Morfemen en fonemen
Startopdracht!
1. Welke tak van de taalwetenschap bestudeert de klanken van een taal? Fonologie
2. Welke tak bestudeert hoe woorden gebouwd zijn? Morfologie
3. Welke tak bestudeert wat woorden betekenen? Semantiek
Lesduur is: 50 minOnderdelen in deze les
Startopdracht!
1. Welke tak van de taalwetenschap bestudeert de klanken van een taal? Fonologie
2. Welke tak bestudeert hoe woorden gebouwd zijn? Morfologie
3. Welke tak bestudeert wat woorden betekenen? Semantiek
Deze slide heeft geen instructies
Fonemen, morfemen en grafemen
Deze slide heeft geen instructies
Wat leren we vandaag?
Ik deel woorden op in morfemen, fonemen en grafemen.
Ik leg het verschil uit tussen een morfeem, een foneem en een grafeem.
Woordenschat die deze les aan bod komt:
morfeem
foneem
grafeem
prefix
suffix
buigingsuitgang
Deze slide heeft geen instructies
Wat betekent deze zin?
Het lokaal is onontglitterbaar!
Je hebt dit woord misschien nog nooit gezien, maar je begrijpt het toch.
Hoe komt dit?
De gebruiker vroeg hier oorspronkelijk om een open vraag als haak. Volgens de opdracht maken we in deze pass alleen contentslides, dus de haak is omgezet naar een inhoudelijke introductiedia. Je kunt mondeling nog steeds kort laten reageren op de betekenis van 'onontglitterbaar'.
Deze slide heeft geen instructies
Wat is een morfeem?
Een morfeem is het kleinste stukje van een woord met een betekenis of functie.
Er bestaan 2 soorten morfemen:
Een vrij morfeem : kan zelfstandig als woord voorkomen
Een gebonden morfeem : komt alleen voor als een toevoeging aan een woord.
Er zijn 3 soorten gebonden morfemen:
een prefix (voorvoegsel)
een suffix (achtervoegsel)
een buigingsuitgang
De stam : het stuk met de kernbetekenis waar de rest aan wordt toegevoegd.
Deze slide heeft geen instructies
Een voorbeeld: ongelukkig
stam
suffix
prefix
buigings-uitgang
on-
geluk
-ig
Deze slide heeft geen instructies
Een voorbeeld: ontontglitterbaar
stam
suffix
prefix
buigings-uitgang
on-
ont-
glitter
-baar
Deze slide heeft geen instructies
Uit welke morfemen bestaat het woord verkoopster?
Deze slide heeft geen instructies
Andere eerste klank
Andere laatste klank
KAT
Verander de eerste klank van het woord.
Verander de laatste klank van het woord.
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Wat is een foneem en een grafeem?
Een foneem = de kleinste klank die een verschil tussen woorden kan maken. (Voorbeeld: kat en rat verschillen in één klank)
Kenmerken
Een foneem heeft zelf geen betekenis
Je schrijft een foneem tussen schuine strepen, zoals /k/
Een morfeem bestaat uit één of meer fonemen.
Een grafeem is een letter of lettercombinatie die een klank weergeeft.
Eén klank kan met meerdere letters worden geschreven. (Voorbeeld: oe, ie, ij, ng, ch)
BELANGRIJK. Hoe ga je van klanken naar zinnen?
klanken → vormen morfemen → vormen woorden
Deze slide heeft geen instructies
Uit hoeveel fonemen bestaat het woord 'school'?
3
5
4
6
s - g - o. - l
Uit hoeveel fonemen bestaat het woord 'lampenkap'?
7
9
8
10
Deze slide heeft geen instructies
Uit hoeveel morfemen bestaat het woord 'lampenkap'?
1
3
2
4
Deze slide heeft geen instructies
Uit hoeveel fonemen bestaat het woord 'oever' ?
2
4
3
5
Deze slide heeft geen instructies
Uit hoeveel grafemen bestaat het woord 'oever' ?
2
4
3
5
Deze slide heeft geen instructies
Begrippen koppelen aan de theorie
Gebonden morfeem dat geen nieuw woord maakt, maar de vorm van hetzelfde woord verandert.
De kleinste klank die van betekenis kan verschillen.
Gebonden morfeem achteraan een stam dat de woordsoort of betekenis wijzigt.
Het kleinste stukje van een woord dat betekenis draagt.
Een letter of lettercombinatie die één klank weergeeft.
Gebonden morfeem vooraan een stam dat de betekenis wijzigt.
morfeem
foneem
grafeem
prefix
suffix
buigingsuitgang
Deze slide heeft geen instructies
Exit ticket:
'schooluitstap' kent ____ morfemen en ____ fonemen
Deze slide heeft geen instructies
