WS 1.1 Betekenis afleiden uit tekst
Betekenis afleiden uit tekst
Onderdelen in deze les
Betekenis afleiden uit tekst
Deze slide heeft geen instructies
Leerdoel
Ik kan de betekenis van onbekende woorden afleiden uit de tekst en daarbij aanwijzingen herkennen zoals synoniemen, omschrijvingen, tegenstellingen en voorbeelden.
Deze slide heeft geen instructies
Stap 1: lees de hele zin
Een onbekend woord begrijp je vaak niet door alleen naar dat ene woord te kijken.
Lees eerst de hele zin waarin het woord staat. Let op:
wie of wat wordt genoemd
wat er gebeurt
welke woorden er vlak voor en na staan
of de schrijver extra uitleg geeft
De zin geeft vaak al een eerste aanwijzing over de betekenis.
Benadruk dat leerlingen niet meteen naar een woordenboek hoeven grijpen. Eerst de context gebruiken, daarna pas controleren als dat nodig is.
Stap 2: zoek naar betekenisaanduidingen
Schrijvers geven soms expliciet hulp in de tekst.
Let op signaalwoorden en uitleg, zoals:
dat wil zeggen
oftewel
ook wel
zoals
tekst tussen komma's of haakjes
Daarmee wordt de betekenis vaak direct of bijna direct uitgelegd.
Leg uit dat expliciete betekenisaanduidingen meestal de makkelijkste aanwijzingen zijn. Laat eventueel mondeling een voorbeeld horen, maar zet geen extra oefening op de slide.
Vier soorten aanwijzingen
Synoniem
Een woord met bijna dezelfde betekenis.
Voorbeeld:
De route was gevaarlijk, zelfs riskant.
Omschrijving
De tekst legt uit wat het woord betekent.
Voorbeeld:
Een arboretum, een tuin met bijzondere bomen, trok veel bezoekers.
Tegenstelling
De betekenis blijkt uit het verschil met iets anders.
Voorbeeld:
In tegenstelling tot zijn spraakzame broer was Sem erg zwijgzaam.
Voorbeeld
De tekst noemt voorbeelden die het woord duidelijker maken.
Voorbeeld:
Bij citrusfruit horen sinaasappels, citroenen en limoenen.
Gebruik steeds dezelfde termen: synoniem, omschrijving, tegenstelling, voorbeeld. Wijs erop dat een voorbeeld niet altijd de hele betekenis geeft, maar wel richting.
Zo pak je het slim aan
Volg deze aanpak:
Lees de hele zin met het onbekende woord.
Kijk of de tekst een betekenisaanduiding geeft.
Zoek naar een synoniem, omschrijving, tegenstelling of voorbeeld.
Bedenk welke betekenis het best past.
Lees de zin opnieuw en controleer of jouw betekenis logisch is.
Betekenis afleiden is dus nadenken met hulp van de context.
Noem dat leerlingen hun gevonden betekenis niet woordelijk perfect hoeven te formuleren; de betekenis moet vooral passend en logisch zijn binnen de zin.
Wat doe je als eerste bij een onbekend woord?
De hele zin lezen
Het woord overslaan
Alleen het woord bekijken
Direct opzoeken
Sluit aan op stap 1 en 2: eerst context, daarna pas kijken naar betekenisaanduidingen of eventueel controleren.
Vul de juiste woorden in
Bij een onbekend woord lees je eerst de zin. Daarna let je op een in de tekst, zoals ‘oftewel’ of ‘zoals’. Ook kun je kijken of er een , omschrijving, tegenstelling of voorbeeld staat. Zo kun je de betekenis uit de context.
Correcte invulling: hele, betekenisaanduiding, synoniem, afleiden.
Welke woordraadstrategie herken je in: ‘De route was gevaarlijk, zelfs riskant.’?
tegenstelling
voorbeeld
omschrijving
synoniem
‘Riskant’ betekent ongeveer hetzelfde als ‘gevaarlijk’.
De woestijn was aride; er viel bijna nooit regen.
droog
druk
koud
warm
‘Riskant’ betekent ongeveer hetzelfde als ‘gevaarlijk’.
Nora is heel attent: ze helpt anderen en let goed op.
slordig
zorgzaam
streng
eigenwijs
‘Riskant’ betekent ongeveer hetzelfde als ‘gevaarlijk’.
In tegenstelling tot zijn sombere houding was zijn zus juist vrolijk.
verdrietige
lawaaiige
luidruchtige
rustige
‘Riskant’ betekent ongeveer hetzelfde als ‘gevaarlijk’.
Op de markt kochten ze citrusfruit, zoals sinaasappels en citroenen.
steenvruchten
zure vruchten
citrusvruchten
dadels
‘Riskant’ betekent ongeveer hetzelfde als ‘gevaarlijk’.
De tocht was uitputtend, oftewel heel vermoeiend.
spannend
slopend
kort
gezellig
‘Riskant’ betekent ongeveer hetzelfde als ‘gevaarlijk’.
De directeur was gereserveerd; hij zei weinig en bleef op afstand.
terughoudend
boos
vriendelijk
enthousiast
‘Riskant’ betekent ongeveer hetzelfde als ‘gevaarlijk’.
Welke zin bevat een tegenstelling als aanwijzing?
Het plan was innovatief, een vernieuwend idee.
Bij citrusfruit horen sinaasappels en citroenen.
Sem was niet druk, maar juist kalm.
De tocht was uitputtend, oftewel vermoeiend.
De woorden ‘niet’ en ‘maar juist’ laten een tegenstelling zien.
Begrippenlijst
context - de woorden en zinnen om een onbekend woord heen
betekenisaanduiding - een stukje tekst dat de betekenis helpt uitleggen
synoniem - een woord met ongeveer dezelfde betekenis
omschrijving - uitleg in woorden van wat iets betekent
tegenstelling - een betekenis die duidelijk wordt door verschil met iets anders
voorbeeld - een concreet geval dat laat zien wat bedoeld wordt
afleiden - stap voor stap bedenken wat een woord betekent op basis van de tekst
Deze slide heeft geen instructies
