Les 5 VWO5

• newEditor
• Kunst
• Middelbare school
• vwo
• Leerjaar 5

Yi Sang

Frida

Kahlo

Anna Pavlova

Charlie

Cahplin

Martha Graham

?

Georgia

O'Keeffe

FORDISME!!

Henry Ford introduceert de lopende band

filosofie achter de standaardisatie en massaproductie. De

Cultuur van het Moderne

Eerste helft van de twintigste eeuw

Hoofdstuk 8:

5 vwo

les 5

Wat gaan we behandelen?

• Leerdoelen

• Puzzelopdracht

• De Stijl

• Bauhaus

• Functionalisme

• Constructivisme

• Reflectie

Leerdoelen

Na deze les...

...kan ik de opkomst van de kunststromingen De Stijl, Bauhaus, Functionalisme en Constructivisme benoemen.

…ken ik de belangrijkste kenmerken van deze stromingen.

…begrijp ik de verschillen tussen deze kunststromingen.

Jullie krijgen nu de tijd om in een groepje van 3 mensen de stromingen, kenmerken, kunstwerken en namen aan elkaar te koppelen! (+- 5-10 min)

Ben je klaar?

• Laat de combinaties liggen zodat ik een foto kan maken.

• Bespreek welke stroming jullie nog lastig vinden en help elkaar de stromingen beter te begrijpen.

• Als alle groepen klaar zijn gaan we de antwoorden bekijken.

Surrealisme, Expressionsime, Kubisme, Futurisme & Suprematisme

5

minute

00

second

add30s

Antwoord

Twee van de volgende antwoorden:

• Ruiters die met lansen bewapend ten strijde trekken.

• Mannen met geweren.

• Soldaten op paarden

• Twee groepen soldaten/ruiters die tegen elkaar botsen

Toelichting

Futuristen verheerlijkten de oorlog en hielden van machines, snelheid en

dynamiek. Om dit te verbeelden pasten ze vaak herhaling en overlapping

toe

• Geometrische fragmentatie

• Meerdere perspectieven

• Abstractie

Expressionisme, Surrealisme, Kubisme, Futurisme & Suprematisme

• Beweging

• Snelheid

• Technologie

• Pure abstractie

• Geometrische vormen

• Minimalisme

• Emotie

• Vervorming

• Fel kleurgebruik

• Onderbewuste/droombeelden

• hyperrealisme

• vervreemding

Antwoord

Twee van de volgende antwoorden:

• Ruiters die met lansen bewapend ten strijde trekken.

• Mannen met geweren.

• Soldaten op paarden

• Twee groepen soldaten/ruiters die tegen elkaar botsen

Toelichting

Futuristen verheerlijkten de oorlog en hielden van machines, snelheid en

dynamiek. Om dit te verbeelden pasten ze vaak herhaling en overlapping

toe

Van realisme naar abstractie

Realisme

Abstrahering (nogsteeds figuratief)

Suprematisme (conrete kunst)

Abstract

Veranderd begin 20e eeuw door:

• fotografie

• vrijere rol van de kunstenaar

• twee Wereldoorlogen

• Franse en Russische revolutie

Memesis: het nastreven van de werkelijkheid (in de Westerse kunst)

Modernisme in de kunsten

• Expressionisme

• Gesamtkunstwerk

• Freud

• Surrealisme

• Dada / readymade

Expressie

Abstractie

Constructie

• De Stijl

• Futurisme

• Kubisme

• Suprematisme

• Grahamdans

• Constructivisme

• Montage

• Bauhaus

• Functionalisme

• Utopia

• Streamlining

• Dystopie

• Fordisme

• Entartet

(Nog twee) grondleggers van de abstracte kunst

1908-1910

1923

1912

1921

Wassily Kandinsky

Rusland/Frankrijk (1866–1944)

Piet Mondriaan

Nederland (1872-1944)

1913

1912

1911

1913

Modernisme in de kunsten

Abstractie

Constructie

• De Stijl

• Futurisme

• Kubisme

• Suprematisme

• Grahamdans

• Constructivisme

• Montage

• Bauhaus

• Functionalisme

• Utopia

• Streamlining

• Dystopie

• Fordisme

• Entartet

Voorkennis

De Stijl kenmerken

• Harmonie en orde
  Door het gebruik van verticale en horizontale lijnen en de basis kleuren willen de kunstenaars orde/rust en harmonie creëren.

• Basis (of beperkte) kleuren
  Enkel gebruik maken van de basis kleuren zwart en wit en de primaire kleuren rood, blauw en geel.

• Abstractie en geometrie
  Kunstwerken bestaan uit geometrische vormen (rechthoeken, vierkanten) en zijn niet-representatief (geen herkenbare voorstellingen).

• Overall compositie
  Gelijksoortige vormen zonder rangorde op het vlak geplaatst, waardoor een patroon ontstaan dat eindeloos, ook buiten het kader, herhaald kan worden.

• Universaliteit en doel
  De principes van De Stijl moest voor iedereen begrijpbaar zijn en het streefde ernaar leven van de mensen verbeteren.

• Invloed op andere kunststromingen
  De Stijl legde de basis voor Bauhaus.

• Belangrijke namen
  Onder andere Theo Doesburg, Piet Mondriaan en Gerrit Rietveld.

In november 1917 verschijnt er een nieuw kunsttijdschrift, genaamd De Stijl. In de inleiding stelt de redacteur – en initiator van het tijdschrift – Theo van Doesburg dat De Stijl tot doel heeft een bijdrage te zijn ‘tot de ontwikkeling van het nieuwe schoonheidsbewustzijn. Het wil den modernen mensch ontvankelijk maken voor het nieuwe in de Beeldende Kunst.’

Voorkennis

De Stijl

Meer info en filmpjes: https://npokennis.nl/longread/7564/wat-is-de-stijl

Voorkennis

De Stijl voorbeelden

• Abstractie

• Eenvoud

• Basis kleuren

1944

1942

Voorkennis

Bauhaus kenmerken

• Kunst en ambacht verenigen
  De school wilde kunst en ambacht samenbrengen om functionele en esthetische ontwerpen te maken die voor iedereen toegankelijk zijn.

• Functionaliteit en minimalisme
  De vorm van een object moet afgeleid zijn van zijn functie (“form follows function”). Overbodige decoratie wordt vermeden want "less is more".

• Basisvormen en geometrie
  Gebruik van eenvoudige geometrische vormen (vierkanten, cirkels, rechte lijnen) en primaire kleuren (rood, geel, blauw) met niet-kleuren (zwart, wit, grijs).

• Industriële materialen
  Toepassing van staal, glas, beton en kunststof voor duurzaamheid en massaproductie.

• Interdisciplinair onderwijs
  Een uniek onderwijsprogramma dat kunst, design, architectuur en ambacht combineert met experimenten en theorie.

• Massaproductie en betaalbaarheid
  Ontwerpen moeten betaalbaar en voor iedereen beschikbaar zijn door samenwerking met de industrie.

• Internationale en egalitaire instelling
  De school was open voor iedereen, ongeacht geslacht, nationaliteit of achtergrond, met een egalitair karakter.

• Invloed op modern design en architectuur
  Bauhaus legde de basis voor moderne architectuur, industriële design, grafisch design en kunsteducatie.

• Politieke en sociale idealen
  De school streefde naar een betere samenleving door goed design en betaalbare woningen voor iedereen. Sterk verbonden met de idealen van het socialisme.

• Belangrijke namen
  Walter Gropius, Ludwig Lies van der Rohe, Marcel Breuer, Wassily Kandinsky, Marianne Brandt, Herbert Bayer en Oscar Schlemmer.

Voorkennis

• Functioneel

• Minimalistisch ("less is more")

• Interdisciplinair

Bauhaus voorbeelden

Voorkennis

Functionalisme kenmerken

• Zuiverheid van vorm en constructie
  Er is geen overbodige versiering – alleen wat nodig is om het gebouw te laten werken.

• Functionaliteit boven schoonheid
  Het gebouw moet praktisch en bruikbaar zijn en de vorm van een gebouw wordt bepaald door zijn functie en niet door decoratie of traditie ("form follows function").

• Industriële materialen
  Er worden nieuwe materialen gebruikt zoals staal, beton en glas, die goed zichtbaar blijven.

• Licht en ruimte
  Gebouwen hebben grote ramen en open indelingen voor veel licht en een gevoel van ruimte.

• Belangrijke namen
  Louis Sullivan, Johannes Brinkman, Leendert van der Vlugt, Ludwig Mies van der Rohe, Walter Gropius en Le Corbusier

Louis Sullivan (1856-1924) was de eerste bekende architect die de esthetiek van het functionalisme toepaste. Hij verwoordt de gedachte van het functionalisme als volgt: "form follows function". Ofwel, men vertrekt altijd vanuit de functie van het gebouw, de vorm volgt dan vanzelf. Sullivan gebruikte echter nog wel versieringen op zijn gevels.

"Het is de universele wet van al het organische en anorganische, van al het fysische en metafysische, van al het menselijke en bovenmenselijke, van alle waarachtige uitingen van hoofd, hart en ziel, dat het leven te herkennen is aan zijn uitingsvormen, dat de vorm altijd de functie volgt. Dat is de wet". - (Louis Sullivan in zijn essay 'The Tall Office Building Artistically Considered' uit 1896)

Functionalisme wordt ook wel de Internationale Stijl genoemd omdat deze architectuurstroming wereldwijd dezelfde principes toepaste: minimalisme, functionaliteit en het gebruik van moderne materialen zoals staal, glas en beton. De stijl verspreidde zich snel via het Bauhaus en de CIAM (een internationale architectuurorganisatie), waardoor gebouwen overal ter wereld herkenbaar en uniform werden. Zo ontstond een internationale architectuurtaal die losstond van lokale tradities en culturen.

Voorkennis

Functionalisme voorbeelden

Nederland

Duitsland

Soviet Unie, Tsjechoslowakije

"Het Nieuwe Bouwen"

Voorkennis

Contructivisme

• Functionele en sociale focus
  Gebouwen en kunst zijn gericht op nut en sociale betekenis, niet op versiering. Ze moesten praktisch en bruikbaar zijn voor de Sovjet-samenleving. De stroming staat symbool voor de Russchie Revolutie.

• Experimentele vormen en geometrie
  Het gebruik van abstracte, geometrische vormen zoals spiralen en dynamische lijnen.

• Gebruik van moderne materialen
  Er wordt gewerkt met staal, glas en beton, vaak op een onconventionele manier. Materialen blijven zichtbaar en onbewerkt.

• Revolutionaire communistische symboliek
  Veel werken hebben een politiek doel: ze symboliseren de idealen van het communisme en de toekomst van de Sovjet-Unie.

• Meerdere kunstvormen
  Zowel schilderkunst, beeldhouwkunst, theater en architectuur.

• Belangrijke namen
  El Lissitzky, Ljoebov Popova, Vsevolod Meyerhold, Vladimir Tatlin en Naum Gabo.

Het constructivisme ontstond in Rusland rond 1914–1915, als reactie op de avant-garde kunst en de politieke spanningen van de Eerste Wereldoorlog. Kunstenaars zoals Vladimir Tatlin en El Lissitzky wilden kunst loskoppelen van traditie en gebruiken als een middel voor sociale verandering, in lijn met de idealen van de Russische Revolutie (1917). Na de revolutie groeide de beweging uit tot een officiële kunststroming in de Sovjet-Unie, met een sterke focus op functionaliteit, technologie en communistische symboliek. Door de opkomst van het socialistisch realisme (vanaf 1932) verloor het constructivisme echter aan invloed.

Het Realistisch Manifest, gepubliceerd in 1920, is een sleuteltekst voor de ontwikkeling van de constructivistische theorie. De auteurs van dit manifest, Naum Gabo en Antoine Pevsner, formuleerden vijf hoofdprincipes: materiële toon, verborgen ritmes, diepte, dynamische lijnvoering en kinetische beweging. (https://www.artlex.com/art-movements/constructivism/)

Voorkennis

Contructivisme voorbeelden

• Abstract

• Ruimtelijk

• Geometrisch

Vraag

1. Een vroeg voorbeeld van Bauhausarchitectuur is het zogenaamde Haus am Horn, dat werd gepresenteerd op de eerste Bauhaustentoonstelling in 1923. Het was een modelwoning voor de geschoolde arbeider. Met deze modelbehuizing hoopte het Bauhaus zowel een zakelijk doel als een inhoudelijk ideaal te verwezenlijken.

1. Geef aan welk doel en welk ideaal het Bauhaus voor ogen had.

2. Het Bauhaus was in de eerste plaats een opleidingsinstituut. De doelstelllingen van deze opleiding zijn in het Haus am Horn, dat het belangrijkste onderdeel van de tentoonstelling vormde, terug te vinden. Geef aan hoe in het Haus am Horn dit uitgangspunt van het Bauhaus terug te zien is

Antwoord

2. Het antwoord moet de volgende strekking hebben: Het Bauhaus had als doelstelling om alle aspecten van de opleiding te laten samenkomen in het bouwwerk. Het Haus am Horn was een goed voorbeeld van zo’n totaalproduct waaraan allerlei disciplines hadden meegewerkt. Exterieur, interieur, meubels, tapijten, verlichting enzovoort, alles was op het Bauhaus ontworpen en gemaakt.

1. De antwoorden moeten de volgende strekking hebben:

• zakelijk doel: Het Bauhaus hoopte met deze modelwoning voor de geschoolde arbeider voor zichzelf een lucratieve markt te creëren. Bij succes zou het Bauhaus geld kunnen gaan verdienen aan haar eigen producten.

• inhoudelijk ideaal: Voor het Bauhaus betekende het ontwerpen van een goede behuizing tevens het verbeteren van de woon- en leefomstandigheden voor de bewoners. Dit zou leiden tot een betere wereld en tot betere mensen.

Modernisme

• Expressionisme

• Gesamtkunstwerk

• Freud

• Surrealisme

• Dada / readymade

Expressie

Abstractie

Constructie

• De Stijl

• Futurisme

• Kubisme

• Suprematisme

• Grahamdans

• Constructivisme

• Montage

• Bauhaus

• Functionalisme

• Utopia

• Streamlining

• Dystopie

• Fordisme

• Entartet

Modernisme kenmerken

Iedereen legt kort één stroming uit en noemt hierbij een belangrijk kenmerk!

Reflectie: exit ticket

• Vul de exit ticket in!

• Lever deze in en ga rustig verder met je zine of je filmpje

The END