Ademhaling en uitscheiding (Biologie vmbo), les 2: Examentraining

• newEditor
• Biologie
• Middelbare school
• vmbo
• Leerjaar 3,4

Introductie

Examentraining met vier vraagtypen: delen aanwijzen op een tekening, bouw en functie, een situatie verklaren en urine en afvalstoffen. Acht vragen in examenstijl, waarvan twee met een tekening met letters.

LICHAAM · ADEMHALING EN UITSCHEIDING

Examentraining

Ademhaling en uitscheiding: zo pak je examenvragen aan

Les 2 van 3. Laat leerlingen in tweetallen overleggen bij de open vragen. Image credit: Charles Daghlian / Wikimedia Commons, publiek domein

LICHAAM · ADEMHALING EN UITSCHEIDING

Wat ga je kunnen?

Ik kan delen aanwijzen op een tekening, bouw en functie uitleggen en situaties met luchtwegen en urine verklaren.

LICHAAM · ADEMHALING EN UITSCHEIDING

Zo pak je een examenvraag aan

• 1. Lees: wat wordt er gevraagd en over welk orgaan gaat het?

• 2. Kijk: bekijk de tekening goed. Welke vorm, ligging en kleur zie je?

• 3. Denk: welk begrip uit de les past hierbij?

• 4. Controleer: past je antwoord bij alle gegevens in de vraag?

LICHAAM · ADEMHALING EN UITSCHEIDING

Vraagtype 1: delen aanwijzen op een tekening

• Je krijgt een tekening met letters.

• Zoek eerst de buis of holte waar de vraag over gaat.

• Kijk naar de ligging: wat ligt waar, en wat ligt erbinnen of erbuiten?

• Schrijf of kies de letter die bij het deel hoort.

Welke letter is de huig?

A

Letter D

B

Letter A

C

Letter B

D

Letter E

De huig is het druppelvormige deel dat achter in de mond hangt: letter D. Verwachte fout: letter E kiezen, dat is het strotklepje boven de luchtpijp. Image credit: Eigen tekening

Welke letter is het niermerg?

A

Letter A

B

Letter C

C

Letter B

D

Letter D

Het niermerg is de donkere laag binnenin de nier: letter B. Verwachte fout: letter C, de nierschors, die om het merg heen ligt. Letter D is het nierbekken. Image credit: Eigen tekening

LICHAAM · ADEMHALING EN UITSCHEIDING

Vraagtype 2: bouw en functie van een deel

• Bij 'bouw en functie' leg je uit waarom een deel zo gebouwd is.

• Kraakbeenringen: houden de luchtpijp open.

• Slijmvlies met trilharen: houdt de luchtwegen schoon.

• Noem altijd het deel en wat het doet.

Waarom heeft je luchtpijp kraakbeenringen?

A

Ze maken slijm aan

B

Ze houden de luchtpijp open

C

Ze voeren stof af

D

Ze verwarmen de lucht

Kraakbeenringen zorgen dat de luchtpijp niet dichtklapt. Verwachte fout: stof afvoeren kiezen, dat doen de trilharen.

Wat doen trilharen met slijm en stof?

Goed: ze voeren het slijm met stof naar de keelholte (omhoog, naar buiten). Verwachte fout: 'ze vangen stof op', maar het opvangen doet het slijm.

LICHAAM · ADEMHALING EN UITSCHEIDING

Vraagtype 3: een situatie verklaren

• Je krijgt een situatie en moet het goede begrip kiezen.

• Lees welke klachten er zijn en waar ze zitten.

• Kijk wat de oorzaak is: stuifmeel, rook, stof of een ontsteking.

• Kies de aandoening die bij alle gegevens past.

Je moet in de lente niezen en je ogen jeuken door stuifmeel. Wat past hierbij?

A

Longemfyseem

B

Bronchitis

C

Astma

D

Hooikoorts

Niezen en jeukende ogen door stuifmeel horen bij hooikoorts. Verwachte fout: astma kiezen. Bij astma zitten de klachten in de luchtwegen en word je benauwd.

Wat gebeurt er bij longemfyseem met de longblaasjes?

A

Ze raken verstopt met slijm

B

Ze krijgen een kramp en worden nauw

C

Het slijmvlies ontsteekt

D

De wanden gaan kapot, zodat er minder oppervlak is

Bij emfyseem raken de wanden van de longblaasjes kapot en neemt het oppervlak af. Verwachte fout: het slijmvlies ontsteekt, dat is bronchitis.

LICHAAM · ADEMHALING EN UITSCHEIDING

Vraagtype 4: urine en afvalstoffen

• Bij deze vragen gaat het om wat je lichaam uitscheidt.

• Je nieren maken urine van water en afvalstoffen uit het bloed.

• Hoeveel water er in urine zit, wisselt.

• De lever zet afvalstoffen om voordat ze worden uitgescheiden.

Je drinkt een dag bijna niets. Hoe is je urine dan?

A

Lichtgeel, met veel water erin

B

Donker, met weinig water erin

C

Zonder ureum

D

Net zo als op andere dagen

Drink je weinig, dan scheid je weinig water uit en is de urine donkerder. KB/GT: wisselende gehaltes water en ureum. Verwachte fout: lichtgeel kiezen.

Welk orgaan zet afvalstoffen om in ureum?

Goed: de lever. Verwachte fout: de nieren. De nieren scheiden het ureum alleen uit.

Welk vraagtype vind jij het lastigst?

1

Delen aanwijzen op een tekening

2

Bouw en functie uitleggen

3

Een situatie verklaren

4

Urine en afvalstoffen

Bespreek het vraagtype met de meeste stemmen kort na met een voorbeeld.

LICHAAM · ADEMHALING EN UITSCHEIDING

Tips voor op het examen

• Kijk bij een tekening eerst naar de ligging van het deel, dan pas naar de naam.

• Onthoud: de huig sluit de neusholte af, het strotklepje de luchtpijp.

• Nierschors zit buiten, niermerg binnen, nierbekken in het midden.

• Noem bij bouw en functie altijd het deel en wat het doet.