Zuren en basen
3-15
Zuren en basen
3-15
Deze slide heeft geen instructies
Waar denk je aan bij Zuren en Basen?
Deze slide heeft geen instructies
Zuren en basen 3-15
Zuren:
Tasten onedele metalen aan, zoals bv. ijzer en aluminium
Opgelost in water geleiden ze elektrische stroom
Ze kunnen indicatoren, zoals bv. de kleurstof van rode kool, van kleur doen veranderen
Oplossingen van zuren in water hebben een pH lager dan 7
Vooral geconcentreerde zuren kunnen heel gevaarlijk zijn, ze kunnen de ogen en de huid aantasten
Denk aan je veiligheid als je werkt met zuren
Deze slide heeft geen instructies
Benoem de Zuren en Basen die je al kent.
Deze slide heeft geen instructies
Zuren en basen 3-15
Zuren zijn stoffen die in water opgelost, één of meer H+ ionen kunnen afsplitsen
Dit H+ ion zorgt voor de zure eigenschappen van de oplossing
Een zuur kun je voorstellen als HZ
Opgelost in water krijg je dan:
HZ (aq) + H2O → H3O+(aq) + Z- (aq)
H3O+ is het hydroxonium-ion
Z- is het zuurrest-ion
Deze slide heeft geen instructies
Zuren en basen 3-15
Sterke zuren
Een sterk zuur splits volledig opgelost in water
In de reactie geef je dit aan met 1 pijl naar rechts
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Zuren en basen 3-15
Zwavelzuur: H2SO4
Zwavelzuur is zeer goed oplosbaar in water en valt direct uiteen in ionen, het is dus een sterk zuur
Het wordt gebruikt voor de productie van kunstmest, beitsen en het produceren van andere zuren. Het wordt gebruikt in loodaccu’s
Deze slide heeft geen instructies
Wat is de oplosvergelijking van Zwavelzuur H2SO4
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Wat is de oplosvergelijking van Salpeterzuur HNO3
Deze slide heeft geen instructies
Zuren en basen 3-15
Zwakke zuren
Er bestaan meer zwakke zuren dan sterke zuren
Zwakke zuren splitsen maar voor een gedeelte op in ionen als je het oplost in water
In een reactievergelijking geef je dat weer met dubbele pijlen: ⇆
Er is een dynamisch evenwicht tussen de ionen en het water en het zuur
Alle organische zuren zijn zwakke zuren
Er zijn eenwaardige, tweewaardige en driewaardige zuren (zie blz 11)
Deze slide heeft geen instructies
Benoem 3 sterke zuren (zoek op internet)
Deze slide heeft geen instructies
Benoem 3 zwakke zuren (zoek op internet)
Deze slide heeft geen instructies
Sleepvraag
STERK
ZWAK
Fosforzuur H3PO4
Citroenzuur C6H8O7
Zoutzuur HCl
Azijnzuur CH3COOH (of HAc)
Zwavelzuur H2SO4
Salpeterzuur HNO3
Deze slide heeft geen instructies
Zuren en basen 3-15
Basen:
Als je basen oplost in water ontstaat een basische oplossing die je herkent aan een zeepachtige smaak
Basische oplossingen lossen vetten op (denk aan zeep)
Basische oplossingen zijn schadelijk voor de huid en ogen, gebruik beschermende middelen
Opgelost in water geleiden ze elektrische stroom
Ze kunnen indicatoren van kleur doen veranderen
Oplossingen van basen in water hebben een pH hoger dan 7
Deze slide heeft geen instructies
Zuren en basen 3-15
Basen zijn stoffen die opgelost in water één of meer OH - ionen kunnen afsplitsen
Basen worden ook wel hydroxiden genoemd
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Zuren en basen 3-15
Gebluste kalk of calciumhydroxide (Ca(OH)2):
Dit is de goedkoopste base om te produceren en wordt daarom het meest gebruikt
Het wordt veelvuldig gebruikt in de land- en tuinbouw en voor de productie van soda
Deze slide heeft geen instructies
Zuren en basen 3-15
Zwakke basen
Zwakke basen vallen slechts gedeeltelijk uiteen in ionen wanneer ze worden opgelost in water
Dit geef je aan in een reactievergelijking met een dubbele pijl ⇆
Een voorbeeld is ammonia: een oplossing van het gas ammoniak in water
Er bestaan ook eenwaardige, tweewaardige en driewaardige basen
Deze slide heeft geen instructies
Benoem 3 sterke basen (zoek op internet)
Deze slide heeft geen instructies
Benoem 3 zwakke basen (zoek op internet)
Deze slide heeft geen instructies
Sleepvraag
STERK
ZWAK
Natronloog NaOH
Ammoniak NH3
Kaliloog KOH
Soda Na2CO3 * 10 H2O
Deze slide heeft geen instructies
Sleepvraag
JUIST
ONJUIST
zwakke basen zijn bijvoorbeeld natronloog en kaliloog
sterke zuren dissociëren als ze opgelost zijn in water volledig in H3O+-ionen en zuurrestionen
zuren zijn stoffen, die in water opgelost, één of meer OH--ionen kunnen afsplitsen.
basen hebben een pH die lager is dan 7.
basen en zuren kunnen elektrische stroom goed geleiden als ze opgelost zijn in water.
een voorbeeld van een zwak zuur is salpeterzuur
Deze slide heeft geen instructies
Wat is het verschil tussen een sterk en zwak zuur?
De kleur
De smaak
De massa
Aantal ionen
Benadruk dat sterk/zwak gaat over hoeveel ionen in water gevormd worden, niet over concentratie.
Sterkte en ionen
Een sterk zuur vormt in water veel H3O+-ionen. Een zwak zuur vormt minder H3O+-ionen bij gelijke concentratie. Meer H3O+ betekent een lagere pH, terwijl meer OH− meestal een hogere pH betekent.
Deze invuloefening bundelt de kern uit de slides over sterk/zwak en de relatie tussen ionen en pH.
Zuren en basen 3-15
Zuur/basekoppels
Als een zuur oplost in water staat het een H+-ion (een proton) af, het is een protondonor
Als je een base in contact brengt met een zuur zal de base een H+-ion opnemen, het is een protonacceptor
Deze slide heeft geen instructies
Zuren en basen 3-15
Deze slide heeft geen instructies
Welke deeltjes in onderstaande reacties zijn het zuur en welke de base?
HBr + H2O --> H3O+ + Br-
Deze slide heeft geen instructies
Welke deeltjes in onderstaande reacties zijn het zuur en welke de base?
CO32- + H2O --> HCO3- + OH-
Deze slide heeft geen instructies
Welke deeltjes in onderstaande reacties zijn het zuur en welke de base?
CH3COOH + H2O --> H3O+ + CH3COO-
Deze slide heeft geen instructies
Welke deeltjes in onderstaande reacties zijn het zuur en welke de base?
HS- + NH4+ --> NH3 + H2S
Deze slide heeft geen instructies
Zuren en basen 3-15
De zuurgraad of pH-waarde
Met de pH waarde kun je de zuurgraad van een oplossing weergeven.
pH kleiner dan 7 = zuur
In de oplossing zijn meer H3O+-ionen dan OH--ionen
pH 7 = neutraal
In de oplossing zijn evenveel H3O+-ionen als OH--ionen
pH groter dan 7 = basisch
In de oplossing zijn meer OH—ionen dan H3O+-ionen
Deze slide heeft geen instructies
Zuren en basen 3-15
Indicatoren
Om de pH van een oplossing te bepalen kun je gebruik maken van een indicator
Een indicator is een stofje dat bij verschillende pH’s verschillende kleuren heeft
Lakmoespapier bv kleurt in zuur milieu rood en in basisch milieu blauw
pH-indicatorpapier zal verkleuren en de kleur van het papier is een indicator voor de pH- waarde
Deze slide heeft geen instructies
Zuren en basen 3-15
pH-meters
pH-meters bestaan uit twee elektroden en een zeer nauwkeurige spanningsmeter
De eerste elektrode, de referentie elektrode, geeft een potentiaal af die onafhankelijk is van de pH van de oplossing
De tweede elektrode , de meet elektrode of glaselektrode, geeft een potentiaal af die wel afhankelijk is van de pH van de oplossing
pH meters moeten regelmatig worden gekalibreerd (geijkt) met bufferoplossingen, deze hebben een constante en bekende pH
Deze slide heeft geen instructies
Welke pH-waarde hoort bij een neutrale oplossing?
7
0
6
14
Toetst het basisonderscheid zuur-neutraal-basisch na de slides over kenmerken en de pH-schaal.
Zuur, base en pH-schaal
Een oplossing met pH lager dan 7 is zuur. Een oplossing met pH hoger dan 7 is basisch. Bij pH 7 is een oplossing neutraal. Zuren hangen samen met veel H3O+-ionen in water.
Alle begrippen komen direct uit de eerste inhoudsblokslides: zuur, base, neutraal en de koppeling met H3O+.
De formule voor pH
pH = -log [H3O+]
Hierin is [H3O+] de concentratie van H3O+ - ionen in mol/L.
Niet alle leerlingen zijn zeker met logaritmen. Focus op het gebruik van de formule en herkenning van veelvoorkomende machten van tien.
Eenvoudige pH-berekening
Voorbeeld:
Als [H3O+] = 1 × 10-3 mol/L,
dan is pH = - log (1 × 10-3)= 3.
Meer H3O+ geeft dus een lagere pH.
Laat zien hoe de exponent direct de pH geeft bij concentraties als 1 × 10^-n. Dat verlaagt de rekenlast en helpt patroonherkenning.
Van pH naar H3O+
Je kunt ook terugrekenen.
[H3O+] = 10 -pH
Hierin is [H3O+] de concentratie van H3O+ -ionen in mol/L.
Bij pH = 2 hoort:
[H3O+] = 1 × 10-2 mol/L
Bij pH = 7 hoort:
[H3O+] = 1 × 10-7 mol/L
Beperk je tot eenvoudige voorbeelden met machten van tien. Het doel is begrip van de relatie, niet rekenkundige complexiteit.
Wat is de pH bij [H3O+] = 1 × 10-2 mol/L?
2
3
7
10
Sluit direct aan op het voorbeeld uit de rekenblokken. Studenten herkennen hier het patroon pH = exponent zonder minteken.
Wat is de pH bij [H3O+] = 0,35 × 10-2 mol/L?
2
-2,5
2,5
11,5
Sluit direct aan op het voorbeeld uit de rekenblokken. Studenten herkennen hier het patroon pH = exponent zonder minteken.
Wat is de pH bij [H3O+] = 1 × 10-2 mmol/L?
3
2
4,7
-4,8
Sluit direct aan op het voorbeeld uit de rekenblokken. Studenten herkennen hier het patroon pH = exponent zonder minteken.
Wat is de [H3O+] bij een pH van: 1,6
1,6 mol/l
0,6 mol/l
0,25 mol/l
0,025 mol/l
Sluit direct aan op het voorbeeld uit de rekenblokken. Studenten herkennen hier het patroon pH = exponent zonder minteken.
Wat is de [H3O+] bij een pH van: 5,6
2,5 * 10^-6 mol/l
5,6 mol/l
0,75 mol/l
2,5 mol/l
Sluit direct aan op het voorbeeld uit de rekenblokken. Studenten herkennen hier het patroon pH = exponent zonder minteken.
Rekenen met pH
De formule voor de zuurgraad is pH = -log[H3O+]. Als de pH gelijk is aan 2, dan hoort daarbij een concentratie van 1 × 10-2 mol/L. Bij pH 7 is een oplossing neutraal.
Controleer of studenten de formule herkennen én de voorbeelden pH 2 en pH 7 kunnen koppelen aan de juiste betekenis.
Dagelijkse stoffen vergelijken
Citroensap en azijn zijn zuur
Maagzuur is sterk zuur
Zeep is basisch
De pH helpt om deze stoffen te vergelijken
Noem dat de exacte pH per product kan verschillen, maar dat de indeling zuur, neutraal of basisch wel bruikbaar blijft.
Samengevat
Zuren hangen samen met H3O+
Basen hangen samen met OH−
De pH-schaal loopt van 0 tot 14
Met [H3O+] kun je de pH berekenen en omgekeerd
Gebruik deze slide om de hele les terug te verbinden aan het leerdoel.