MAN Hfd 2: Leidinggeven en management

Leidinggeven in de praktijk

1 / 53
volgende
Slide 1: Slide
newEditorHandelMBOStudiejaar 2

In deze les zitten 53 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 120 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Leidinggeven in de praktijk

Open vanuit de herkenbare werksituatie: een leidinggevende moet niet alleen taken verdelen, maar ook kiezen hoe hij of zij medewerkers aanstuurt. De les draait om het passend kiezen van stijl en techniek.

Leerdoel

Ik kan de belangrijkste vormen van leidinggeven en managementtechnieken onderscheiden, uitleggen wanneer ze passend zijn, en deze toepassen op praktijksituaties binnen een organisatie.

Deze slide heeft geen instructies

Welk woord past voor jou bij goed leidinggeven?

Gebruik de reacties als startpunt: koppel woorden zoals duidelijkheid, luisteren, eerlijkheid, controle, coachen en vertrouwen aan de onderdelen van de les.

De rol van een leidinggevende

Een leidinggevende stuurt mensen en werk aan zodat doelen van de organisatie worden bereikt.


Belangrijke taken zijn:

  • coördineren

  • delegeren

  • instrueren

  • begeleiden en coachen

  • controleren

  • beslissen

Benadruk dat deze taken vaak tegelijk spelen in één werksituatie. Een leidinggevende kiest steeds wat op dat moment nodig is.

Taken hangen met elkaar samen

  • Coördineren zorgt voor overzicht

  • Delegeren verdeelt werk en verantwoordelijkheid

  • Instrueren maakt duidelijk wat er moet gebeuren

  • Controleren kijkt of afspraken worden nagekomen

  • Beslissen stuurt bij waar nodig

Laat zien dat taken geen losse onderdelen zijn. Wie delegeert, moet ook duidelijke instructies geven en later controleren.

Bevoegdheid en verantwoordelijkheid

Bij leidinggeven horen niet alleen taken, maar ook bevoegdheden en verantwoordelijkheden.


  • Bevoegdheid: wat iemand officieel mag beslissen

  • Verantwoordelijkheid: waarvoor iemand aanspreekbaar is

  • Hoe groter de beslissingsruimte, hoe groter meestal de verantwoordelijkheid

Maak onderscheid tussen ‘mogen’ en ‘moeten verantwoorden’. Dat onderscheid helpt later bij delegeren en management by delegation.

Mondeling of schriftelijk instrueren

Mondeling instrueren past als:

  • snel handelen nodig is

  • toelichting of voordoen belangrijk is

  • direct vragen stellen mogelijk moet zijn


Schriftelijke instructie past als:

  • afspraken precies en blijvend moeten zijn

  • meerdere medewerkers dezelfde werkwijze volgen

  • controle en naslag belangrijk zijn

Geef een praktijkvoorbeeld: mondeling bij een korte taakstart, schriftelijk bij veiligheidsregels of werkprocedures.

Wanneer past schriftelijke instructie het best?

A

Bij snelle taakstart

B

Bij vaste procedures

C

Bij direct voordoen

D

Bij korte uitleg

Correct is 'Bij vaste procedures' omdat schriftelijke instructie geschikt is als afspraken precies, blijvend en voor meerdere medewerkers gelijk moeten zijn.

Taken, bevoegdheid en instrueren

Een leidinggevende moet werk coördineren en soms taken delegeren aan medewerkers. Daarbij is bevoegdheid wat iemand officieel mag beslissen. Als afspraken precies moeten blijven gelden, past vaak een schriftelijke instructie.

coördineren
delegeren
bevoegdheid
schriftelijke instructie
controleren
begeleiden
verantwoordelijkheid
mondeling instrueren
democratische stijl

De blanks sluiten aan op slides 2 t/m 5: taken van de leidinggevende, het verschil tussen bevoegdheid en verantwoordelijkheid en het kiezen tussen mondeling en schriftelijk instrueren.

Let's work

Maak nu opgaven op bladzijde 41 & 42

Geef een praktijkvoorbeeld: mondeling bij een korte taakstart, schriftelijk bij veiligheidsregels of werkprocedures.

Wat is een leiderschapsstijl?

Een leiderschapsstijl is de manier waarop een leidinggevende medewerkers aanstuurt.


De stijl bepaalt bijvoorbeeld:

  • wie beslissingen neemt

  • hoeveel ruimte medewerkers krijgen

  • hoe streng of juist ondersteunend de aansturing is

Koppel terug aan de centrale gedachte: niet elke situatie vraagt om dezelfde manier van leidinggeven.

Verschillende leiderschapsstijlen

  • Democratisch: besluiten samen nemen

  • Laissez-faire: veel vrijheid, weinig directe sturing

Meer sturend

  • Autocratisch: leidinggevende beslist zelf

  • Directief: duidelijke opdrachten en veel sturing

  • Consultatief: medewerker mag meedenken, leidinggevende beslist

Meer ruimte voor medewerkers

Autocratisch en directief lijken op elkaar, maar directief legt de nadruk sterker op instructie en taakuitvoering.

IKEA opent een nieuwe afhaalbalie

IKEA heeft besloten een nieuwe afhaalbalie te openen. De opening is over twee weken. De filiaalmanager moet ervoor zorgen dat alles op tijd klaar is:


  • Medewerkers moeten worden ingewerkt.

  • De werkroosters moeten worden gemaakt.

  • Het magazijn moet worden ingericht.

  • Marketingacties moeten worden voorbereid.


Er is veel werk te doen en de tijd dringt.

Koppel terug aan de centrale gedachte: niet elke situatie vraagt om dezelfde manier van leidinggeven.

Welke leiderschapsstijl zie je?


De manager roept het team bijeen en zegt:

"We hebben weinig tijd. Ik heb besloten hoe we dit gaan aanpakken. Iedereen krijgt vandaag een taak en volgt de planning."


A

Directief

B

Consultatief

C

Democratisch

D

Autocratisch

Deze slide heeft geen instructies

Welke leiderschapsstijl zie je?


De manager zegt:

"Ik heb besloten dat we het magazijn volledig anders gaan inrichten. We beginnen vandaag."

Er is geen overleg.


A

Directief

B

Consultatief

C

Democratisch

D

Autocratisch

Deze slide heeft geen instructies

Welke leiderschapsstijl zie je?


De manager vraagt eerst ideeën aan het team.

"Wat denken jullie dat de beste inrichting van het magazijn is? Ik luister naar jullie suggesties, maar ik neem uiteindelijk de beslissing."

Vraag: Welke leiderschapsstijl zie je?



A

Directief

B

Consultatief

C

Democratisch

D

Autocratisch

Deze slide heeft geen instructies

Welke leiderschapsstijl zie je?


De manager laat het hele team stemmen over de inrichting van de afhaalbalie.

"De meeste stemmen gelden. We kiezen samen de beste oplossing."

Vraag: Welke leiderschapsstijl zie je?


Vraag: Welke leiderschapsstijl zie je?



A

Directief

B

Consultatief

C

Democratisch

D

Autocratisch

Deze slide heeft geen instructies

Wanneer past welke stijl?

De passende stijl hangt af van:

  • de situatie

  • de ervaring van de medewerker

  • de aard van de taak

  • het doel dat bereikt moet worden

Benadruk dat er geen vaste beste stijl is. Een crisissituatie vraagt iets anders dan een ontwikkelgesprek.

Bestaat er één beste stijl?

Er bestaat geen ene beste leiderschapsstijl.


Een goede leidinggevende past de stijl aan op:

  • wat de medewerker aankan

  • hoeveel snelheid nodig is

  • hoeveel overleg mogelijk of wenselijk is

  • hoeveel kwaliteit en controle nodig zijn

Laat studenten niet zoeken naar één ‘goed’ antwoord. Goed leidinggeven is situationeel kiezen.

Blake en Mouton

Blake en Mouton kijken naar twee aandachtspunten van leidinggeven:

  • aandacht voor productie

  • aandacht voor mensen


De betekenis hiervan is dat een stijl niet alleen gaat over resultaat, maar ook over hoe je met medewerkers omgaat.

Je hoeft het volledige raster niet uit te werken als daar geen tijd voor is. De kern is de balans tussen resultaatgericht en mensgericht leidinggeven.

Waarom is er niet één beste leiderschapsstijl?

Bespreek dat er geen ene beste stijl is. Een goed antwoord noemt dat de keuze afhangt van situatie, medewerker, taak en doel; bijvoorbeeld snelheid, ervaring, overleg en controle.

Situationeel leidinggeven

Bij situationeel leidinggeven past de leidinggevende de stijl aan op de medewerker en de taak.


Daarbij kijk je naar taakvolwassenheid:

  • bekwaamheid: kan iemand de taak uitvoeren?

  • bereidheid: wil iemand de taak uitvoeren?

Maak duidelijk dat taakvolwassenheid over een specifieke taak gaat. Een medewerker kan bij de ene taak ervaren zijn en bij een andere niet.

Taakvolwassenheid beoordelen

Een medewerker is taakvolwassener als die:

  • weet wat er moet gebeuren

  • de vaardigheden beheerst

  • verantwoordelijkheid durft te nemen

  • gemotiveerd is om de taak uit te voeren

Benadruk dat bekwaamheid en bereidheid samen bekeken moeten worden. Alleen motivatie zonder vaardigheid is nog geen hoge taakvolwassenheid.

De vier stijlen S1 en S2

S1 Instrueren

  • veel uitleg en richting

  • leidinggevende motiveert actief

  • past als iemand nog leert, maar wel verder kan groeien

  • veel taakgerichte sturing

  • weinig ruimte voor eigen inbreng

  • past bij weinig bekwaamheid en wisselende of lage bereidheid

S2 Overtuigen

S2 wordt soms gezien als een combinatie van sturen en motiveren. Die nuance is belangrijk.

De vier stijlen S3 en S4

S4 Delegeren

  • weinig sturing, weinig directe begeleiding

  • medewerker werkt zelfstandig

  • past bij hoge bekwaamheid en hoge bereidheid

S3 Ondersteunen

  • minder taakgerichte sturing

  • wel veel aandacht voor overleg en steun

  • past bij redelijke bekwaamheid, maar behoefte aan vertrouwen of motivatie

Leg uit dat ‘weinig sturing’ niet betekent ‘geen interesse’. Ook bij delegeren blijft de leidinggevende eindverantwoordelijk.

Stijl kiezen per situatie

Taakvolwassenheid laag → S1 instrueren

Taakvolwassenheid groeiend → S2 overtuigen

Taakvolwassenheid redelijk → S3 ondersteunen

Taakvolwassenheid hoog → S4 delegeren


De kern is steeds: dezelfde medewerker kan per taak een andere aanpak nodig hebben.

Gebruik eventueel een voorbeeld van een nieuwe medewerker die administratief sterk is, maar nog onervaren in klantgesprekken.

Welke combinatie hoort bij hoge taakvolwassenheid?

A

S2 overtuigen

B

S4 delegeren

C

S1 instrueren

D

S3 ondersteunen

Bij hoge taakvolwassenheid is de medewerker bekwaam én bereid. Dan past S4 delegeren het best.

Situationeel leidinggeven

Bij situationeel leidinggeven kijk je naar de taakvolwassenheid van een medewerker. Die wordt bepaald door bekwaamheid en bereidheid. Is die taakvolwassenheid nog laag, dan past S1 instrueren het best. Bij een medewerker die zelfstandig kan en wil werken, past S4 delegeren.

taakvolwassenheid
bekwaamheid
S1 instrueren
S4 delegeren
democratisch
verantwoordelijkheid
S2 overtuigen
autocratisch
controle

Controleer of studenten begrijpen dat taakvolwassenheid taakgebonden is: iemand kan op de ene taak S4 aankunnen en op een andere taak nog S1 nodig hebben.

Wanneer kies jij S2 in plaats van S1?

Een sterk antwoord koppelt een praktijksituatie aan bereidheid en bekwaamheid. Voorbeeld: nieuwe medewerker met weinig ervaring -> S1; gemotiveerde lerende medewerker -> S2; redelijk vaardig maar onzeker -> S3; ervaren en gemotiveerd -> S4.

Let's work

Maak nu opgaven op bladzijde 47 & 48

Geef een praktijkvoorbeeld: mondeling bij een korte taakstart, schriftelijk bij veiligheidsregels of werkprocedures.

Wat zijn managementtechnieken?

Managementtechnieken zijn manieren waarop een leidinggevende werk organiseert, volgt en bijstuurt.


Ze helpen bij:

  • richting geven

  • afspraken bewaken

  • verantwoordelijkheden verdelen

  • resultaten behalen

Maak onderscheid tussen leiderschapsstijl en managementtechniek: stijl gaat over manier van aansturen, techniek over manier van organiseren en sturen.

Technieken gericht op sturing

Management by Exception

  • ingrijpen bij afwijkingen of problemen

  • niet overal tegelijk op sturen

  • past als normale uitvoering meestal goed verloopt

Direction and Control

  • werken met instructies en procedures

  • geschikt bij vaste werkwijzen

  • past vaak bij een directieve stijl

Bij Management by Exception blijft monitoring belangrijk; de leidinggevende grijpt vooral in als grenzen of normen worden overschreden.

Technieken gericht op doelen en taken

  • verantwoordelijkheden overdragen

  • medewerker krijgt ruimte binnen afspraken

  • past bij vertrouwen en voldoende bekwaamheid

  • werken met gezamenlijke doelstellingen

  • duidelijke resultaten afspreken

  • past goed bij overleg en betrokkenheid

Management by Objectives

Management by Delegation

Benadruk dat delegeren alleen goed werkt als bevoegdheden, verwachtingen en controlepunten duidelijk zijn.

Technieken gericht op aanwezigheid

Management by Seduction

  • zichtbaar aanwezig zijn op de werkvloer

  • signalen snel opvangen

  • direct bijsturen of ondersteunen waar nodig

Management by Walking Around

  • motiveren met beloftes en stimulansen

  • medewerkers verleiden tot gewenst gedrag

  • werkt alleen als de prikkel geloofwaardig is

Bij Management by Seduction kan het gaan om waardering, kansen of beloningen. Benoem ook dat te veel nadruk op beloftes afhankelijkheid kan creëren.

Techniek en stijl combineren

De gekozen managementtechniek moet passen bij de leiderschapsstijl.


Voorbeelden:

  • directief + procedures

  • democratisch + gezamenlijke doelen

  • delegerend + verantwoordelijkheden overdragen

Laat zien dat een botsing tussen stijl en techniek verwarring geeft, bijvoorbeeld veel vrijheid beloven maar daarna alles strak controleren.

Welke techniek past het best bij gezamenlijke doelen?

A

By Exception

B

By Delegation

C

By Objectives

D

By Seduction

Management by Objectives draait om gezamenlijke doelstellingen en duidelijke resultaten die samen worden afgesproken.

Techniek en stijl

Bij Management by Exception grijpt de leidinggevende vooral in bij afwijkingen. Management by Walking Around betekent zichtbaar aanwezig zijn op de werkvloer. Een directieve stijl past vaak goed bij duidelijke procedures. Bij Management by Delegation worden verantwoordelijkheden overgedragen binnen duidelijke afspraken.

Exception
Walking Around
directieve stijl
verantwoordelijkheden
Objectives
Seduction
democratische stijl
instructies
bereidheid

Laat studenten letten op het verschil tussen stijl en techniek: stijl = manier van aansturen, techniek = manier van organiseren en bijsturen.

Welke techniek lijkt jou het meest bruikbaar op de werkvloer?

1

Direction and Control

2

By Objectives

3

By Walking Around

4

By Delegation

5

By Exception

Deze slide heeft geen instructies

Let's work

Maak nu opgaven op bladzijde 50

Geef een praktijkvoorbeeld: mondeling bij een korte taakstart, schriftelijk bij veiligheidsregels of werkprocedures.

Coachend leidinggeven

Bij coachend leidinggeven helpt de leidinggevende een medewerker om beter te functioneren en zich te ontwikkelen.


De nadruk ligt op:

  • begeleiden

  • inzicht geven

  • zelf oplossingen laten vinden

  • groei stimuleren

Maak onderscheid tussen alleen zeggen wat fout gaat en echt coachen. Coaching richt zich op leren en ontwikkelen.

Vier coachingstijlen

  • Ondersteunend coachen: bemoedigen en meedenken

  • Coachen op afstand: medewerker werkt zelfstandig, coach volgt op hoofdlijnen

Meer ruimte gevend

  • Instruerend coachen: veel uitleg en aanwijzingen

  • Ontwikkelingsgericht coachen: leren en verbeteren centraal

Meer sturend

Koppel de coachingstijlen aan het niveau en de behoefte van de medewerker. Zo sluit dit onderdeel aan op situationeel leidinggeven.

Opbouw van een coachgesprek

Een coachgesprek verloopt meestal in stappen:

  • doel van het gesprek duidelijk maken

  • oorzaken van het probleem achterhalen

  • situatie, taak en aanpak analyseren

  • medewerker laten meedenken over oplossingen

  • afspraken maken en afronden

Benadruk dat de leidinggevende niet te snel in oplossingen moet schieten. Eerst begrijpen, dan sturen.

Eigen oplossingen stimuleren

Een sterk coachgesprek helpt de medewerker om zelf na te denken.


Dat vergroot:

  • eigenaarschap

  • motivatie

  • inzicht in het probleem

  • kans op blijvende verbetering

Maak duidelijk dat eigen oplossingen niet betekenen dat alles goed is; de leidinggevende bewaakt nog steeds kwaliteit en haalbaarheid.

Een veilige sfeer creëren

Een medewerker voelt zich eerder op zijn gemak als de leidinggevende:

  • rustig en respectvol communiceert

  • luistert zonder direct te oordelen

  • vertrouwen uitstraalt

  • duidelijke en eerlijke afspraken maakt

  • ruimte geeft om fouten of twijfels te bespreken

Deze slide beantwoordt expliciet de vraag uit de input hoe een leidinggevende ervoor zorgt dat een medewerker zich op zijn of haar gemak voelt.

Wat hoort bij een goed coachgesprek?

A

Direct oordelen

B

Zelf alles oplossen

C

Oorzaken achterhalen

D

Fouten negeren

In een coachgesprek moet de leidinggevende eerst doel en oorzaak verkennen, daarna analyseren en samen naar oplossingen en afspraken toewerken.

Coachend leidinggeven

Bij coachend leidinggeven helpt de leidinggevende een medewerker zich te ontwikkelen. In een coachgesprek wil je eerst de oorzaken van een probleem begrijpen. Daarna laat je de medewerker meedenken over oplossingen en maak je duidelijke afspraken voor het vervolg.

ontwikkelen
oorzaken
oplossingen
afspraken
controleren
procedures
doelen
bevoegdheden
beloningen

Deze oefening vat de kern van slides 21 t/m 25 samen: ontwikkelen, analyseren, eigen oplossingen stimuleren en goed afronden.

Hoe zorg je dat een medewerker zich veilig voelt?

Bespreek elementen zoals rustig en respectvol communiceren, luisteren zonder direct te oordelen, vertrouwen uitstralen, eerlijke afspraken maken en ruimte geven om fouten of twijfels te bespreken.

Let's work

Maak nu opgaven op bladzijde 54

Geef een praktijkvoorbeeld: mondeling bij een korte taakstart, schriftelijk bij veiligheidsregels of werkprocedures.

Wat is jouw belangrijkste inzicht uit deze les?

Laat studenten één inzicht benoemen en kort toelichten in de nabespreking.

Welk onderdeel vond jij het lastigst?

Gebruik dit om zicht te krijgen op lastige onderdelen, bijvoorbeeld het verschil tussen stijlen, technieken of S1-S4.

Begrippenlijst

leidinggevende - persoon die werk, mensen en middelen aanstuurt

bevoegdheid - officiële ruimte om beslissingen te nemen

verantwoordelijkheid - plicht om verantwoording af te leggen over resultaten en handelen

delegeren - taken en verantwoordelijkheden overdragen aan een medewerker

leiderschapsstijl - manier waarop een leidinggevende medewerkers aanstuurt

taakvolwassenheid - mate waarin een medewerker bekwaam en bereid is voor een taak

coachend leidinggeven - leidinggeven waarbij ontwikkeling en zelf nadenken van de medewerker centraal staan

Deze slide heeft geen instructies

Begrippenlijst

autocratisch - stijl waarbij de leidinggevende vooral zelf beslist

democratisch - stijl waarbij medewerkers meedenken en meebeslissen

consultatief - stijl waarbij de leidinggevende advies vraagt maar zelf beslist

directief - stijl met duidelijke opdrachten en veel sturing

laissez-faire - stijl met veel vrijheid en weinig directe sturing

S1 instrueren - situationele stijl met veel taakgerichte aansturing

S4 delegeren - situationele stijl waarbij een medewerker zelfstandig werkt

Deze slide heeft geen instructies

Begrippenlijst

Management by Objectives - werken met gezamenlijke doelstellingen

Management by Exception - ingrijpen bij afwijkingen of uitzonderingen

Management by Delegation - sturen door verantwoordelijkheden over te dragen

Management by Walking Around - leidinggeven door zichtbaar aanwezig te zijn op de werkvloer

Management by Seduction - motiveren met beloftes en stimulansen

mondeling instrueren - instructie geven via gesproken uitleg

schriftelijke instructie - instructie vastleggen op papier of digitaal voor duidelijke naslag

Deze slide heeft geen instructies