Dyslexiesleutels les 1
Dyslexie en leren vanuit je sterke kanten
Onderdelen in deze les
Dyslexie en leren vanuit je sterke kanten
Open de les met de kern: deze reeks gaat niet alleen over wat lastig is bij dyslexie, maar juist ook over ontdekken wat voor jou werkt en waar je sterk in bent.
Na deze les kan ik...
Ik kan uitleggen dat je op verschillende manieren naar dyslexie kunt kijken en benoemen welke kwaliteiten en steun mij helpen bij het leren.
Deze slide heeft geen instructies
Welke kwaliteiten of sterke kanten kan iemand hebben?
Gebruik dit als activerende start na de leerdoelen. Laat leerlingen losse woorden of korte frases insturen en pik er een paar uit als brug naar het blok over kwaliteiten.
Wat zijn kwaliteiten?
Kwaliteiten zijn positieve eigenschappen of sterke kanten.
Ze zeggen iets over wat je goed kunt, hoe je denkt of hoe je met anderen omgaat.
Voorbeelden zijn doorzetten, goed luisteren, creatief zijn, helpen, rustig blijven of slim oplossingen bedenken.
Deze slide vervangt het woordweb als inhoudsslide: leg kort uit dat kwaliteiten niet alleen schoolprestaties zijn, maar ook gedrag, talenten en manieren van denken.
Kennismaken via sterke kanten
Bij kennismaken kun je meer delen dan alleen je naam.
Denk ook aan:
je klas
een hobby of favoriete bezigheid
iets waar je blij van wordt
iets wat goed bij jou past
Gebruik dit moment om een veilige, positieve sfeer te maken. De nadruk ligt op wie leerlingen zijn, niet op problemen of tekorten.
Kwaliteiten herkennen bij elkaar
Andere mensen zien soms sterke kanten die jij zelf nog niet zo duidelijk ziet.
Let bijvoorbeeld op:
hoe iemand praat of luistert
hoe iemand samenwerkt
hoe iemand moeilijke dingen aanpakt
welke houding of energie iemand uitstraalt
Positieve feedback helpt om jezelf beter te leren kennen.
Sluit aan bij de opdracht waarin leerlingen 3 tot 5 kwaliteiten kiezen voor een ander. Benadruk dat het gaat om oprechte, positieve observaties.
Wat zegt feedback over jou?
Als iemand een kwaliteit bij jou noemt, kun je je afvragen:
herken ik dit?
wanneer laat ik dit zien?
in welke situaties helpt deze kwaliteit mij?
Zo wordt een compliment concreter en bruikbaarder.
Help leerlingen om verder te gaan dan alleen 'leuk om te horen'. Laat ze denken aan voorbeelden waarin die eigenschap zichtbaar was.
Mijn positieve eigenschappen
Je eigen kwaliteiten ontdek je door twee bronnen te combineren:
wat anderen in jou zien
wat jij zelf bij jezelf herkent
Samen geven die een eerlijker beeld van wie jij bent en wat jou kan helpen bij leren.
Werk toe naar een persoonlijke top 5. Niet elke leerling noemt meteen veel kwaliteiten; dat is normaal.
Een top 5 van kwaliteiten
Een top 5 helpt om je sterke kanten te onthouden.
Nummer 1 is vaak een kwaliteit die je veel gebruikt of die veel voor je betekent.
Koppel terug aan de lesdoelen: leerlingen leren zichzelf beter kennen en bouwen taal op om over hun sterke kanten te praten.
Welke kwaliteit van een ander herken jij zelf het meest?
Antwoorden bij voorkeur privé houden. Verwachte antwoorden gaan over een positieve eigenschap uit feedback, bijvoorbeeld behulpzaam, creatief, rustig, doorzetter. Vraag eventueel door: wanneer merk jij dat?
Waar helpt een top 5 van kwaliteiten vooral bij?
Sterke kanten onthouden
Fouten tellen
Cijfers verhogen
Regels leren
Sluit aan op slide 7: een top 5 helpt om sterke kanten te onthouden en erover te praten. De afleiders zijn dingen die leerlingen soms met schoolsucces verwarren.
Vul de kernwoorden in
Je eigen kwaliteiten ontdek je door te kijken naar wat anderen in jou zien en wat jij zelf herkent. Samen geven die een eerlijker beeld van jouw sterke kanten.
De drie kernwoorden komen letterlijk uit het blok over kwaliteiten: anderen, herkent, sterke kanten.
Wat betekent dyslexie?
Bij het woord dyslexie denken mensen vaak meteen aan lezen en spelling.
Maar dyslexie is breder dan alleen fouten maken.
Je kunt kijken naar oorzaken, gevolgen, de invloed van de omgeving en ook naar sterke kanten.
Gebruik wat leerlingen al weten als startpunt, zonder meteen te corrigeren. Deze slide bereidt de vier brillen voor.
Vier brillen om naar dyslexie te kijken
Je kunt dyslexie vanuit vier perspectieven bekijken:
medische bril
sociale bril
gevolgenbril
positieve bril
Elke bril laat iets anders zien.
Verwijs naar de theorie uit het handboek. Leg uit dat geen enkele bril het hele verhaal alleen vertelt.
Wat zie je met deze brillen?
Medische en sociale bril
Gevolgen- en positieve bril
Medische bril
kijkt naar kenmerken van dyslexie
let op zaken als erfelijkheid
ziet dyslexie als iets dat bij iemand hoort
Sociale bril
kijkt naar de omgeving
let op hulp, aanpassingen en begrip
vraagt wat school en thuis kunnen doen
Gevolgenbril
kijkt naar wat dyslexie lastig kan maken
bijvoorbeeld stress, onzekerheid of vermijden
Positieve bril
kijkt naar sterke kanten
bijvoorbeeld creativiteit of doorzettingsvermogen
vraagt wat iemand juist wél kan
Benadruk het onderscheid tussen kenmerken, omgeving, gevolgen en krachten. Gebruik steeds dezelfde namen van de brillen.
Voorbeelden per bril
Een voorbeeld past bij een bepaalde bril:
erfelijkheid → medische bril
de omgeving kan helpen → sociale bril
faalangst of vermijden → gevolgenbril
doorzettingsvermogen → positieve bril
Zo zie je dat dyslexie meer is dan één uitleg.
Maak expliciet dat dezelfde leerling tegelijk met alle vier brillen bekeken kan worden.
Bij welke bril hoort 'de omgeving kan helpen'?
Positieve bril
Medische bril
Sociale bril
Gevolgenbril
Toetst het koppelen van voorbeeld aan perspectief. Let erop dat leerlingen sociale bril niet verwarren met positieve bril.
Vier brillen op een rij
De medische bril let op erfelijkheid. De sociale bril kijkt naar de omgeving. De gevolgenbril ziet bijvoorbeeld stress. De positieve bril kijkt naar doorzettingsvermogen.
Alle invulwoorden zijn voorbeelden uit slides 10 en 11. Bespreek kort waarom elk voorbeeld maar bij één bril past.
Dyslexie merk je in het dagelijks leren
Iedere leerling ervaart dyslexie anders.
Je kunt het merken bij:
lezen
spellen
tempo
onthouden van woorden
spanning bij schooltaken
Daarom is het belangrijk om naar je eigen situatie te kijken.
Vermijd een vast lijstje alsof het voor iedereen hetzelfde is. De variatie tussen leerlingen is hier belangrijk.
Wat helpt jou bij dyslexie?
Hulp werkt pas goed als die past bij jou.
Denk aan:
extra tijd
duidelijke uitleg
voorleessoftware
stap voor stap werken
steun van docent, ouders of klasgenoten
Sluit aan bij het tweegesprek uit Sleutel 3. Laat leerlingen denken in concrete situaties: wanneer is iets lastig en wat helpt dan precies?
Jouw eigen dyslexieverklaring
Een persoonlijke dyslexieverklaring gaat over vier dingen:
waar ik moeite mee heb
hoe ik daar zelf mee omga
wat mij helpt vanuit mijn omgeving
waar ik goed in ben
Samen geeft dit een compleet beeld van wie jij bent als leerling.
Introduceer dit als iets dat leerlingen helpt om zichzelf beter uit te leggen aan anderen. Het hoeft in deze les nog niet volledig af te zijn.
Niet alleen moeite, ook kracht
De kern van deze les is:
je bent meer dan je lees- of spellingproblemen
kwaliteiten zijn een belangrijk deel van jouw verhaal
de juiste hulp werkt beter als je ook weet wat jouw sterke kanten zijn
verschillende brillen samen geven het beste beeld van dyslexie
Gebruik deze samenvatting als brug naar de afsluiting van de les.
Wat hoort bij een persoonlijke dyslexieverklaring?
Alleen toetscijfers
Vier onderdelen
Alleen problemen
Eén schoolvak
De verklaring bestaat uit vier delen: moeite, eigen aanpak, hulp uit omgeving en sterke kanten.
Wat helpt jou meestal het meest bij leren?
Extra tijd
Duidelijke uitleg
Stap voor stap
Hulp van anderen
Deze slide heeft geen instructies
Voor thuis
Vraag iemand die jou goed kent welke positieve eigenschappen diegene bij jou ziet.
Vraag ook om een concreet voorbeeld.
Zo ontdek je nog beter welke sterke kanten anderen in jou herkennen.
Noem dat dit een ouder, verzorger, broer, zus of iemand anders kan zijn die de leerling goed kent.
Wat neem jij mee uit deze les?
Verwachte elementen: een concrete leerervaring uit de les, bijvoorbeeld een kwaliteit ontdekt, de vier brillen begrepen, of beter gezien wat helpt bij leren. Geen foute antwoorden.
Wat hielp jou vandaag het beste om te leren?
Laat leerlingen terugkijken op wat voor hen werkte: uitleg, voorbeelden, praten met klasgenoten, feedback, of nadenken over eigen kwaliteiten. Gebruik dit ook als input voor volgende lessen.
Begrippenlijst
dyslexie - moeite met vooral lezen en/of spellen die niet voor iedereen hetzelfde eruitziet.
kwaliteit - een positieve eigenschap of sterke kant van iemand.
medische bril - manier van kijken naar dyslexie waarbij kenmerken en bijvoorbeeld erfelijkheid centraal staan.
sociale bril - manier van kijken naar dyslexie waarbij de omgeving en hulp belangrijk zijn.
gevolgenbril - manier van kijken naar wat dyslexie kan betekenen voor gedrag of gevoel.
positieve bril - manier van kijken naar de sterke kanten die iemand ook heeft.
dyslexieverklaring - persoonlijk overzicht van wat lastig is, wat helpt en waar iemand goed in is.
Deze slide heeft geen instructies
