1-2-3. Zinsdelen: onderwerp en werkwoord

• newEditor
• NT2
• ISK

Onderwerp, werkwoord en andere zinsdelen

De les richt zich op drie basiselementen in een eenvoudige zin: het onderwerp, het werkwoord en overige zinsdelen. Houd voorbeelden kort en herkenbaar voor leerlingen op A2-niveau.

Lesdoel

Ik kan in een zin het onderwerp (1), het werkwoord (2) en een overig zinsdeel (3) herkennen.

Welke woorden ken je al bij een zin?

Gebruik de reacties om voorkennis op te halen, zoals onderwerp, werkwoord, persoon, doen, waar of wanneer.

Wat is een zin?

• Een zin vertelt iets

• In een zin staan woorden met een functie

• We kijken vandaag naar drie delen:

- het onderwerp

- het werkwoord (persoonsvorm)

- een overig zinsdeel

• Voorbeeld: Sara leest een boek

Gebruik het voorbeeld op het bord en wijs de drie delen al kort aan, zonder ze nog diep uit te leggen.

Het onderwerp (1)

• Het onderwerp is vaak een persoon, dier of ding

• Het onderwerp doet iets of is iets

• Je vindt het onderwerp vaak met: wie of wat + werkwoord?

• Voorbeeld: De jongen fietst naar school

Benadruk dat het onderwerp niet altijd vooraan staat, maar in deze eerste voorbeelden wel.

Zo vind je het onderwerp

Stap 1: zoek eerst het werkwoord

Stap 2: vraag: wie of wat + werkwoord?

Voorbeeld:

• Fatima kookt soep

• Werkwoord: kookt

• Wie kookt? Fatima

Deze volgorde helpt leerlingen later ook bij moeilijkere zinnen. Laat zien dat je eerst het werkwoord nodig hebt om het onderwerp goed te vinden.

Voorbeelden van het onderwerp

• Ik drink water

• Mijn broer werkt vandaag

• De kat slaapt op de bank

• De kinderen spelen buiten

• Het onderwerp kan één woord of meer woorden zijn

Wijs erop dat 'mijn broer' en 'de kinderen' samen het onderwerp zijn. Leerlingen kiezen soms alleen het zelfstandig naamwoord.

Wat is het onderwerp in deze zin: Mijn broer werkt vandaag.

A

werkt

B

vandaag

C

Mijn broer

D

broer

Controleer of leerlingen zien dat het hele zinsdeel 'Mijn broer' het onderwerp is, niet alleen 'broer'.

Zo vind je het onderwerp

Je zoekt eerst het werkwoord. Daarna vraag je: wie of wat + werkwoord? Dan vind je het onderwerp. In de zin 'Fatima kookt soep' is Fatima het onderwerp.

werkwoord

werkwoord

onderwerp

onderwerp

zinsdeel

soep

vandaag

persoon

Laat leerlingen de vaste aanpak herhalen: eerst werkwoord zoeken, dan de wie-of-wat-vraag stellen.

Het werkwoord (2)

• Het werkwoord zegt wat iemand doet

• Soms zegt het werkwoord wat iemand of iets is

• Voorbeelden van werkwoorden:

- lopen

- eten

- slapen

- zijn

• In de zin staat vaak één persoonsvorm (1e werkwoord)

Houd het hier eenvoudig en noem 'persoonsvorm' alleen als extra woord, zonder uitgebreide uitleg als de groep daar nog niet aan toe is.

Het werkwoord in de zin

• Ali schrijft een brief

• Hij zit aan tafel

• Ali is moe

• Het werkwoord kan een actie of een toestand (wat iemand is) zijn

Gebruik 'is moe' om te laten zien dat een werkwoord niet altijd een zichtbare actie is.

Eerst het werkwoord zoeken

• Zoek het woord dat zegt wat er gebeurt

• Dat woord helpt je daarna bij het onderwerp

• Voorbeeld: De docent legt de opdracht uit

• Werkwoord: legt uit

• Wie legt uit? De docent

Bij scheidbare werkwoorden kun je kort laten zien dat delen soms uit elkaar staan. Houd het bij herkennen, niet bij volledige grammaticale uitleg.

Welk werkwoord past bij een toestand?

A

schrijft

B

is

C

loopt

D

eet

Sluit aan bij de uitleg dat een werkwoord niet altijd een actie is. 'Is' geeft een toestand aan.

Waarom zoek je eerst het werkwoord?

Goed antwoord bevat dat je eerst het werkwoord zoekt en daarna vraagt: wie of wat + werkwoord?

Wat is een overig zinsdeel (3- rest)

• Een overig zinsdeel is informatie naast onderwerp en werkwoord

• Het zegt bijvoorbeeld:

- wat

- waar

- wanneer

- met wie

• Voorbeeld: Samir speelt voetbal in het park

Noem geen ingewikkelde termen zoals lijdend voorwerp of bijwoordelijke bepaling; hier gaat het alleen om herkennen van 'de rest van de zin'.

Soorten overige zinsdelen

• Ik koop brood

• Zij leest de krant

• Wij drinken thee

• Hij woont in Utrecht

• De les begint om negen uur

• Zij werkt vandaag thuis

Wat?

Waar of wanneer?

Laat zien dat een zin meer dan één overig zinsdeel kan hebben, bijvoorbeeld 'vandaag thuis'.

Drie delen in één zin

• Mina

- onderwerp (1)

• maakt

- werkwoord- persoonsvorm (2)

• haar huiswerk| in de bibliotheek|

- overige zinsdelen (rest 3)

Dit is het moment waarop de drie begrippen samenkomen. Benoem hardop dat leerlingen nu een hele zin kunnen opdelen.

Wat is het overig zinsdeel in: Samir speelt voetbal in het park.

A

Samir

B

speelt

C

voetbal in het park

D

in het park

Een leerling kiest misschien alleen 'in het park', maar in deze les is alles naast onderwerp en werkwoord samen het overig zinsdeel.

Drie delen in één zin

Lees eerst de hele zin. Zoek dan het werkwoord. Vraag daarna: wie of wat + werkwoord? Dat is het onderwerp. De rest van de zin is een overig zinsdeel.

werkwoord

werkwoord

onderwerp

overig zinsdeel

woord

persoon

werkwoorden

vraag

Dit oefent de vaste aanpak van slide 12 en bereidt voor op zelfstandig toepassen.

Een vaste aanpak

1. Lees de hele zin

2. Zoek het werkwoord (2)

3. Vraag: wie of wat + werkwoord?

4. Dat is het onderwerp (1)

5. De rest is een overig zinsdeel (3)

Herhaal de aanpak exact in deze woorden. Consistente taal helpt A2-leerlingen bij het automatiseren.

Voorbeelden met de aanpak

• Omar speelt morgen tennis

- werkwoord: speelt

- onderwerp: Omar

- overig zinsdeel: morgen tennis

• De bus vertrekt om half acht

- werkwoord: vertrekt

- onderwerp: De bus

- overig zinsdeel: om half acht

Bespreek dat 'morgen tennis' samen onder overige zinsdelen valt in deze les, ook al kun je het later verder verdelen.

Wat heb jij vandaag geleerd over zinnen?

Wat vond jij het moeilijkst in deze les?

Wat helpt jou om onderwerp te vinden?

Woordenlijst

zin - groep woorden die samen iets zeggen

onderwerp 1 - wie of wat iets doet

werkwoord 2- woord dat zegt wat iemand doet of is

zinsdeel 3 - extra informatie- wat- wanneer- waar- waarom- hoe