het element, hoe opgenomen en functie.

Houtvaten vervoeren water en mineralen van wortels naar blad. Anorganische sapstroom (stoffen die niet door organismen zijn gemaakt).

Bastvaten vervoeren glucose van blad naar wortel. Organische sapstroom (plant maakt glucose door fotosynthese).

dwars- en lengtedoorsnede van een houtvat.

dwars- en lengtedoorsnede van een bastvat.

79D

celmembraan:

2 lagen fosfolipiden

cholesterol -> stevig

membraaneiwitten -> transport

koolhydraatketens -> herkenning

mitochondrium / chloroplast opbouw

DNA (kern) -> ribosoom leest af -> transportblaasjes naar golgisysteem -> bewerkt -> eiwitten buiten exocytose en binnen blijven.

69A

• in chloroplast

overzicht fotosynthese

lichtreactie:

in: H2O / licht

uit: O2

calvincyclus:

in: CO2

uit C3-suiker

Licht: ADP / NADP+ -> ATP/ NADPH,H+

Calvincyclus: ATP/ NADPH,H+ -> ADP/ NADP+

69B1

boven hoog energieniveau elektronen

beneden laag

Splitsing H20 -> elektronen.

licht -> hoger energetisch niveau

69B2: niet-cyclisch op membraan.

H20 splitsing

Elektron activeren eiwitcomplexen.

Bij NADP-reductase wordt elektronen opgeslagen in NADPH,H+.

H+ van water en vanuit cytochroom-bf -> ATP-synthetase en ATP vorming

69B3

cyclisch -> elektronen steeds rond en niet opgeslagen in NADPH,H+

Niet alles gebruikt (grijze niet).

Wel ATP vorming, geen NADPH,H+

Donkerreactie kan ook in het licht plaatsvinden, maar heeft geen licht nodig.

69C1

6 CO2 + 6 ribulose-1,5-difosfaat -> 6 instabiele hexose (rubisco koppelt)

12 x C3 (3 fosfoglyceraat)

12 ATP en 12 NADPH,H+ verbruikt -> 12 glyceraldehyde-3-fosfaat.

2 scheidt af en vormt glucose.

10 door.

4 Pi en 6 ATP weg en verbruikt

-> 6 ribulose-1,5-difosfaat

Examenopgaven

Examen 2000-I

Antwoord

in 1989

te maken met BiNaS 91C2

uitwerking + antwoord

-> 1991

-> 1990

-> 1989

2015 - I

Antwoord

- ATP-synthase/synthetase - 1 pt

- ADP (en Pi) -> ATP / vastleggen van energie in de vorm van ATP - 1 pt

- door een protonenegradiënt / door transport van waterstofionen/H+ - 1 pt

uitwerking + antwoord

68D en 69B

2000-I

antwoord

- in laag 2 (1pt)

- In de verklaring moet worden vermeld dat zich in deze laag de meeste chloroplasten/ bladgroenkorrels per inhoudseenheid (b.v. cm^3) bevinden. (1pt)

uitwerking + antwoord

laag 1 en 4 -> epidermis

laag 3 -> sponsparenchym

B91A

4x

Hoeveel ATP maakt jouw lichaam netto per glucose molecuul bij aerobe dissimilatie?

(binas 68A)

A

34

B

36

C

2

D

38

Wielrenner Jan zit op een koolhydraatarm dieet. Welke verandering in zijn energievoorziening tijdens langdurige inspanning is het meest waarschijnlijk?

(binas 68...)

A

Er is een verhoogde productie van melkzuur bij dezelfde inspanningsintensiteit.

B

Toegenomen opslag van glycogeen in lever en spieren.

C

Toegenomen gebruik van vetzuren als brandstof in de skeletspieren.

D

Er vindt alleen nog maar anaerobe dissimilatie plaats, geen aerobe.

Hoe ontspant een spier?

(binas 90C)

A

De antagonist zijn myosine en actine komen door ATP dichter bij elkaar te liggen (samentrekking).

B

ADP wordt omgezet in ATP waarbij myosine weer teruggaat naar zijn oude positie van binding met actine (ontspanning).

C

ATP wordt omgezet in ADP waarbij myosine dichterbij actine komt (samentrekking).

D

De antagonist zijn myosine en actine komen door ATP verder van elkaar af te liggen (ontspanning).

binas 90B

witte spiervezels

rode spiervezels

ATP wordt snel afgebroken

veel mitochondriën

lage myoglobinegehalte

lage prikkeldrempel

έτσι...

Je hebt geleerd:

• Welke BiNaS nummers je bij H19 & H20 kan gebruiken.

• Hoe je de tabellen kan toepassen bij examenvragen.

• Binasnummers: 90, 80E, 68, 91, 81E, 79D en 69