Tekstdoel en tekstsoort
Tekstdoel en tekstsoort
Deze slide heeft geen instructies
Lesdoel
Ik kan het tekstdoel en de tekstsoort van een fragment herkennen en hoofdzaken van bijzaken onderscheiden met behulp van mijn voorkennis.
Deze slide heeft geen instructies
Wat wil een tekst bereiken?
Elke tekst of elk fragment heeft een doel.
Dat doel heet het tekstdoel.
De maker wil bijvoorbeeld:
informatie geven
je laten lachen of genieten
je iets laten doen
iets uitleggen
jou overtuigen van een mening
Deze slide heeft geen instructies
Vijf veelvoorkomende tekstdoelen
informeren: feiten geven
amuseren: plezier bezorgen
activeren: aanzetten tot doen of kopen
instrueren: uitleg geven
overtuigen: een mening geven
Deze slide heeft geen instructies
Tekstdoel en voorbeeld
Doelen
Meer doelen
instrueren - kook- of klusprogramma
overtuigen - discussieprogramma, productvlog, filmrecensie
informeren - journaal, informatief programma
amuseren - film, serie, radioprogramma
activeren - reclame, poster voor een feest
Benadruk dat tekstdoel en tekstsoort bij elkaar passen, maar niet hetzelfde zijn: het doel is wat de maker wil bereiken, de soort is de vorm waarin dat gebeurt.
Een tekst kan meer doelen hebben
Veel teksten hebben meer dan één tekstdoel.
Een filmpje over een nieuwe telefoon kan:
informeren over het product
instrueren hoe je het gebruikt
Je kijkt dus altijd welk doel het belangrijkst is en welke doelen daarnaast ook meespelen.
Deze slide heeft geen instructies
Wat is het tekstdoel van een reclame meestal?
informeren
activeren
amuseren
instrueren
De meest logische verwarring is informeren, omdat reclame ook informatie kan geven. De hoofdbedoeling blijft meestal aanzetten tot doen of kopen.
Wat is voorkennis?
Voorkennis is alles wat je al weet over een onderwerp.
Nieuwe informatie blijft beter hangen als die past bij wat je al kent.
Deze slide heeft geen instructies
Waarom helpt voorkennis?
Je hersenen koppelen nieuwe informatie aan kennis die al aanwezig is.
Daardoor kun je informatie:
sneller begrijpen
beter onthouden
makkelijker terughalen
Over een bekend onderwerp leer je vaak sneller dan over iets dat helemaal nieuw is.
Deze slide heeft geen instructies
Voorkennis als kapstok
Je kunt voorkennis zien als een kapstok.
Wat je al weet, vormt de haakjes.
Nieuwe informatie kun je daaraan ophangen, zodat alles overzichtelijk blijft.
Gebruik de kapstokvergelijking mondeling verder: zonder kapstok ligt alles door elkaar; met structuur kun je informatie beter ordenen.
Voorkennis activeren
Vaak weet je al meer dan je denkt.
Je kunt je voorkennis activeren met vragen over het onderwerp:
wie
wat
waar
wanneer
waarom
hoe
Zo bereid je je hersenen voor op nieuwe informatie.
Deze slide heeft geen instructies
Voorbeeld van voorkennis
Een opstelling van het Nederlands elftal onthoud je makkelijker als je al iets weet over:
posities in een team
de namen van spelers
hoe een wedstrijd is opgebouwd
Deze slide heeft geen instructies
Waarom helpt voorkennis bij leren?
Je leest trager
Je onthoudt minder
Je koppelt nieuwe info
Je slaat details over
Sluit aan bij de kapstokmetafoor: nieuwe informatie blijft beter hangen doordat die aan bestaande kennis wordt gekoppeld.
Hoofdzaken en bijzaken
In een tekst is niet alle informatie even belangrijk.
Hoofdzaken zijn de belangrijkste punten.
Bijzaken zijn minder belangrijk, maar helpen om de hoofdzaken beter te begrijpen.
Goed lezen of luisteren betekent dat je dit verschil kunt zien.
Deze slide heeft geen instructies
Waar vind je hoofdzaken vaak?
Hoofdzaken staan vaak op opvallende plekken in een tekst of fragment:
in de titel
in de eerste zinnen of inleiding
aan het eind in een samenvatting of conclusie
Dat zijn dus goede plekken om eerst op te letten.
Deze slide heeft geen instructies
Hoofdzaken vinden met vragen
Met de w- en h-vragen haal je snel de kern uit een tekst:
wie?
wat?
waar?
wanneer?
waarom?
hoe?
Deze slide heeft geen instructies
Voorbeeld: nieuwsbericht
Bij een nieuwsbericht over een ongeluk kun je vragen:
Wie heeft een ongeluk gehad?
Wat is er gebeurd?
Waar is het gebeurd?
Wanneer is het gebeurd?
Waarom is het gebeurd?
Hoe is het ontstaan?
De antwoorden brengen je bij de hoofdzaken.
Deze slide heeft geen instructies
Wat zijn bijzaken?
Bijzaken zijn minder belangrijk dan hoofdzaken, maar ze hebben wel een functie.
Bijzaken zijn vaak:
uitleg
herhaling
voorbeelden
extra details
Ze maken de hoofdzaak duidelijker.
Deze slide heeft geen instructies
Wat is een bijzaak in een tekst?
de titel
de kern
extra uitleg
het onderwerp
Bijzaken zijn minder belangrijk dan hoofdzaken, maar wel nodig om die beter te begrijpen.
Aan het werk!
Maak opdracht 5 t/m 8
Deze slide heeft geen instructies