Mediawijsheid en AI (Beeld & Geluid) - bovenbouw
Afbeelding
Reihaneh Golpayegani, Telling Tales
https://betterimagesofai.org
Mediawijsheid & AI:
Hoe leer je bewust en kritisch omgaan met artificial intelligence?
Co-funded by the
Erasmus+ Programme
of the European Union
Lesduur is: 45 minInstructies
Onderdelen in deze les
Afbeelding
Reihaneh Golpayegani, Telling Tales
https://betterimagesofai.org
Mediawijsheid & AI:
Hoe leer je bewust en kritisch omgaan met artificial intelligence?
Co-funded by the
Erasmus+ Programme
of the European Union
Welkom bij deze les!
Vandaag duiken we in een onderwerp dat ons allemaal aangaat: artificiële intelligentie, oftewel AI.
De laatste jaren is AI steeds meer een onderdeel van ons dagelijks leven geworden en heeft het een enorme invloed op hoe we informatie ontvangen en verwerken.
ADVIES VOOR START LES:
Laat studenten ter voorbereiding de SchoolTV-chatbot doornemen.
De chatbot licht stap voor stap toe hoe AI precies werkt en hoe bepaalde input de output beïnvloedt.
Deze tool is gebaseerd op de EDUBOX Artificiële Intelligentie van VRT.
Voordat je van start gaat…
Bekijk de docententeksten en activerende vragen per slide.
Bepaal je eigen leerdoelen voor jouw les.
Check de mediafragmenten en online tools (o.a. Slide 7 & 15). Als ze niet openen neem contact op met https://beeldengeluidopschool.nl/
Print de werkbladen voor de groepsopdracht op Slide 13.
Meer mediafragmenten over Ai vind je ook op beeldengeluidopschool.nl
Wil je op de hoogte blijven? Meld je dan aan voor Lesmateriaal AI dan ontvang je actuele mediafragmenten die bij de kerndoelen Digitale Geletterdheid.
DISCLAIMER:
Deze les is gemaakt in de nieuwe lesbewerker.
De les liever gebruiken in de klassieke lesbewerker? Klik dan hier.
Deze slide heeft geen instructies
INSTRUCTIES
Slide 3 t/m 7 dienen ter voorbereiding voor de docent.
De klassikale les begint vanaf slide 8.
Maak
opdracht
Media
fragment
Optionele slide
Klassikaal
bespreken
Extra informatie bij slide
Deze slide heeft geen instructies
AI & Mediawijsheid
INTRODUCTIE
BENEDMO heeft in samenwerking Beeld & Geluid een les over Mediawijsheid & AI ontwikkeld voor bovenbouw voortgezet onderwijs. In deze les duiken de leerlingen in de snelle ontwikkeling van artificiële intelligentie (AI) en de impact daarvan op het informatielandschap en onze mediaconsumptie. Van gepersonaliseerde aanbevelingen tot gegenereerde beelden: AI speelt een steeds prominentere rol in hoe leerlingen informatie consumeren en hoe de wereld zich aan hen presenteert.
De les bestaat uit klassengesprekken, opdrachten en fragmenten uit het archief van Beeld & Geluid. In het eerste deel van de les reflecteren leerlingen op het beeld dat zij van AI hebben en hoe media hierover berichten. Met als doel om samen met de leerlingen een genuanceerd beeld te vormen, vanuit de centrale vraag: Hoe gebruiken wij Ai?
In het tweede deel staat de betrouwbaarheid van informatie centraal. Wat doet een deepfake met het vertrouwen van jongeren in beeld? Zijn ze zich bewust van mogelijke vooroordelen in AI-data en de gevolgen daarvan? En wat betekent de ontwikkeling van generatieve AI voor de kwaliteit van toekomstige informatie?
De les stimuleert leerlingen om een kritische houding te ontwikkelen, gericht op zorgvuldig bronnengebruik en het controleren van feiten, zodat zij weloverwogen en verantwoord met AI in hun mediaconsumptie omgaan.
Afbeelding
Elise Racine, Street fair
https://betterimagesofai.org
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst AI
In brede zin verwijst AI naar machines die zelfstandig kunnen leren en handelen. Deze machines kunnen zelf beslissingen nemen, zoals ook dieren en mensen dat doen.
Artificiële intelligentie (AI)
Vorm van AI die nieuwe content (tekst, afbeeldingen, video's, code) kan creëren in plaats van alleen bestaande data te analyseren of classificeren.
Generatieve AI
Een methode om computersystemen te leren van data, zonder expliciet geprogrammeerd te zijn voor elke taak. Het 'leert' door patronen te herkennen in grote hoeveelheden gegevens.
Machine Learning
Een computerprogramma dat een menselijk gesprek kan voeren, via tekst of spraak. Vaak gebaseerd op Generatieve AI (zoals Large Language Models).
Chatbot
Deze slide heeft geen instructies
Een hyperrealistische, gesynthetiseerde afbeelding, audio of video die door AI is gemaakt, waarbij het lijkt alsof iemand iets zegt of doet wat in werkelijkheid niet gebeurd is.
Deepfake
Wanneer een Generatieve AI (zoals een chatbot) feitelijk onjuiste of verzonnen informatie presenteert als zijnde waar.
Hallucinatie
Een theoretische dreiging waarbij toekomstige AI-modellen getraind worden met steeds meer AI-gegenereerde data in plaats van menselijke data. Dit zou een vermindering van de kwaliteit en diversiteit van de output van AI-systemen veroorzaken. Een term die de duurzaamheid en echtheid van online content in twijfel trekt.
Model Collapse
Begrippenlijst AI
Een term voor de enorme hoeveelheid low-cost, generieke of oppervlakkige content (teksten, afbeeldingen, video's) die snel en op grote schaal door Generatieve AI wordt geproduceerd. Het benadrukt de vervlakking en de lage waarde van veel online content, waardoor het moeilijker wordt om kwalitatieve informatie te vinden
AI-pulp
Deze slide heeft geen instructies
Een situatie waarin een gebruiker alleen informatie ziet die overeenkomt met diens eerdere opvattingen en online gedrag, doordat algoritmes selectief content aanbieden.
Filterbubbel
Desinformatie is opzettelijk verspreide onjuiste informatie om te misleiden. AI kan de schaal, snelheid en overtuigingskracht van beide vergroten door het snel en realistisch genereren van valse content (teksten, deepfakes) en het gericht verspreiden via algoritmes. Niet de techniek an sich is misleidend, maar de manier waarop mensen ai inzetten voor manipulatieve doeleinden.
Desinformatie
Systematische fout of vooringenomenheid in een AI-model, vaak veroorzaakt doordat de trainingsdata al vooroordelen bevatten (bijv. op basis van ras, geslacht, of cultuur). Dit kan leiden tot oneerlijke of discriminerende uitkomsten in aanbevelingen of beslissingen van de AI.
Bias
Begrippenlijst MEDIAWIJSHEID
Deze slide heeft geen instructies
Maandag 9 november 2026
Deze slide heeft geen instructies
Aan het einde van deze les,
kun jij :
De rol van AI in het informatielandschap herkennen en analyseren;
De impact van AI op betrouwbare informatie en media kritisch evalueren;
Weloverwogen keuzes maken voor verantwoord gebruik van AI in eigen informatievoorziening;
Afbeelding
Dominika Čupková & Archival Images of AI + AIxDESIG, You Might Also Like
https://betterimagesofai.org
Deze slide heeft geen instructies
Aan het einde van deze les,
kun jij :
De rol van AI in het informatielandschap herkennen en analyseren;
De impact van AI op betrouwbare informatie en media kritisch evalueren;
Weloverwogen keuzes maken voor verantwoord gebruik van AI in eigen informatievoorziening;
Alvast een paar tips!
Check altijd de bronnen
Vergelijk meerdere perspectieven
Wees kritisch
op de prompt
Gebruik AI als hulpmiddel, niet als vervanging
Deel bewust
Deze slide heeft geen instructies
Weet je nog?
Op platformen zoals social media, zoekmachines en videodiensten bepaalt AI mede wat jij te zien krijgt, maar er zijn ook andere vormen van AI, zoals machine learning die leert van data, en generatieve AI die zelf nieuwe teksten, beelden of muziek kan maken.
AI is statistiek. Het AI systeem analyseert data, zoekt naar patronen, en berekent een voorspelling.
Die hoeft niet altijd te kloppen.
Als voorbereiding op vandaag hebben jullie thuis aan de slag kunnen gaan met de Schooltv chatbot.
Klassikale vraag:
Wat was de opdracht precies en wat hebben jullie ontdekt?
Antwoord:
De chatbot liet al mooi zien dat AI systemen getraind zijn op data en daaruit patronen destilleren om voorspellingen te doen. Niet altijd correct, zoals sommigen van jullie misschien wel hebben ervaren.
Aanbevelingen
Visueel
gegenereerde AI
Chat bots
Ai in jouw dagelijks leven
Toelichting slide:
AI is een overkoepelende term voor diverse systemen, variërend van pragmatische AI die gespecialiseerd is in concrete taken zoals het voorspellen van verkeer of het doen van gepersonaliseerde aanbevelingen op Spotify, tot de meer opvallende Generatieve AI (GenAI), die de laatste jaren razendsnel is ontwikkeld en in staat is om zelf nieuwe content te creëren, zoals teksten (chatbots), code of unieke beelden (Instagram-visuals).
Hoewel AI in veel onzichtbare vormen aanwezig is in ons dagelijks leven, richten we ons in deze les specifiek op Generatieve AI, aangezien deze vorm de creatieve mogelijkheden en ethische uitdagingen rondom digitale creatie en informatie direct beïnvloedt.
Zien = geloven?
Toelichting slide:
Nu AI zo alomtegenwoordig is, wordt het steeds belangrijker om kritisch te kijken.
We gaan een fragment bekijken uit Dreamschool, waarin leerlingen geconfronteerd worden met een deepfake die is gemaakt van van hun docent.
Dit fragment laat zien hoe AI ingezet kan worden om te misleiden, en hoe moeilijk het soms is om echt van nep te onderscheiden.
Activerende vraag:
Wat doet dit deepfake voorbeeld met jullie beeld van online beelden en video's?
Hoe zeker ben je nog van wat je ziet?
Achtergrondinformatie over AI-gegenereerd nepnieuws:
Pointer: “Op welke plekken word je online misleid door AI-gegenereerd nepnieuws?” (14 april 2025)
Link https://pointer.kro-ncrv.nl/op-welke-plekken-word-je-online-misleid-door-ai-gegenereerd-nepnieuws?utm_source=substack&utm_medium=email
Wat vond je opvallend in dit fragment?
Deze slide heeft geen instructies
MAANDAG 16 NOVEMBER 2026
Deze slide heeft geen instructies
AI als emotionele steun
Toelichting slide:
AI kan mensen een gevoel van herkenning geven of hen ondersteunen bij persoonlijke vragen. We gaan luisteren naar een fragment van Radio 1, waarin een jongen vertelt hoe hij AI gebruikt om advies te vragen en persoonlijke dingen te bespreken.
Activerende vraag:
Hoe menselijk ervaren jullie een AI-chatbot eigenlijk?
Gebruiken jullie AI wel eens op deze manier?
Waar ligt voor jullie de grens?
Wat vond je opvallend in dit fragment?
Deze slide heeft geen instructies
MAANDAG 23 NOVEMBER 2026
Deze slide heeft geen instructies
AI als hoop voor de toekomst
Toelichting slide:
Naast persoonlijke ondersteuning biedt AI ook hoop voor grote maatschappelijke vraagstukken.
In dit Nieuwsuur-fragment zien we hoe AI een belangrijke bijdrage kan leveren aan de zorg, bijvoorbeeld bij snellere diagnoses of efficiëntere administratie.
Het potentieel voor verbetering is enorm.
Activerende vraag: Waarvoor kan AI volgens jullie nog meer als oplossing dienen?
Mogelijke antwoorden:
Denk aan andere sectoren zoals het bedrijfsleven, klimaatonderzoek, of bijvoorbeeld onderwijs.
Wat vond je opvallend in dit fragment?
Deze slide heeft geen instructies
MAANDAG 30 NOVEMBER 2026
Deze slide heeft geen instructies
AI: het antwoord op al jouw vragen?
Toelichting slide:
We zagen het al bij de Schooltv chatbot: AI geeft ons vaak kant-en-klare antwoorden, zonder dat we zelf door talloze bronnen hoeven te spitten.
Dat klinkt efficiënt, maar is het ook betrouwbaar?
Het fragment van Schooltv laat zien dat een AI-chat niet altijd correct is. AI is in essentie statistiek: het analyseert data, zoekt patronen en doet een voorspelling.
Die hoeft niet altijd te kloppen.
Activerende vraag: Gebruiken jullie AI als de eerste bron als je iets belangrijks wilt weten? Waarom wel/niet?
Achtergrondinformatie over betrouwbaarheid van chatbots:
Elger: “BBC-onderzoek laar zien hoe slecht AI-chatbots omgaan met nieuws” (22 februari 2025)
Link: https://www.elger.fm/bbc-onderzoek-laat-zien-hoe-slecht-ai-chatbots-omgaan-met-nieuws/?ref=elger-newsletter
AI op school
Toelichting slide:
Tegenover die hoopvolle beelden staan ook zorgen. In dit fragment lichten Kim Putters en Alexander Klöpping toe hoe AI onze keuzemogelijkheden, zelfbeschikking en baanzekerheid kan beïnvloeden.
AI kan ons helpen met werkstukken, maar wat betekent het voor de toekomst van werk? Het is belangrijk om hier kritisch over na te denken.
Bruggetje naar volgende slide:
AI kan ons dus enthousiasmeren, zorgen bezorgen, hoop geven of geliefd laten voelen.
Maar hoe zit het met de betrouwbaarheid van de informatie die we op ons beeldscherm te zien krijgen, en de invloed van AI daarop?
Wat vond je opvallend in dit fragment?
Deze slide heeft geen instructies
MAANDAG
7 december 2026
Deze slide heeft geen instructies
Stel je voor….
Toelichting slide:
Stel je voor dat dit een schone, heldere rivier is. Zo stellen we ons een ideale informatiestroom voor: betrouwbaar, transparant en vol waardevolle kennis.
Een rivier waar je uit zou kunnen drinken.
Bewuste sabotage
Afbeelding: PXhere (link)
Toelichting slide:
Stel je voor dat de informatiestroom, de basis van wat wij online leren, vervuild raakt. De rivier wordt vervuild met onbetrouwbaar, misleidende, bevooroordeelde of zelfs verzonnen informatie.
Hoe weten we dan nog wat we kunnen geloven?
Voorbeeld:
Dit onderzoek van KRO-NCRV Pointer toont aan dat dit al gebeurt:
Het zogeheten 'Pravda-netwerk' is een groep van honderden websites die elke dag duizenden pro-Russische nepberichten in verschillende talen publiceren. Deze sites zijn niet gemaakt voor mensen om te lezen, maar voor de automatische zoekprogramma's ('crawlers') die de basis-informatie verzamelen waarmee AI-chatbots worden getraind.
Omdat de AI traint op deze nep-data, wordt propaganda (zoals verzonnen verhalen over 'doodverklaarde NAVO-piloten' of 'drugs van de Oekraïense overheid') door populaire chatbots, zoals Copilot en Mistral, soms gewoon als feit gepresenteerd wanneer je een vraag stelt.
Wat Dit Betekent: Dit voorbeeld laat zien dat desinformatie niet langer alleen mensen probeert te beïnvloeden, maar de AI-systemen zelf die wij gebruiken om informatie te zoeken. Het is cruciaal dat we de tactieken herkennen en kritisch blijven nadenken over de "feiten" die AI ons geeft.
Bewuste sabotage
Afbeelding: PXhere (link)
Deze slide heeft geen instructies
Hoe herken je nepvideo's?
Slide tekst
Deze slide heeft geen instructies
Wat vond je opvallend in dit fragment?
Deze slide heeft geen instructies
