Les 2 Alkanen, alkenen, alkynen en halogeengroepen correct



BIOCHEMIE I — KOOLSTOFCHEMIE · LJ2 OP1

Alkanen, alkenen en alkynen

Herhaling in een rustiger tempo: bouw, herkenning en — vooral — naamgeving

1

Wat zijn alkanen, alkenen en alkynen?

2

Naamgeving: rechte ketens

3

Halogeengroepen: naamgeving

4

Alkanolen: naamgeving

1 / 22
volgende
Slide 1: Slide
newEditorBiologieMBOStudiejaar 2

In deze les zitten 22 slides, met tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les



BIOCHEMIE I — KOOLSTOFCHEMIE · LJ2 OP1

Alkanen, alkenen en alkynen

Herhaling in een rustiger tempo: bouw, herkenning en — vooral — naamgeving

1

Wat zijn alkanen, alkenen en alkynen?

2

Naamgeving: rechte ketens

3

Halogeengroepen: naamgeving

4

Alkanolen: naamgeving

Leerdoelen van deze les

Aan het eind van deze les kun je …


1

een structuurformule herkennen als alkaan, alkeen of alkyn, en het verschil uitleggen aan de hand van de binding tussen C-atomen.


2

de systematische naam geven aan een rechte keten.


3

een halogeenalkaan herkennen en volgens de regels (laagste nummer, alfabetische volgorde) een naam geven.


4

een alkanol herkennen en benoemen, ook in combinatie met een vertakking.

Biochemie I – Koolstofchemie

2

Even opfrissen: verzadigd of onverzadigd?


Verzadigd Elk C-atoom vormt alleen enkelvoudige bindingen (4 stuks). Dit zijn de alkanen.


Onverzadigd Er zit minstens één dubbele of drievoudige binding tussen twee C-atomen. Dit zijn de alkenen en alkynen.


butaan — verzadigd


but-2-een — onverzadigd


but-1-yn — onverzadigd

Onverzadigde koolwaterstoffen reageren sneller (additiereactie) dan verzadigde.

Biochemie I – Koolstofchemie

3


01

Alkanen

Verzadigde koolwaterstoffen

Alleen enkelvoudige C–C bindingen

Algemene formule:

CnH2n+2

Uitgang: –aan

methaan · ethaan · propaan · butaan …


methaan (C1)


ethaan (C2)


propaan (C3)


butaan (C4)


pentaan (C5)


hexaan (C6)

Bij elke stap in de reeks komt er één CH2-groep bij. Zorg dat je de eerste tien namen (methaan t/m decaan) uit je hoofd kent — alle andere namen bouw je hierop verder.

4


02

Alkenen

Onverzadigd — één dubbele binding

Precies één dubbele binding C=C

Algemene formule:

CnH2n

Uitgang: –een

Let op: vanaf 4 C-atomen moet je de plaats van de dubbele binding in de naam noemen (bv. but-1-een).


etheen (C2)


propeen (C3)


but-1-een


but-2-een


pent-1-een


hex-3-een

Alkenen reageren makkelijker dan alkanen: bij een additiereactie wordt de dubbele binding verbroken en worden er atomen toegevoegd.

5


03

Alkynen

Onverzadigd — één drievoudige binding

Precies één drievoudige binding C≡C

Algemene formule:

CnH2n-2

Uitgang: –yn

Alkynen zijn nog reactiever dan alkenen.


ethyn (C2)


propyn (C3)


but-1-yn

Er is geen vierde homologe reeks — een koolstofatoom kan maximaal één “vierdubbele” binding-equivalent aan bindingen aangaan (het heeft immers maar 4 bindingsplaatsen).

6

Alkaan, alkeen of alkyn? — het overzicht

Biochemie I – Koolstofchemie

7


NAAMGEVING — DEEL 1

Rechte ketens

De basis: koolstofatomen tellen en de juiste uitgang kiezen

8

Stap 1: tel de langste keten

Het aantal C-atomen in de hoofdketen bepaalt het voorvoegsel. De functionele groep bepaalt de uitgang.


1

meth-


2

eth-


3

prop-


4

but-


5

pent-


6

hex-


7

hept-


8

oct-


9

non-


10

dec-

Stap 2: kies de juiste uitgang bij het type binding


aan

alleen enkelvoudige bindingen

bv. hexaan


een

één dubbele binding (positie noemen!)

bv. hex-2-een


yn

één drievoudige binding (positie noemen!)

bv. hex-1-yn

9

De plaats van de binding: nummeren!

Vanaf 4 C-atomen kan de dubbele of drievoudige binding op meerdere plekken zitten. Nummer de keten dan zo dat de binding het laagst mogelijke nummer krijgt — en zet dat nummer vóór de uitgang.


but-1-een (binding op C1)


but-2-een (binding op C2)


Zelfde brutoformule (C4H8), maar een andere structuur → andere naam én andere eigenschappen!


Praktisch: hoe tel je?

1. Nummer de keten vanaf beide kanten. 2. Kijk bij welke telrichting de binding het laagste nummer krijgt. 3. Gebruik die telrichting voor de hele naam (dus ook voor eventuele methylgroepen!).

In het spraakgebruik hoor je vaak 1-buteen i.p.v. but-1-een — beide bedoelen hetzelfde molecuul.

10

Bouw de volgende structuren

  • Heptaan

  • But-2-een

  • Hex-3-een

  • Pent-1-yn




STAP 3

Halogeengroepen

Wat gebeurt er als je een H-atoom vervangt door F, Cl, Br of I?

17

Halogeenalkanen: naamgeving

Vervang je een H-atoom van een alkaan door een halogeen (F, Cl, Br, I — groep 7), dan ontstaat een halogeenalkaan.


Regel

1. Noem eerst het halogeen, dan pas het alkaan. 2. Geef de plaats aan met het laagst mogelijke nummer.


1-fluorhexaan


F op het eind van de keten → laagste nummer is C1. 1-fluorhexaan (niet: 6-fluorhexaan)

Biochemie I – Koolstofchemie

18

Meerdere halogenen: alfabet vóór nummer

Zitten er meerdere (verschillende) halogeenatomen in het molecuul, benoem ze dan op alfabetische volgorde in de naam. Het alfabet gaat vóór de nummering — de nummers zelf blijven wel zo laag mogelijk.


4-broom-1-fluorhexaan


Br staat op C4, F staat op C1. B komt in het alfabet vóór F → broom eerst noemen. 4-broom-1-fluorhexaan


2-broom-3-chloorbutaan

Ook hier: broom (B) vóór chloor (C) in het alfabet — ondanks dat chloor op de laagste plek zou kunnen lijken te horen.

19

Bouw de volgende structuren

  • 1-chloorpropaan

  • 2-broom-1-chloorpentaan

  • 2-broompent-2-een

  • 3-broom-4-chloorhex-1-yn


STAP 4

Alkanolen

Wat gebeurt er als je een H-atoom vervangt door een –OH-groep?

20

Alkanolen: naamgeving

Vervang je een H-atoom door een –OH-groep (hydroxylgroep), dan ontstaat een alkanol. Het alkaan krijgt de uitgang –ol, en (vanaf 3 C) een nummer voor de plaats van de OH-groep.


methanol


ethanol


propaan-1-ol


propaan-2-ol


Zelfde brutoformule (C3H8O), OH op een andere plek → andere naam en andere eigenschappen.


Ethanol is de bekendste alkanol — de triviale naam hiervoor is alcohol. Kleine alkanolen (methanol, ethanol, propanol) mengen in alle verhoudingen met water; naarmate de apolaire “staart” langer wordt, neemt de oplosbaarheid af.

Biochemie I – Koolstofchemie

21

Meerdere OH-groepen: hoeveel = welke naam?

Zitten er meerdere OH-groepen in één molecuul, dan verandert de uitgang: het aantal OH-groepen bepaalt het Griekse telwoord vóór “-ol”.


1

-ol


2

-diol


3

-triol


4

-tetraol


5

-pentaol


6

-hexaol


7

-heptaol


8

-octaol


9

-nonaol


10

-decaol


propaan-1,2,3-triol (glycerol)


3 OH-groepen, op C1, C2 en C3 → triol. Naam: propaan-1,2,3-triol (triviale naam: glycerol/glycerine)

Biochemie I – Koolstofchemie

22

Alkanolen: meer voorbeelden


pentaan-2-ol


pentaan-3-ol


ethaan-1,2-diol


Twee OH-groepen? Dan wordt het een diol — beide posities worden genoemd (1,2-diol).

Biochemie I – Koolstofchemie

22

Bouw de volgende structuren

  • Butaan-2-ol

  • Hexaan-2,3,4-triol

  • Pent-1-yn-3-ol

  • But-1-een-1,3-diol

En nu: oefenen!



Werkblad

Ga aan de slag met het uitdeelblad: structuren herkennen en zelf namen geven.



Extra oefenstof


Volgende keer:

Naamgeving van alkanalen, alkonen, de carbonylgroep & carboxylgroep

24