La Renaissance les 2

• newEditor
• Frans
• Middelbare school
• vwo
• Leerjaar 5

La Renaissance

Text

Les objectifs d'apprentissage

À la fin du cours... 

1. kan ik vertellen wat de renaissance is;

2. ken ik de belangrijkste filosofen en schrijvers uit die tijd;

3. kan ik vertellen wat de reformatie is;

4. kan ik vertellen wat het humanisme inhoudt;

5. kan ik een ''extrait'' van Rabelais analyseren op stijlfiguren

Programme aujourd'hui:

• la littérature au Moyen-Âge

• la Renaissance

• le 17e siècle

La société tijdens de Renaissance?

La société

• het ontstaan van een nieuwe laag in de maatschappij:
  la bourgeoisie

• de bevolking profiteert niet van de nieuwe rijkdommen

• veel oorlog (het leven is niet makkelijk)

• katholieken versus de protestanten

• techniek ontwikkelt zich snel op verschillende gebieden

Humanisme

Herontdekking van teksten uit de oudheid

Memento mori (gedenk te sterven)

Carpe diem (pluk de dag)

Van de duisternis naar het licht

Les récits: L’humanisme:

• nieuwe kijk op de mens

• théocentrisch <-> anthropocentrisch

• van Memento mori naar ?

Bekende humanisten :

Erasmus, Rabelais (Pantagruel)
en Thomas More

Mogelijke toetsvraag: Wat is de essentie van het humanisme?

De reformatie

Calvijn = katholiek

Luther = protestant

Calvijn en Luther willen katholieke kerk hervormen

- minder luxe leven voor geestelijken

- geestelijken moeten celibatair zijn&nbsp;

- kritiek op aflaathandel (ticket naar de hemel)

Hervormingsplannen van Calvijn

Iedere kerk bestuurt zichzelf

God heeft bij de geboorte al bepaald of je in de&nbsp;

hemel komt of niet

Als de koning zich misdraagt mag het volk hem

afzetten

Edict van Nantes

(1598)

In Frankrijk brak een gruwelijke godsdienstoorlog uit tussen katholieken en protestanten, dit duurde tot 1598.

In het Edict van Nantes werd vervolgens besloten dat Frankrijk katholiek was, maar dat de hugenoten (protestanten) wel rechten hadden.&nbsp;

Edict van Nantes

Het Edict van Nantes werd door Lodewijk XIV, ongeldig verklaard (1685).

&nbsp;De Franse protestanten (Hugenoten) hadden geen vrijheid van godsdienst meer.

Veel van hen vluchtte naar de Republiek.

La pléiade

• Culturele eenheid wordt versterkt, Frans is verplichte bestuurlijke taal (1539).&nbsp;

• Joachim du Bellay - Défense et illustration de la langue française: hij wil van het Frans een even rijke en waardige taal maken als het Latijn door het te verrijken met klassieke en Italiaanse invloeden. Ook bepaalde genres/onderwerpen uit de oudheid moeten worden geïmporteerd. De Pléiade, een groep van zeven dichters, brengt dit in de praktijk.&nbsp;

Les romans de François Rabelais

• François Rabelais (ca. 1494-1553) geliefd vanwege combi humor, fantasie, maatschappijkritiek.&nbsp;

• Pantagruel en Gargantua. Veel overdrijving en platte humor, Rabelais staat nog met één been in de middeleeuwen. Tegelijkertijd een serieuze ondertoon vol revolutionaire nieuwe ideeën.&nbsp;

Rabelais is een...

A

existentialist

B

humanist

C

D

Het humanisme markeert het einde van...

A

de renaissance

B

de oudheid

C

de middeleeuwen

D

de revolutie

Wat staat er centraal in de werken van Rabelais?

• analyser un poème Ode à cassandre Pierre de Ronsard

Wat is het Edit de Nantes?

Wat zijn les guerres de religion?

De Reformatie:

• andere kijk op de Bijbel

• Calvijn, Luther

• het protestantisme ontstaat

• Les guerres de religion (1562 – 1598)

• Édit de Nantes in 1598 (Henri IV)

Wat is l'ordonnance de Villers Cotterêts?

La langue française

• 1539 Ordonnance de Villiers-Cotterêts

Het Frans wordt hiermee de officiële taal in het rechtssysteem, de kerk en de regering. Schrijvers gaan ook in het Frans schrijven.

- er wordt meer gelezen (boekdrukkunst)
- er komen regels voor de grammatica en de spelling
- de 1e woordenboeken worden gemaakt

Welke hoort niet thuis in de Renaissance?

A

récit

B

haliographie

C

poésie

D

essai

La littérature dans la Renaissance

• Les récits

• Les essais

• La poésie

Sleepvraag

humanisme

Pléiade

anthropcentrisme

Montaigne

La Défense et Illustration de la langue française.

Rabelais

essai

poésie

nwe kijk op de mens

du Bellay

Montaigne (1533 – 1592) : het essai

Een nieuwe vorm van schrijven: reflecteren over persoonlijke ervaringen.

Montaigne beschrijft en analyseert zijn gedachten, zijn gevoelens , wat hem irriteert en wat hem blij maakt en hiermee ook de maatschappij met de alledaagse dingen als?

Vriendschap, kinderen en de opvoeding, besturen.

La poésie

La Pléiade (rond 1547)

Een groep dichters die vinden dat de Franse taal niet goed wordt gebruikt door de dichters op dat moment. Zij willen zo mooi mogelijk schrijven en inspireren zich op de Grieken en de Romeinen.

Principes:
- imiteren van de Grieken en de Romeinen

- het gebruik van het sonnet

- hun gedichten gaan over het aardse leven
en de liefde tussen man en vrouw

Schrijvers:
Ronsard (1524 – 1585)
Joachim du Bellay (1522 – 1560)

Dorat, Peletier, Belleau, de Baïf

In 1549 schrijft du Bellay een manifest :

La Défense et Illustration de la langue française.

Hierin vraagt hij of men in het Frans wil schrijven en om de taal te verrijken vraagt hij of de dichters woorden uit het

Latijn willen gebruiken.

On répond aux questions de Ronsard (text 3)

Les poèmes:

Les formes

le sonnet => 2 quatrains / 2 tercets

libre (traditionnel, moderne)

Le nom de la strophe

• tercet => 3 vers

• quatrain => 4 vers

• quintil => 5 vers

• sizain => 6 vers

Le nombre de la syllabe

• pentasyllabe => 5 syllabes

• hexasyllabes => 6 syllabes

• heptasyllabes=> 7 syllabes

• octosyllabes => 8 syllabes

• alexandrin => 12 syllabes

Les rimes

• rimes plates => AABB

• rimes croisée => ABAB

• rimes embrassées => ABBA

• rimes tripartites => AABCCB

• rime libre

Les figures de style

• comparaison ex souriant comme un enfant malade

• personification ex où chante une rivière

• métaphore ex ma jeunesse ne fut qu’un ténébreux orage

• opposition ex cette petite grande âme

• allitération ex aux lisières lointaines

• assonnance ex meurs en blancheurs

CORRIGER RONSARD

Quand vous serez bien vieille

Quand vous serez bien vieille, au soir, à la chandelle,
Assise auprès du feu, dévidant et filant,
Direz, chantant mes vers, en vous émerveillant :
Ronsard me célébrait du temps que j’étais belle.

Lors, vous n’aurez servante oyant telle nouvelle,
Déjà sous le labeur à demi sommeillant,
Qui au bruit de mon nom ne s’aille réveillant,
Bénissant votre nom de louange immortelle.

Je serai sous la terre et fantôme sans os :
Par les ombres myrteux je prendrai mon repos :
Vous serez au foyer une vieille accroupie,

Regrettant mon amour et votre fier dédain.
Vivez, si m’en croyez, n’attendez à demain :
Cueillez dès aujourd’hui les roses de la vie.

Forme

sonnet

Strophe

2x4 / 3x3

Syllabes

12 =>

alexandrin

Rimes

abba + aabccb

embrassée + tripartites

Figures de style

Alliteration:

Double ll

Métaphore:

Les roses de la vie

LE 17E SIÈCLE: le Grand Siècle

De koningen:

Henri IV 1553-1610 : protestantse koning, wordt in 1610 vermoord door
François Ravaillac

Louis XIII 1601-1643 : te jong om te regeren (hij regeert van 1617 tot 1643)
Marie de Médicis – le cardinal de Richelieu : zij regeren het koninkrijk tot aan 1617

Louis XIV 1638-1715 : te jong om te regeren (hij regeert van 1661 tot 1715)
Mazzarin : hij regeert van 1643 tot 1661

La société:

• de adel en de bourgeoisie verrijken zich

• hoge belasting, hongersnood, ziektes, armoede, Parijs is een vieze stad en gevaarlijk

• 1648-1653 la Fronde

• ontwikkeling van de moderne wetenschap (Galilée, Descartes, Pascal)

Paris au 17e siècle, plan Mérian 1615

Louis XIV:

• pouvoir absolu “L’état, c’est moi”

• hij gaat in 1681 in Versailles wonen

• veel oorlog (ruineuses)

• unité de la foi (waardoor veel protestanten vluchten)

• Frankrijk is een machtige natie

• hij schaft het Édit de Nantes af in 1685

Aan het eind van de eeuw:

• slechte oogsten, epidemieën, de bevolking slinkt

• het hof wat geld verslindt (met de hoge belastingen)

Maar ook:

- Louis XIV stimuleert de kunst er ontstaan academies van muziek, ballet en kunst,
en wordt verspreid over heel Europa. 

- Versailles wordt het centrum van de kunst in Frankrijk

- in 1634 wordt de Académie Française opgericht

- de Salons ontstaan (la Préciosité)
- het Classicisme ontstaat
- en de censuur is aanwezig
(Nederlandse uitgevers profiteren hiervan!)

Les fables

In deze eeuw schrijft Jean de La Fontaine fabels.
Wat zijn fabels?

Gedichten waarin dieren menselijke eigenschappen bezitten, en als handelende en sprekende personen optreden. Het gaat meestal om één menselijke eigenschap. Een fabel heeft altijd een moraal. Veel fabels bevatten verborgen verwijzingen naar de politiek en of maatschappij. Op die manier konden schrijvers de strenge censuur omzeilen.

Jean de la Fontaine (1621-1695)

La Fontaine is een Franse dichter en vooral bekend om zijn fabels. Hij groeide op in de bossen (zijn vader was boswachter) waar zijn liefde ontstond voor de natuur.
Hij schreef verhalen, komedies en fabels. Hij was geïnspireerd door oude fabels uit de Oudheid (Ésope et Phèdre). Zijn taalgebruik is helder en mooi. De meeste van zijn fabels gaan over de liefde, vriendschap, ambitie, het werk, rechtvaardigheid, vrijheid, het huwelijk, de dood etc. De onderwerpen zijn verwerkt in het dagelijkse leven van dieren zoals de vos, de raaf, de wolf.

Pour jeudi:
Réponds aux questions de La Cigale et la Fourmi

Jean de la Fontaine (1621-1695)

.
- Tu la troubles, reprit cette bête cruelle,
Et je sais que de moi tu médis l'an passé.
- Comment l'aurais-je fait si je n'étais pas né ?
Reprit l'Agneau, je tette encor ma mère.
- Si ce n'est toi, c'est donc ton frère.
- Je n'en ai point. - C'est donc quelqu'un des tiens :
Car vous ne m'épargnez guère,
Vous, vos bergers, et vos chiens.
On me l'a dit : il faut que je me venge.
Là-dessus, au fond des forêts
Le Loup l'emporte, et puis le mange,
Sans autre forme de procès.

Jean de La Fontaine
Le loup et l’agneau, Livre 1, fable 10 1668

Le loup et l’agneau
La raison du plus fort est toujours la meilleure :
Nous l'allons montrer tout à l'heure.
Un Agneau se désaltérait
Dans le courant d'une onde pure.
Un Loup survient à jeun qui cherchait aventure,
Et que la faim en ces lieux attirait.
Qui te rend si hardi de troubler mon breuvage ?
Dit cet animal plein de rage :
Tu seras châtié de ta témérité.
- Sire, répond l'Agneau, que votre Majesté
Ne se mette pas en colère ;
Mais plutôt qu'elle considère
Que je me vas désaltérant
Dans le courant,
Plus de vingt pas au-dessous d'Elle,
Et que par conséquent, en aucune façon,
Je ne puis troubler sa boisson

Le classicisme

• stroming in de 2e helft van de 17e eeuw, het woord komt van het woord “klassiek” = de Oudheid en is geïnspireerd op de oudheid.

• de stroming kenmerkt zich door:
  - eenvoud
  - orde
  - soberheid
  - structuur.

.

Classicisme is te vinden in :

• de kunst

• de bouw

• de literatuur

Le classicisme

Regels:

- kunst moet ontroering, tranen of lachen veroorzaken

- kunst moet simpel en naturel zijn

- regels respecteren

 

Thema’s :

- de verstikkende maatschappij

- de zwakte van de mens (zijn egoïsme)

- de eerlijke mens

Classicisme in het theater

• het moet gelijk zijn aan de werkelijkheid

• bestaan uit goede normen en waarden

• genres mogen niet mengen

• eenheid van:

  • tijd (24 uur)

  • plaats (één plek)

  • handeling (één intrige)

• Corneille, Racine (tragédie), Molière (comédie)

Réponds aux questions de
L’Avare de Molière

Molière

L’Avare, acte IV, 1668

(Il a crié au voleur dès le jardin, et vient sans chapeau.)
Au voleur! au voleur! à l’assasin! Au meurtrier! Justice, juste Ciel! Je suis perdu, je suis assasiné! on m’a coupé la gorge, on m’a dérobé mon argent. Qui peut-ce être? Qu’est-il devenu? Où est-il? Où se cache-t-il? Que ferai-je pour le trouver? Où courir? Où ne pas courir? N’est-il point là? N’est-il point ici? Qui est-ce? Arrête. Rends-moi mon argent, coquin … (Il se prend lui-même le bras) Ah! c’est moi. Mon esprit est troublé , et j’ignore où je suis , qui je suis, et ce que je fais. Hélas! mon pauvre argent, mon pauvre argent, mon cher ami, on m’a privé de toi; et puisque tu m’es enlevé, j’ai perdu mon support, ma consolation, ma joie; tout est fini pour moi, et je n’ai plus que faire au monde: sans toi, il m’est impossible de vivre. C’en est fait, je n’en puis plus; je me meurs , je suis mort, je suis enterré. N’y a-t-il personne qui veuille me ressusciter en me rendant mon cher argent, ou en m’apprenant qui l’a pris? (…)

SIÈCLE DES LUMIÈRES
(éclairer les hommes par la raison)

• het hof en de maatschappij

  • de filosofie

  • de Encyclopédie

  • de literatuur

Programme:

Le XVIIIe siècle

1715 dood van Louis XIV

1715-1723 Philippe d’Orléans regeert tijdelijk (dépotisme éclairé)

1723 – 1774 Louis XV
1774 - 1789 Louis XVI

1789 La Révolution

1793 - 1794 la Terreur (Robespierre)

1796 le Directoire aan de macht
1799 Bonaparte neemt de macht over

Société

• de mens is eeuwig, hij sterft maar gaat naar het paradijs

• de koning vertegenwoordigt God op aarde

• een oneerlijk en wreed juridisch systeem (martelen, slavernij, les lettres
  de cachet)

• dankzij hun rijkdom kan de bourgeoisie een belangrijke rol spelen en begint
  in opstand te komen

• Parijs wordt vervangen door Versailles (na de dood van Louis XIV)

• in 1789 heeft Parijs ongeveer 600.000 inwoners
  (een eeuw daarvoor rond de 450.000
  ter vergelijking Adam: rond de 200.000)

Er ontstaat verandering (verzet) in de maatschappij:

• “esprit critique” in oa de literatuur

• schrijvers verzetten zich en vragen om:

• tolerantie

• vrijheid

• menselijkheid

• schrijvers worden filosofen

• bestorming van de Bastille. De Franse Revolutie is begonnen.

https://www.youtube.com/watch?v=XB5fyimVXUo

Belangrijke filosofen:

• Montesquieu (l’esprit des lois)

• Voltaire Voltaire

• Diderot

• Rousseau

Rousseau

Montesquieu

Diderot

Wat doen zij?

• strijden tegen het obscurantisme (het doelbewuste streven om andere mensen in
  onwetendheid te houden en zelfstandig denken te verhinderen)

• ze stellen de positie van de koning ter discussie

• verdedigen van de vrijheid van meningsuiting en vrijheid van geloven
  (=la tolérance)

https://www.youtube.com/watch?v=A6MJ6ssXBHw

Voltaire

- zijn vader is notaris

- hij zit meerdere malen in de gevangenis, hij wordt verbannen en moet vluchten

- 1726 verbannen naar Engeland, hij blijft er 2,5 jaar. Waar hij wordt beïnvloedt door :

• Locke
• de politieke vrijheid

• vrijheid van geloofsovertuiging

• de ondernemingsdrang

- 1755 gaat hij in Zwitserland wonen

- 1759 Candide: Il faut cultiver son jardin

Voltaire

Zijn oeuvre is om het publiek reden bij te brengen en om het schandelijk gedrag te vermorzelen. Dit is:

- bijgeloof

- het fanatisme

- intolerantie

- de inquisitie en de tirannie van de kerk

 

Candide

Candide et son professeur, Pangloss, arrivent à Surinam, une ville de la Guyane hollandaise.

1 En approchant de la ville, ils rencontrèrent un nègre étendu à terre, n’ayant plus que la moitié de son habit, c’est-à-dire d’un caleçon, de toile bleue ; il manquait à ce pauvre homme la jambe gauche et la
main droite. “Eh! mon dieu, lui dit Candide en Hollandais, que fais-tu là, mon ami, dans l’état horrible où je te vois? – J’attends mon maître, M. Vanderdendur, le fameux négociant, répondit le
5 nègre. – Est-ce M. Vanderdendur, dit Candide, qui t’a traité ainsi? – Oui, monsieur, dit le nègre ; c’est l’usage. On nous donne un caleçon de toile pour tout vêtement deux fois l’année; quand nous travaillons aux sucreries et que la meule nous attrape le doigt, on nous coupe la main ; quand nous voulons nous enfuir, on nous coupe la jambe ; je me suis trouvé dans ces deux cas: c’est à ce prix que vous mangez du sucre en Europe. Cependant, lorsque ma mère me vendit dix écus patagons sur la
10 côte de Guinée, elle me disait: “Mon cher enfant, bénis nos fétiches, adore-les toujours, ils te feront vivre heureux; tu as l’honneur d’être esclave de nos enseigneurs les blancs, et tu fais par-là la fortune de ton père et de ta mère”. Hélas! je ne sais pas si j’ai fait leur fortune, mais ils n’ont pas fait la mienne; les chiens, les singes et les perroquets sont mille fois moins malheureux que nous. Les fétiches hollandaises, qui m’ont converti, me disent tous les dimanches que nous sommes tous
15 enfants d’Adam; blancs et noirs. Je ne suis pas généalogiste; mais si ces prêcheurs disent vrai, nous sommes tous cousins issus de germain: or, vous m’avouerez qu’on ne peut pas en user ses parents d’une manière plus horrible. – Ô Pangloss! s’écria Candide, tu n’avais pas deviné cette abomination!” (…) Voltaire, Candide ou l’Optimisme, 1759

Pour lundi:

1 Lees het stukje uit Candide en beantwoord de vragen.

2 Zoek uit wie Montesquieu (l’esprit des lois), Diderot en Rousseau zijn,
en wat zij hebben betekend voor de Verlichting.