Ethisch Handelen

• Ethiek
• MBO
• Studiejaar 2

Ethisch handelen

Programma

• Wat is ethiek?
  
• Wat zijn waarden en normen en moreel(kompas)
• Hoe herken je ethische vragen?
• Wat is een moreel/ethisch dilemma?
• Casussen
  
•  Wat is Ethiek-filosofie?

Lesdoelen

Je kunt aan het einde:

• Aangeven wat ethiek is
  
• Ethische keuzes herkennen
  
• Normen, waarden en moreel benoemen
• Morele/ ethische dilemma's  uitleggen
  

Als je 100 filosofen vraagt wat ethiek is krijg je 100 verschillende antwoorden. 

Waarden

Waarden zijn idealen en motieven die men belangrijk en nastrevenswaardig vindt.

Collegialiteit kan bijvoorbeeld een waarde zijn voor sommige mensen.

Normen

Gedragsregels; opvattingen over hoe mensen zich in bepaalde situaties wel en niet dienen te gedragen.

De norm bij collegialiteit kan bijvoorbeeld zijn dat je iedere ochtend koffie haalt voor je collega's.

Wat is voor jou een belangrijke waarde?
En welke norm hoort daarbij?

Hoe kun je ethische keuzes maken?

Afhankelijk van ethische theorie:

• Plichtethiek (plichten, wetten, regels)
  
• Gevolgenethiek (het gevolg van een actie/keuze)
  
• Deugdenethiek (een deugdelijk/goed mens zijn)
  
• Zorgethiek (zorgen voor mensen)
  

Wat maakt dat zo lastig?

• Plichtethiek (plichten, wetten, regels)
  Een agent zou nooit iets door de vingers mogen zien als hij handelt uit 100% plichtethiek
• Gevolgenethiek (het gevolg van een actie/keuze)
  Mag je als arts dan wel euthenasie goedkeuren/toedienen?
• Deugdenethiek (een deugdelijk/goed mens zijn)
  Een goed mens zijn, of leuk/aardig gevonden worden is niet altijd het beste voor de situatie of een ander.
• Zorgethiek (zorgen voor mensen)
  

      Wat doe je met een verwarde patiënt die geregeld ’s nachts uit bed dreigt te vallen, maar waarbij diens                kinderen pertinent niet willen dat hij gefixeerd wordt?

Sommige dingen zijn nu eenmaal goed, of slecht. Maar heel vaak zit er veel nuance in. En gaat het dus over continu afwegingen maken wat juist/onjuist is. Zowel in je persoonlijke leven als in je werk later. 

Gegeven:
Twee pedagogisch medewerkers werken samen in een kinderdagverblijf. Plotseling krijgt één medewerker een vervelend telefoontje; zijn huis staat in brand en hij moet direct naar huis. Hij vraagt zijn collega dan ook of het goed is als hij naar zijn huis rijdt. De regel binnen de opvang is dat er ten alle tijden twee medewerkers aanwezig zijn.

Vraag:
Hoe zou je moeten handelen volgens de plichtethiek?

1. Je blijft op het kinderdagverblijf
2. Je rijdt naar huis

Gegeven:
Je bent net begonnen aan een game toernooi en je broertje vraagt je om hem te helpen met zijn rekensommen. Je wilt eigenlijk niet helpen omdat je niets wilt missen van het toernooi, maar als je je broertje helpt kan hij waarschijnlijk een beter cijfer halen op zijn rekenexamen.

Vraag:
Hoe zou je moeten handelen volgens de gevolgenethiek?

1. Je gaat verder met het toernooi
2. Je helpt je broertje met zijn rekensommen

Gegeven:
Je zit in de klas en er worden tussen groepjes studenten grappen gemaakt over en weer. Op een gegeven moment wordt er een grap gemaakt die écht niet door de beugel kunt en je ziet dat iemand gekwetst is maar niks zegt.

Vraag:
Hoe zou je moeten handelen volgens de deugdethiek?

1. Je legt uit dat die grap niet oké was
2. Je zegt niks, anders ben jij het doelwit straks

Gegeven:
Je begeleidt ouderen op een zorginstelling. Een van de cliënten is zeer slecht ter been en kan eigenlijk niet meer zelfstandig reizen. Helaas komt zijn familie hem steeds minder vaak opzoeken om met hem op stap te gaan. Toch heeft de man het recht om twee keer per week op stap te gaan. Hij is al weken niet buiten geweest, het is stralend weer en rustig op straat. De man wil heel graag even naar het winkelcentrum een paar straten verderop om een frisse neus te halen en wat fruit bij de groentenboer.

Vraag:
Hoe zou je moeten handelen volgens de plichtethiek?

1. Je laat hem gaan
2. Je verplicht hem binnen te blijven

Casus energiebedrijf

Stel je voor:
Je werkt voor een energiebedrijf dat contracten voor gas en stroom aanbiedt. 

Er zijn veel verschillende energieleveranciers die het liefst zoveel mogelijk klanten wil hebben, dus ook het energiebedrijf waar jij voor werkt. Daarom huurt het energiebedrijf jongeren zoals jou in om bij de deuren langs te gaan om klanten te werven voor het bedrijf.

Per nieuwe klant krijg jij 10 euro, bovenop je uurloon. 

Je teamleider stelt voor om bij een gebouw naar binnen te gaan waar weel oude mensen wonen, die soms wat kwetsbaar zijn en niet helemaal door hebben waar het over gaat. In sommige gevallen zullen ze een stuk duurder uit zijn met het contract maar uit goedwillendheid en goedgelovigheid aannemen dat jij hun iets goedkopers aanbiedt!.
“Makkelijk scoren mensen!” zegt je teamleider.

Ethisch (of Moreel) dilemma

Zoals je in het filmpje aan het begin zag, gaat ethiek dus over wat goed en fout is.

 Een ethisch dilemma ontstaat als er botsing is tussen verschillende waarden. Het kiezen voor de ene waarde gaat dan ten koste van de andere waarde. 

Bij een ethisch/moreel dilemma moet je dus altijd een keuze maken tussen verschillende waarden.

Is het verkeerd om te stelen om je familie van eten te voorzien?

Is het mogelijk om een onschuldige leugen te vertellen?

Klassikale casussen

We gaan een aantal casussen doorlopen!

0

Vind je dit boeiend?

Ethiekvorm en de Bijpassende filosoof
Immanuel Kant

Plichtethiek (deontologie) Handelingen zijn goed of fout op basis van regels of plichten, onafhankelijk van de gevolgen.
Jeremy Bentham of John Stuart Mill

Gevolgenethiek (utilitarisme/consequentialisme) Een handeling is goed als het resultaat of de gevolgen zoveel mogelijk geluk/voordeel opleveren voor zoveel mogelijk mensen. 
Aristoteles

Deugdenethiek Goed handelen draait om het ontwikkelen van goede karaktereigenschappen (deugden) en het worden van een deugdzaam persoon. 
Carol Gilligan of Nel Noddings

Zorgethiek Ethisch handelen richt zich op het zorgen voor anderen, relaties en context zijn leidend.