Wereldhandel in beweging
3V / 1 WERELD IN BEWEGING
1
Wereldhandel in beweging
3V / 1 WERELD IN BEWEGING
1
1 WERELDHANDEL IN BEWEGING / INTRODUCTIE
Felle lampjes, personen in blauwe pakken en gezichten verscholen achter grote donkere brillen. Een scène uit de nieuwste sciencefictionfilm, of is dit toch echt werkelijkheid? Het is dichterbij dan je denkt. Grote kans dat er namelijk voor jouw neus in het lokaal een digitaal schoolbord hangt, gemaakt in het buitenland door productiemedewerkers in een cleanroom.
Waarom komen zoveel spullen van elders en welke invloed heeft de wereldhandel op jouw leven?
Wat zie je?
Waar denk jij dat de economische zwaartepunten in de toekomst zullen liggen?
1 WERELDHANDEL IN BEWEGING / WERELD / 1.1 KANTELT HET ECONOMISCH WERELDBEELD?
1.1 Kantelt het economisch wereldbeeld?
1 WERELDHANDEL IN BEWEGING / WERELD / 1.1 KANTELT HET ECONOMISCH WERELDBEELD?
Waar werden 100 jaar geleden veel producten nog gemaakt?
dichtbij huis
En in 1990?
23% van alle industriegoederen kwam uit de VS of Duitsland.
Tegenwoordig is het aandeel van landen uit de semiperiferie gestegen. Waarom jagen vooral mno’s deze verschuiving aan?
mno’s zijn actief met offshoring:
maakindustrie naar lagelonenlanden
ontwikkeling en diensten schuiven ook uit naar deze landen
opkomende landen vormen nieuwe afzetmarkt
Goederenproductie op drift
1 WERELDHANDEL IN BEWEGING / WERELD / 1.1 KANTELT HET ECONOMISCH WERELDBEELD?
Welke verschuiving van een groot deel van de wereldhandel is na 1980 zichtbaar?
Van de centrumlanden naar de landen in de periferie en vooral naar de semiperiferie.
Handelspatronen verschuiven 1/2
1 WERELDHANDEL IN BEWEGING / WERELD / 1.1 KANTELT HET ECONOMISCH WERELDBEELD?
Waardoor is de omvang van de wereldhandel en de globalisering toegenomen?
opdeling van de productieketen:
meer handel en transport
slechte werkomstandigheden
transport van goederen is sneller en goedkoper geworden:
vooral door containers
ict zorgt voor levering
just-in-time
handelsgrenzen verdwijnen:
vrijhandel
World Trade Organisation (WTO)
scheuren door opstelling VS richting China
Handelspatronen verschuiven 2/2
1 WERELDHANDEL IN BEWEGING / WERELD / 1.1 KANTELT HET ECONOMISCH WERELDBEELD?
Economisch wereldbeeld verschuift 1/2
Wat zijn tegenwoordig de belangrijkste productiegebieden?
Zuid-, Zuidoost- en Oost-Azië
Deze verschuiving van het economisch zwaartepunt heet:
global shift
1 WERELDHANDEL IN BEWEGING / WERELD / 1.1 KANTELT HET ECONOMISCH WERELDBEELD?
Economisch wereldbeeld verschuift 2/2
Wereldwijd zijn er meerdere belangrijke economische centra. Er ontstaat een:
multipolaire wereldeconomie
Steeds meer mno’s neigen naar reshoring. Wat is dat?
Productie (deels) terughalen naar het thuisland.
Maar stroomt het geld wel eerlijk naar de lokale bevolking of zijn er nog steeds sporen van koloniale erfenissen zichtbaar?
Je weet dat het koloniaal verleden van landen een rol heeft gespeeld in hun huidige positie in de wereldhandel.
Je begrijp dat spanningen tussen landen de globalisering kunnen beïnvloeden.
Je kunt de kenmerken van de verschillende fasen van de wereldhandel beschrijven.
1 WERELDHANDEL IN BEWEGING / WERELD / 1.2 WERELDHANDEL: VAN KOLONIALISME TOT NU
1.2 Wereldhandel: van kolonialisme tot nu
1 WERELDHANDEL IN BEWEGING / WERELD / 1.2 WERELDHANDEL: VAN KOLONIALISME TOT NU
Europese landen hadden veel overzeese gebieden, kolonies, in hun macht. Welke twee perioden zijn er?
1500-1800: fase van het handelskolonialisme:
grondstoffen uit kolonies naar Europa
aanleg van plantages waar slaafgemaakten werkten
1800-1950: fase van industrieel kolonialisme:
opkomst van industrie in Europa
aanvoer van grondstoffen uit kolonies
afzetmarkt industrieproducten in kolonies
Koloniale verhoudingen 1/2
1 WERELDHANDEL IN BEWEGING / WERELD / 1.2 WERELDHANDEL: VAN KOLONIALISME TOT NU
Wat waren de gevolgen?
controle van de kolonisator over de kolonies werd sterker
toename wereldwijde handel
handel vond steeds meer plaats binnen het koloniale rijk
rol van Europese kolonisatoren in wereldhandel werd belangrijker
Koloniale verhoudingen 2/2
1 WERELDHANDEL IN BEWEGING / WERELD / 1.2 WERELDHANDEL: VAN KOLONIALISME TOT NU
Welke veranderingen in de wereldorde vonden plaats na WOII?
kolonies werden in snel tempo onafhankelijk:
dekolonisatie
nog steeds oneerlijke uitwisseling van grondstoffen en goederen: neokolonialisme
nieuwe overzichtelijke indeling van de wereld in blokken tijdens Koude Oorlog:
westerse landen
communistische landen
Mondiale Zuiden
Op weg naar onafhankelijkheid
1 WERELDHANDEL IN BEWEGING / WERELD / 1.2 WERELDHANDEL: VAN KOLONIALISME TOT NU
Wat werd na het uiteenvallen van de Sovjet Unie in 1990 het belangrijkste economische systeem?
vrijemarkteconomie
Wat zijn belangrijke kenmerken?
vrij ondernemerschap
wet van vraag en aanbod zorgt voor de prijzen van goederen en diensten
Vrijhandel veranderde de wereld 1/2
1 WERELDHANDEL IN BEWEGING / WERELD / 1.2 WERELDHANDEL: VAN KOLONIALISME TOT NU
Wat zijn de voordelen van vrijhandel?
grote efficiëntie: land kan zich specialiseren in productie of diensten
meer afzetmarkten: bedrijven hebben toegang tot buitenlandse afzetmarkten
Wat heeft de positie van China verstevigd?
binnenlandse maakindustrie
Nieuwe Zijderoute met grote infrastructurele projecten
Vrijhandel veranderde de wereld 2/2
1 WERELDHANDEL IN BEWEGING / WERELD / 1.2 WERELDHANDEL: VAN KOLONIALISME TOT NU
Versnippering van de wereldhandel?
Wat zorgde voor onzekerheid in de wereldhandel na 2008?
wereldwijde pandemie
toenemende importheffingen
oplopende spanningen tussen landen
Wat doen mno’s?
risico’s verminderen
strengere handelsregels
Hoe kan zo’n groot verschil in welvaart ontstaan?
Je weet een aantal interne en externe oorzaken voor verschil in ontwikkeling te noemen.
Je begrijpt dat interne en externe oorzaken van armoede met elkaar samenhangen.
Je kunt door het vergelijken van verschillende kaarten aantonen dat een land een lager economisch ontwikkelingsniveau heeft.
1 WERELDHANDEL IN BEWEGING / WERELD / 1.3 VERSCHILLEN IN ONTWIKKELING
1.3 Verschillen in ontwikkeling
1 WERELDHANDEL IN BEWEGING / WERELD / 1.3 VERSCHILLEN IN ONTWIKKELING
Waarom is een land rijker is dan een ander land?
De oorzaken van ontwikkeling kunnen binnen en buiten een land liggen, beïnvloeden elkaar en hangen onderling samen.
Verschil in ontwikkeling
1 WERELDHANDEL IN BEWEGING / WERELD / 1.3 VERSCHILLEN IN ONTWIKKELING
Met welke twee oorzaken kun je de stand van ontwikkeling van een land verklaren?
natuurlijke oorzaken:
ontwikkelingskansen door gunstige natuurlijke omstandigheden
ligging: een land aan zee
heeft voorsprong op landlocked land
menselijke oorzaken
Interne oorzaken 1/3
1 WERELDHANDEL IN BEWEGING / WERELD / 1.3 VERSCHILLEN IN ONTWIKKELING
Waaraan denken we bij menselijke oorzaken voor de ontwikkeling?
politieke systeem: ontwikkeling remt door
slecht bestuur
gebrek aan democratie
corruptie
bevolkingsgroei en leeftijdsopbouw:
bij snel groeiende bevolking bbp delen met veel mensen
bij vergrijzing moet krimpende beroepsbevolking geld verdienen voor ouderen
mate van ongelijkheid:
sociale ongelijkheid neemt toe bij economische ontwikkeling
Interne oorzaken 2/3
1 WERELDHANDEL IN BEWEGING / WERELD / 1.3 VERSCHILLEN IN ONTWIKKELING
Hoe wordt sociale ongelijkheid weergegeven?
Met de Gini-coëfficiënt.
Wat is het gevaar van combinatie van ongelijkheid en grote groep jongeren die werkloos zijn?
Ernstige onrust in een land.
Interne oorzaken 3/3
1 WERELDHANDEL IN BEWEGING / WERELD / 1.3 VERSCHILLEN IN ONTWIKKELING
Bij externe factoren wordt de reden voor de lage welvaart gezocht in het soort relatie dat armere landen als Ivoorkust hebben met de rijkere landen.
Waaraan kun je dan denken?
het koloniale verleden:
veel arme landen waren exploitatiekolonies,
ze lever(d)en:
grondstoffen
landbouwproducten
laagwaardige industrie goederen
vestigingskolonies:
vestiging van immigranten die het land herinrichten naar het model van hun ‘moederland’, nu rijke landen.
Externe oorzaken 1/2
1 WERELDHANDEL IN BEWEGING / WERELD / 1.3 VERSCHILLEN IN ONTWIKKELING
Aan welke externe factoren kun je ook denken?
rol van een land in de wereldeconomie
Waaraan hangt het af of een mno investeert in een bepaald land?
geografische factoren als:
ligging en bereikbaarheid
politieke factoren als:
betrouwbare overheid, rust, belastingvoordelen
sociaaleconomische factoren als:
loon- en opleidingsniveau, omvang afzetmarkt
Externe oorzaken 2/2
1 WERELDHANDEL IN BEWEGING / LANDENVERGELIJKING /
Landenvergelijking
Maar welke rol neemt de EU, als internationale speler, in op het toekomstige wereldtoneel?
Je weet welke positie Europa inneemt binnen de huidige wereldhandel en welke rol de EU daarbij speelt.
Je begrijpt de economische rol van Duitsland binnen de EU inclusief de uitdagingen waarmee het land te maken heeft.
Je kunt beschrijven met welke uitdagingen in de wereldhandel de EU rekening moet houden.
1 WERELDHANDEL / NEDERLAND / 1.4 DE ROL VAN EUROPA IN DE WERELDHANDEL
1.4 Rol van Europa in de wereldhandel
1 WERELDHANDEL / NEDERLAND / 1.4 DE ROL VAN EUROPA IN DE WERELDHANDEL
Welke Europese industriegebieden komen na 1990 in problemen door de concurrentie uit lagelonenlanden?
oude industriegebieden met zware industrie
arbeidsintensieve bedrijven
Waaruit bestaat de huidige Europese export?
hoogwaardige industriegoederen
farmaceutische producten
Waaraan dankt Europa de sterke positie in de wereldhandel?
Vrijhandelsverdragen met meer dan
40 landen en regio’s.
Europa in de wereldhandel
1 WERELDHANDEL / NEDERLAND / 1.4 DE ROL VAN EUROPA IN DE WERELDHANDEL
Duitsland: kartrekker met zand in de motor 1/2
Waardoor was er in Duitsland en de rest van Europa sprake van de-industrialisatie?
minder vraag naar steenkool door opkomst olie en gas
staalindustrie kon niet concurreren met lagelonenlanden
Hoe speelt Duitsland beter in op de globalisering?
technologie: auto- en chemie-bedrijven produceren hoog-waardig en kapitaalintensief
(financiële) dienstverlening: netwerk van ondersteunende bedrijven en financieel zaken-centrum
1 WERELDHANDEL / NEDERLAND / 1.4 DE ROL VAN EUROPA IN DE WERELDHANDEL
Duitsland: kartrekker met zand in de motor 2/2
Duitsland is de derde economie van de wereld.
Waardoor zijn er problemen?
afhankelijkheid van Russisch gas: door oorlog Oekraïne stijgen energieprijzen
investeringen door autobedrijven in China lijden tot kennis-overdracht en concurrentie
innovatieproblemen door matigie infrastructuur, arbeidstekorten, trage digitalisering en bureaucratie
1 WERELDHANDEL / NEDERLAND / 1.4 DE ROL VAN EUROPA IN DE WERELDHANDEL
Toekomst van de Europese handel 1/2
De EU vormt een belangrijk handelsblok. De EU produceert voor:
interne markt
VS, VK, China
Van welke factoren is de toekomst van de EU in de wereldhandel afhankelijk?
duurzaamheid
handelsconflicten
politieke spanningen
technologische ontwikkelingen
1 WERELDHANDEL / NEDERLAND / 1.4 DE ROL VAN EUROPA IN DE WERELDHANDEL
Toekomst van de Europese handel 2/2
Welke maatregelen kan de EU nemen om deze uitdagingen op te lossen?
de eigen markt meer beschermen: protectionisme
exportcontroles van de interne markt beter stroomlijnen
Wat kunnen hiervan de resultaten zijn?
behoud van werkgelegenheid en industrieën
aankopen uit bijvoorbeeld China en de VS kunnen duurder worden
Kunnen we onze sterke positie verder uitbouwen?
Je weet welke positie Nederland inneemt binnen de wereldhandel.
Je begrijpt welke factoren ervoor zorgen dat de regio Eindhoven zich heeft ontwikkeld tot een brainport.
Je kun uitleggen welke rol de Nederlandse overheid heeft in het terugdringen van ongelijkheid om te voldoen aan de SDG’s.
1 WERELDHANDEL IN BEWEGING / NEDERLAND / 1.5 ROL VAN NEDERLAND IN DE WERELDHANDEL
1.5 De rol van Nederland in de wereldhandel
1 WERELDHANDEL IN BEWEGING / NEDERLAND / 1.5 ROL VAN NEDERLAND IN DE WERELDHANDEL
Wat is de globaliseringsindex?
Index waarop je kunt aflezen hoe sterk een land verbonden is met het buitenland.
Waardoor staat Nederland in de top 3 van deze index?
scoort hoog op economisch, sociaal en politiek vlak
sterk op buitenland gericht
belangrijkste doorvoerhaven van Europa
belangrijke dienstensector
vervanging laagwaardige maakindustrie door innovatieve bedrijven
Mondiale positie van Nederland
1 WERELDHANDEL IN BEWEGING / NEDERLAND / 1.5 ROL VAN NEDERLAND IN DE WERELDHANDEL
Welke multinationals vind je in brainport Eindhoven?
ASML (grootste producent van chipmachines ter wereld, 95% wordt geëxporteerd)
DAF
Philips
Wat zijn gunstige vestigingsplaats-factoren voor deze bedrijven?
aanwezigheid van bedrijven die elkaar aanvullen en ondersteunen
uitbesteding door bedrijven van taken aan elkaar of outsourcing
goed opgeleide (technische) beroepsbevolking
nabijheid van interessante afzetmarkten
De kracht van brainport Eindhoven
1 WERELDHANDEL IN BEWEGING / NEDERLAND / 1.5 ROL VAN NEDERLAND IN DE WERELDHANDEL
ASML
Welke land en merk zijn de belangrijkste afnemers van de chipmachines van ASML?
Zuid-Korea met Samsung
Waarom ziet de toekomst er goed uit voor ASML?
de vraag naar chips groeit nog
overheid verbetert ondernemingsklimaat in regio Eindhoven
1 WERELDHANDEL IN BEWEGING / NEDERLAND / 1.5 ROL VAN NEDERLAND IN DE WERELDHANDEL
Wat zijn de pluspunten van Nederland?
hoge welvaart
lage Gini-coëfficiënt
gemiddeld besteedbaar inkomen stijgt
lage werkloosheid
Wat is een probleem?
Relatieve armoede kwetsbare burgers.
Wat zijn de Sustainable Development Goals (SDG’s) voor Nederland?
Duurzame en brede welvaart voor de huidige en de toekomstige generaties door te investeren in:
gezondheidszorg
onderwijs
gelijke kansen voor iedereen
Nederland op weg naar 2030
1 WERELDHANDEL IN BEWEGING / IN VOGELVLUCHT
Kijkplaat