Actief lezen

• newEditor

Actief lezen van teksten

Lesdoel

Ik kan manieren gebruiken om een tekst actief te lezen.

Welk woord past voor jou bij actief lezen?

Gebruik de woordwolk om voorkennis op te halen. Vraag kort door op veelgenoemde woorden zoals markeren, begrijpen, vragen of samenvatten.

Waarom actief lezen?

• Actief lezen helpt je een tekst beter te begrijpen.

• Je onthoudt de inhoud langer en nauwkeuriger.

• Je leest niet alleen woorden, maar denkt steeds mee.

• Zo merk je sneller wat belangrijk, onduidelijk of opvallend is.

Verbind dit kort aan het eerdere Stappenplan Lezen: actief lezen is een aanvulling daarop, geen vervanging.

Belangrijke informatie markeren

• Markeer kernwoorden en hoofdgedachten.

• Kies alleen wat echt belangrijk is.

• Te veel markeren maakt een tekst juist onoverzichtelijk.

Benadruk dat leerlingen selectief moeten markeren: niet hele zinnen kleuren, maar kerninformatie.

Onbekende of interessante punten volgen

• Markeer ook stukken waarover je meer wilt weten.

• Zoek daarna aanvullende informatie op.

• Zo vul je gaten in je begrip aan.

• Je leest de tekst dan onderzoekend in plaats van passief.

Notities in de marge

• Schrijf korte opmerkingen naast de tekst.

• Noteer bijvoorbeeld een kernwoord, vraag of uitleg.

• Margenotities helpen je tijdens het herlezen.

Noem dat notities kort moeten zijn: losse woorden of heel korte zinnen werken vaak beter dan lange uitleg.

Alinea's kort samenvatten

• Vat elke alinea samen in een paar woorden.

• Zo dwing je jezelf om de hoofdzaak te kiezen.

• Na het lezen heb je meteen een beknopt overzicht van de tekst.

Wat gebeurt er als je te veel markeert in een tekst?

A

Hij wordt onoverzichtelijk

B

Hij wordt korter

C

Hij wordt duidelijker

D

Hij wordt eenvoudiger

Toetst of leerlingen snappen dat markeren selectief moet gebeuren.

Actief lezen in de eerste stappen

Bij actief lezen kun je belangrijke informatie markeren en korte notities in de marge maken. Daarna kun je elke alinea in een paar woorden samenvatten. Zo houd je sneller overzicht over de tekst.

markeren

notities

alinea

tekst

plaatje

mening

bladzijde

vragen

De zinnen sluiten direct aan op slides 3 t/m 6: markeren, margenotities en alinea's samenvatten.

Voorspellen tijdens het lezen

Tijdens actief lezen kijk je vooruit in de redenering van een tekst.

• Komt er straks een verklaring?

• Volgt er een oorzaak of een gevolg?

• Verwacht je een tegenargument of een weerlegging?

Voorspellen maakt je aandachtiger.

Leg uit dat voorspellen vooral werkt bij betogende en informatieve teksten, omdat die vaak een duidelijke opbouw hebben.

Jezelf vragen stellen

• Vraag steeds: Wat betekent dit?

• Vraag ook: Wat zijn de gevolgen?

• Of: Hoe komt het dat ...?

• En soms: Klopt dit wel?

Maak duidelijk dat zulke vragen het lezen vertragen, maar juist verdiepen.

Controleren van je begrip

• Kijk tijdens en na het lezen of je antwoord hebt gekregen op je vragen.

• Kun je een vraag nog niet beantwoorden, dan begrijp je dat deel nog niet goed genoeg.

• Actief lezen betekent dus ook: steeds je eigen begrip controleren.

Twijfel controleren met bronnen

• Twijfel je aan informatie in een tekst?

• Gebruik andere bronnen om te controleren of die informatie klopt.

• Zo leer je niet alles zomaar aan te nemen.

• Kritisch lezen hoort bij actief lezen.

Blijf binnen het vak Nederlands: focus op kritisch omgaan met teksten en informatie, niet op uitgebreid brononderzoek als apart vakonderdeel.

Praten over de tekst

• Bespreek moeilijke of opvallende delen met een ander.

• Iemand anders ziet soms iets wat jij gemist hebt.

• Door te verwoorden, begrijp je de tekst vaak beter.

Informatie schematisch verwerken

• Maak een mindmap of schematische samenvatting.

• Gebruik zo nodig een grafiek, schema, stroomschema of tabel.

• Zo zie je verbanden sneller.

Noem dat deze stap vooral handig is bij teksten met veel verbanden, oorzaken, gevolgen of vergelijkingen.

Welke vraag past bij actief lezen het best?

A

Wanneer is dit af?

B

Wat betekent dit?

C

Hoe lang is dit?

D

Wie leest dit?

De juiste optie komt letterlijk uit de voorbeelden van vragen die je jezelf kunt stellen tijdens het lezen.

Verder denken tijdens het lezen

Tijdens actief lezen kun je voorspellen wat er nog komt, bijvoorbeeld een oorzaak of een gevolg. Je kunt jezelf ook vragen stellen en daarna controleren of je antwoord hebt gekregen. Twijfel je nog, dan gebruik je andere bronnen om informatie na te gaan.

voorspellen

vragen

controleren

bronnen

kleuren

overschrijven

plaatjes

regels

Toetst de samenhang tussen voorspellen, vragen stellen, begrip controleren en bronnen gebruiken.

Waarom helpt praten over een tekst bij begrip?

Bespreek dat goede antwoorden verwijzen naar verwoorden, samen controleren van begrip, andere inzichten krijgen en moeilijke stukken samen ophelderen.

Actief lezen samengevat

Actief lezen = lezen én tegelijk denken.

• markeren

• notities maken

• samenvatten

• voorspellen

• vragen stellen

• controleren

• informatie verwerken in een schema

Gebruik deze slide als inhoudelijke afronding vóór de begrippenlijst.

Welke manier van actief lezen ga jij echt gebruiken?

Laat leerlingen terugkijken op het lesdoel. Mogelijke antwoorden: markeren, vragen stellen, samenvatten, voorspellen, schema maken, begrip controleren.

Welk onderdeel van actief lezen onthoud je het best?

Gebruik de uitkomsten als korte klassikale afronding en koppel terug aan de samenvattingsslide.

Wat vond je vandaag het lastigst aan actief lezen?

Stuur op reflectie op het leerproces, niet op een goed of fout antwoord. Denk aan: voorspellen lastig, selectief markeren lastig, goede vragen bedenken lastig.

Begrippen

actief lezen - een tekst lezen terwijl je bewust meedenkt, controleert en verwerkt

markeren - belangrijke woorden of zinnen in een tekst aanwijzen

aanvullende informatie - extra informatie uit andere bronnen

margenotitie - korte notitie die je in de kantlijn van een tekst schrijft

samenvatten - de hoofdzaak kort weergeven in eigen woorden

tegenargument - een argument dat ingaat tegen een standpunt

weerlegging - uitleg waarom een tegenargument niet klopt of minder sterk is

Begrippen

kritisch lezen - niet alles meteen aannemen, maar informatie controleren en beoordelen

mindmap - schema waarin je ideeën en verbanden rondom een onderwerp ordent

stroomschema - schema dat een volgorde of proces stap voor stap laat zien

tabel - overzicht waarin informatie geordend in rijen en kolommen staat