Palliatieve en terminale zorg in de praktijk
Palliatieve en terminale zorg in de praktijk
Wat is het verschil tussen palliatieve en terminale zorg?
Aan het einde van de les kun je:
uitleggen en onderscheiden wat het verschil is tussen palliatieve zorg en terminale zorg.
herkennen en toepassen van passende interventies om problemen in de palliatieve en terminale fase te beperken en verlichten.
beschrijven en interpreteren welke verschijnselen optreden bij stervenden en deze relateren aan het stervensproces.
Wat is palliatieve zorg?
Palliatieve zorg is continue, actieve en integrale zorg voor patiënten en hun naasten wanneer genezing niet meer mogelijk is.
Dit gebeurt door een interdisciplinair team.
Doelen van palliatieve zorg
Ziektegerichte palliatie
Symptoombestrijding
- Symptomen en bijwerkingen onder controle houden - Zo min mogelijk risico’s - Kwaliteit van leven behouden of verbeteren - Soms levensverlenging
- Balans met behoud van cognitieve functies - Kwaliteit van leven centraal
Stervensfase
In de stervensfase ligt de focus op symptoombestrijding en minder op cognitieve functies.
Vergeet daarbij niet de aandacht en begeleiding van dienst naasten.
Principes palliatieve zorg
- Fysieke, emotionele, psychologische, spirituele en sociale behoeften - Zorgdragers en mantelzorgers
- Kwaliteit van leven vs kwantiteit - Continuïteit en coördinatie van zorg - Integrale en complementaire zorg
Kernprincipes
Aandacht voor:
Zorgbehoeften in de palliatieve fase
- Pijn- en symptoombestrijding - Informatie en emotionele steun - Spirituele begeleiding en rituelen - Privacy, sociale contacten en een veilige omgeving - Hulp bij dagelijkse zorg en afscheid
Symptoombestrijding: belangrijkste klachten
Veelvoorkomende symptomen zijn:
pijn
vermoeidheid
slaapstoornissen
misselijkheid
benauwdheid, uitscheidingsproblemen
somberheid
slikstoornissen
Problemen in de palliatieve fase
Zorgen over familie, geld, werkverlies en zingeving; vragen als 'waarom ik?' en reflectie op het leven.
Lichamelijk & psychisch
Pijn, vermoeidheid, misselijkheid, obstipatie, weigeren te eten. Psychisch: ontkenning, boosheid, angst, onzekerheid.
Sociaal & spiritueel
Fasen van Kübler-Ross
Verschillende emotionele fasen rond het sterven:
ontkenning
woede
marchanderen
depressie
aanvaarding
Taken van de verpleegkundige
Informatie geven
Emotionele ondersteuning
Spirituele begeleiding
Afscheid en rouw begeleiden,
Privacy en een veilige omgeving creëren.
Complementaire zorg
Aanvullende zorgmethoden zoals aromatherapie, massage, warmte en koude, muziek.
Dit kan helpen bij ontspanning en welzijn.
Wat is terminale zorg?
Terminale zorg is de zorg tijdens de laatste levensfase, meestal de laatste dagen of weken.
Symptomen (kunnen) verergeren, bewustzijn daalt en lichamelijke veranderingen treden op denk aan huidveranderingen, temperatuurwisselingen en verandering in ademhaling.
Casusbeschrijving
Mevrouw El Amrani is een 68-jarige vrouw met uitgezaaide longkanker. Genezing is niet meer mogelijk en zij bevindt zich in de terminale fase. Mevrouw is praktiserend moslima en woont samen met haar man. Haar kinderen wonen in de buurt en zijn nauw betrokken bij de zorg.
De huisarts en het wijkteam hebben in overleg met mevrouw en haar familie besloten dat zij thuis wil sterven. Voor mevrouw is het belangrijk dat haar geloof en religieuze gebruiken gerespecteerd worden in deze laatste fase van haar leven.
Mevrouw is steeds vermoeider, eet weinig en slaapt veel. Ze heeft pijnklachten en is soms benauwd. De verpleegkundige komt dagelijks langs voor pijnbestrijding, ondersteuning en observatie. Haar dochter leest regelmatig verzen uit de Koran voor en er wordt samen gebeden. Mevrouw geeft aan dat dit haar rust geeft.
Zorg en besluitvorming laatste levensfase
Afspraken rond sterven
- Nog een werkende pacemaker?
- Testament, uitvaartwensen
- Reanimatiebeleid, orgaandonatie
Begrippen
- Abstineren: afzien van behandeling
- Palliatieve sedatie: verlagen van bewustzijn
- Euthanasie: levensbeëindiging op verzoek
Wat gebeurt er na het overlijden?
Bij overlijden stopt de hartslag en ademhaling.
Lichaam wordt koud en stijf, lijkvlekken verschijnen.
Rituelen verschillen per cultuur en religie. Rituelen zijn betekenisvolle handelingen die nabestaanden helpen afscheid te nemen. Het is belangrijk dat je hier oog voor hebt als zorgprofessional.
Reflectie: Wat neem jij mee?
Welke inzichten over palliatieve en terminale zorg zijn voor jou het meest waardevol?
Hoe ga je deze toepassen in je eigen handelen?
Bronnen
Traject – Basiszorg en Palliatieve zorg (modules 9 en 10) Kennisplein Zorg voor Beter