Leidinggeven in de praktijk
Leidinggeven in de praktijk
Open vanuit de herkenbare werksituatie: een leidinggevende moet niet alleen taken verdelen, maar ook kiezen hoe hij of zij medewerkers aanstuurt. De les draait om het passend kiezen van stijl en techniek.
Leerdoel
Ik kan de belangrijkste vormen van leidinggeven en managementtechnieken onderscheiden, uitleggen wanneer ze passend zijn, en deze toepassen op praktijksituaties binnen een organisatie.
Deze slide heeft geen instructies
Welk woord past voor jou bij goed leidinggeven?
Gebruik de reacties als startpunt: koppel woorden zoals duidelijkheid, luisteren, eerlijkheid, controle, coachen en vertrouwen aan de onderdelen van de les.
De rol van een leidinggevende
Een leidinggevende stuurt mensen en werk aan zodat doelen van de organisatie worden bereikt.
Belangrijke taken zijn:
coördineren
delegeren
instrueren
begeleiden en coachen
controleren
beslissen
Benadruk dat deze taken vaak tegelijk spelen in één werksituatie. Een leidinggevende kiest steeds wat op dat moment nodig is.
Taken hangen met elkaar samen
Coördineren zorgt voor overzicht
Delegeren verdeelt werk en verantwoordelijkheid
Instrueren maakt duidelijk wat er moet gebeuren
Controleren kijkt of afspraken worden nagekomen
Beslissen stuurt bij waar nodig
Laat zien dat taken geen losse onderdelen zijn. Wie delegeert, moet ook duidelijke instructies geven en later controleren.
Bevoegdheid en verantwoordelijkheid
Bij leidinggeven horen niet alleen taken, maar ook bevoegdheden en verantwoordelijkheden.
Bevoegdheid: wat iemand officieel mag beslissen
Verantwoordelijkheid: waarvoor iemand aanspreekbaar is
Hoe groter de beslissingsruimte, hoe groter meestal de verantwoordelijkheid
Maak onderscheid tussen ‘mogen’ en ‘moeten verantwoorden’. Dat onderscheid helpt later bij delegeren en management by delegation.
Mondeling of schriftelijk instrueren
Mondeling instrueren past als:
snel handelen nodig is
toelichting of voordoen belangrijk is
direct vragen stellen mogelijk moet zijn
Schriftelijke instructie past als:
afspraken precies en blijvend moeten zijn
meerdere medewerkers dezelfde werkwijze volgen
controle en naslag belangrijk zijn
Geef een praktijkvoorbeeld: mondeling bij een korte taakstart, schriftelijk bij veiligheidsregels of werkprocedures.
Wanneer past schriftelijke instructie het best?
Bij snelle taakstart
Bij vaste procedures
Bij direct voordoen
Bij korte uitleg
Correct is 'Bij vaste procedures' omdat schriftelijke instructie geschikt is als afspraken precies, blijvend en voor meerdere medewerkers gelijk moeten zijn.
Taken, bevoegdheid en instrueren
Een leidinggevende moet werk coördineren en soms taken delegeren aan medewerkers. Daarbij is bevoegdheid wat iemand officieel mag beslissen. Als afspraken precies moeten blijven gelden, past vaak een schriftelijke instructie.
De blanks sluiten aan op slides 2 t/m 5: taken van de leidinggevende, het verschil tussen bevoegdheid en verantwoordelijkheid en het kiezen tussen mondeling en schriftelijk instrueren.
Let's work
Maak nu opgaven op bladzijde 41 & 42
Geef een praktijkvoorbeeld: mondeling bij een korte taakstart, schriftelijk bij veiligheidsregels of werkprocedures.
Wat is een leiderschapsstijl?
Een leiderschapsstijl is de manier waarop een leidinggevende medewerkers aanstuurt.
De stijl bepaalt bijvoorbeeld:
wie beslissingen neemt
hoeveel ruimte medewerkers krijgen
hoe streng of juist ondersteunend de aansturing is
Koppel terug aan de centrale gedachte: niet elke situatie vraagt om dezelfde manier van leidinggeven.
Verschillende leiderschapsstijlen
Democratisch: besluiten samen nemen
Laissez-faire: veel vrijheid, weinig directe sturing
Meer sturend
Autocratisch: leidinggevende beslist zelf
Directief: duidelijke opdrachten en veel sturing
Consultatief: medewerker mag meedenken, leidinggevende beslist
Meer ruimte voor medewerkers
Autocratisch en directief lijken op elkaar, maar directief legt de nadruk sterker op instructie en taakuitvoering.
IKEA opent een nieuwe afhaalbalie
IKEA heeft besloten een nieuwe afhaalbalie te openen. De opening is over twee weken. De filiaalmanager moet ervoor zorgen dat alles op tijd klaar is:
Medewerkers moeten worden ingewerkt.
De werkroosters moeten worden gemaakt.
Het magazijn moet worden ingericht.
Marketingacties moeten worden voorbereid.
Er is veel werk te doen en de tijd dringt.
Koppel terug aan de centrale gedachte: niet elke situatie vraagt om dezelfde manier van leidinggeven.
Welke leiderschapsstijl zie je?
De manager roept het team bijeen en zegt:
"We hebben weinig tijd. Ik heb besloten hoe we dit gaan aanpakken. Iedereen krijgt vandaag een taak en volgt de planning."
Directief
Consultatief
Democratisch
Autocratisch
Deze slide heeft geen instructies
Welke leiderschapsstijl zie je?
De manager zegt:
"Ik heb besloten dat we het magazijn volledig anders gaan inrichten. We beginnen vandaag."
Er is geen overleg.
Directief
Consultatief
Democratisch
Autocratisch
Deze slide heeft geen instructies
Welke leiderschapsstijl zie je?
De manager vraagt eerst ideeën aan het team.
"Wat denken jullie dat de beste inrichting van het magazijn is? Ik luister naar jullie suggesties, maar ik neem uiteindelijk de beslissing."
Vraag: Welke leiderschapsstijl zie je?
Directief
Consultatief
Democratisch
Autocratisch
Deze slide heeft geen instructies
Welke leiderschapsstijl zie je?
De manager laat het hele team stemmen over de inrichting van de afhaalbalie.
"De meeste stemmen gelden. We kiezen samen de beste oplossing."
Vraag: Welke leiderschapsstijl zie je?
Vraag: Welke leiderschapsstijl zie je?
Directief
Consultatief
Democratisch
Autocratisch
Deze slide heeft geen instructies
Wanneer past welke stijl?
De passende stijl hangt af van:
de situatie
de ervaring van de medewerker
de aard van de taak
het doel dat bereikt moet worden
Benadruk dat er geen vaste beste stijl is. Een crisissituatie vraagt iets anders dan een ontwikkelgesprek.
Bestaat er één beste stijl?
Er bestaat geen ene beste leiderschapsstijl.
Een goede leidinggevende past de stijl aan op:
wat de medewerker aankan
hoeveel snelheid nodig is
hoeveel overleg mogelijk of wenselijk is
hoeveel kwaliteit en controle nodig zijn
Laat studenten niet zoeken naar één ‘goed’ antwoord. Goed leidinggeven is situationeel kiezen.
Blake en Mouton
Blake en Mouton kijken naar twee aandachtspunten van leidinggeven:
aandacht voor productie
aandacht voor mensen
De betekenis hiervan is dat een stijl niet alleen gaat over resultaat, maar ook over hoe je met medewerkers omgaat.
Je hoeft het volledige raster niet uit te werken als daar geen tijd voor is. De kern is de balans tussen resultaatgericht en mensgericht leidinggeven.
Waarom is er niet één beste leiderschapsstijl?
Bespreek dat er geen ene beste stijl is. Een goed antwoord noemt dat de keuze afhangt van situatie, medewerker, taak en doel; bijvoorbeeld snelheid, ervaring, overleg en controle.
Situationeel leidinggeven
Bij situationeel leidinggeven past de leidinggevende de stijl aan op de medewerker en de taak.
Daarbij kijk je naar taakvolwassenheid:
bekwaamheid: kan iemand de taak uitvoeren?
bereidheid: wil iemand de taak uitvoeren?
Maak duidelijk dat taakvolwassenheid over een specifieke taak gaat. Een medewerker kan bij de ene taak ervaren zijn en bij een andere niet.
Taakvolwassenheid beoordelen
Een medewerker is taakvolwassener als die:
weet wat er moet gebeuren
de vaardigheden beheerst
verantwoordelijkheid durft te nemen
gemotiveerd is om de taak uit te voeren
Benadruk dat bekwaamheid en bereidheid samen bekeken moeten worden. Alleen motivatie zonder vaardigheid is nog geen hoge taakvolwassenheid.
De vier stijlen S1 en S2
S1 Instrueren
veel uitleg en richting
leidinggevende motiveert actief
past als iemand nog leert, maar wel verder kan groeien
veel taakgerichte sturing
weinig ruimte voor eigen inbreng
past bij weinig bekwaamheid en wisselende of lage bereidheid
S2 Overtuigen
S2 wordt soms gezien als een combinatie van sturen en motiveren. Die nuance is belangrijk.
De vier stijlen S3 en S4
S4 Delegeren
weinig sturing, weinig directe begeleiding
medewerker werkt zelfstandig
past bij hoge bekwaamheid en hoge bereidheid
S3 Ondersteunen
minder taakgerichte sturing
wel veel aandacht voor overleg en steun
past bij redelijke bekwaamheid, maar behoefte aan vertrouwen of motivatie
Leg uit dat ‘weinig sturing’ niet betekent ‘geen interesse’. Ook bij delegeren blijft de leidinggevende eindverantwoordelijk.
Stijl kiezen per situatie
Taakvolwassenheid laag → S1 instrueren
Taakvolwassenheid groeiend → S2 overtuigen
Taakvolwassenheid redelijk → S3 ondersteunen
Taakvolwassenheid hoog → S4 delegeren
De kern is steeds: dezelfde medewerker kan per taak een andere aanpak nodig hebben.
Gebruik eventueel een voorbeeld van een nieuwe medewerker die administratief sterk is, maar nog onervaren in klantgesprekken.
Welke combinatie hoort bij hoge taakvolwassenheid?
S2 overtuigen
S4 delegeren
S1 instrueren
S3 ondersteunen
Bij hoge taakvolwassenheid is de medewerker bekwaam én bereid. Dan past S4 delegeren het best.
Situationeel leidinggeven
Bij situationeel leidinggeven kijk je naar de taakvolwassenheid van een medewerker. Die wordt bepaald door bekwaamheid en bereidheid. Is die taakvolwassenheid nog laag, dan past S1 instrueren het best. Bij een medewerker die zelfstandig kan en wil werken, past S4 delegeren.
Controleer of studenten begrijpen dat taakvolwassenheid taakgebonden is: iemand kan op de ene taak S4 aankunnen en op een andere taak nog S1 nodig hebben.
Wanneer kies jij S2 in plaats van S1?
Een sterk antwoord koppelt een praktijksituatie aan bereidheid en bekwaamheid. Voorbeeld: nieuwe medewerker met weinig ervaring -> S1; gemotiveerde lerende medewerker -> S2; redelijk vaardig maar onzeker -> S3; ervaren en gemotiveerd -> S4.
Let's work
Maak nu opgaven op bladzijde 47 & 48
Geef een praktijkvoorbeeld: mondeling bij een korte taakstart, schriftelijk bij veiligheidsregels of werkprocedures.
Wat zijn managementtechnieken?
Managementtechnieken zijn manieren waarop een leidinggevende werk organiseert, volgt en bijstuurt.
Ze helpen bij:
richting geven
afspraken bewaken
verantwoordelijkheden verdelen
resultaten behalen
Maak onderscheid tussen leiderschapsstijl en managementtechniek: stijl gaat over manier van aansturen, techniek over manier van organiseren en sturen.
Technieken gericht op sturing
Management by Exception
ingrijpen bij afwijkingen of problemen
niet overal tegelijk op sturen
past als normale uitvoering meestal goed verloopt
Direction and Control
werken met instructies en procedures
geschikt bij vaste werkwijzen
past vaak bij een directieve stijl
Bij Management by Exception blijft monitoring belangrijk; de leidinggevende grijpt vooral in als grenzen of normen worden overschreden.
Technieken gericht op doelen en taken
verantwoordelijkheden overdragen
medewerker krijgt ruimte binnen afspraken
past bij vertrouwen en voldoende bekwaamheid
werken met gezamenlijke doelstellingen
duidelijke resultaten afspreken
past goed bij overleg en betrokkenheid
Management by Objectives
Management by Delegation
Benadruk dat delegeren alleen goed werkt als bevoegdheden, verwachtingen en controlepunten duidelijk zijn.
Technieken gericht op aanwezigheid
Management by Seduction
zichtbaar aanwezig zijn op de werkvloer
signalen snel opvangen
direct bijsturen of ondersteunen waar nodig
Management by Walking Around
motiveren met beloftes en stimulansen
medewerkers verleiden tot gewenst gedrag
werkt alleen als de prikkel geloofwaardig is
Bij Management by Seduction kan het gaan om waardering, kansen of beloningen. Benoem ook dat te veel nadruk op beloftes afhankelijkheid kan creëren.
Techniek en stijl combineren
De gekozen managementtechniek moet passen bij de leiderschapsstijl.
Voorbeelden:
directief + procedures
democratisch + gezamenlijke doelen
delegerend + verantwoordelijkheden overdragen
Laat zien dat een botsing tussen stijl en techniek verwarring geeft, bijvoorbeeld veel vrijheid beloven maar daarna alles strak controleren.
Welke techniek past het best bij gezamenlijke doelen?
By Exception
By Delegation
By Objectives
By Seduction
Management by Objectives draait om gezamenlijke doelstellingen en duidelijke resultaten die samen worden afgesproken.
Techniek en stijl
Bij Management by Exception grijpt de leidinggevende vooral in bij afwijkingen. Management by Walking Around betekent zichtbaar aanwezig zijn op de werkvloer. Een directieve stijl past vaak goed bij duidelijke procedures. Bij Management by Delegation worden verantwoordelijkheden overgedragen binnen duidelijke afspraken.
Laat studenten letten op het verschil tussen stijl en techniek: stijl = manier van aansturen, techniek = manier van organiseren en bijsturen.
Welke techniek lijkt jou het meest bruikbaar op de werkvloer?
Direction and Control
By Objectives
By Walking Around
By Delegation
By Exception
Deze slide heeft geen instructies
Let's work
Maak nu opgaven op bladzijde 50
Geef een praktijkvoorbeeld: mondeling bij een korte taakstart, schriftelijk bij veiligheidsregels of werkprocedures.
Coachend leidinggeven
Bij coachend leidinggeven helpt de leidinggevende een medewerker om beter te functioneren en zich te ontwikkelen.
De nadruk ligt op:
begeleiden
inzicht geven
zelf oplossingen laten vinden
groei stimuleren
Maak onderscheid tussen alleen zeggen wat fout gaat en echt coachen. Coaching richt zich op leren en ontwikkelen.
Vier coachingstijlen
Ondersteunend coachen: bemoedigen en meedenken
Coachen op afstand: medewerker werkt zelfstandig, coach volgt op hoofdlijnen
Meer ruimte gevend
Instruerend coachen: veel uitleg en aanwijzingen
Ontwikkelingsgericht coachen: leren en verbeteren centraal
Meer sturend
Koppel de coachingstijlen aan het niveau en de behoefte van de medewerker. Zo sluit dit onderdeel aan op situationeel leidinggeven.
Opbouw van een coachgesprek
Een coachgesprek verloopt meestal in stappen:
doel van het gesprek duidelijk maken
oorzaken van het probleem achterhalen
situatie, taak en aanpak analyseren
medewerker laten meedenken over oplossingen
afspraken maken en afronden
Benadruk dat de leidinggevende niet te snel in oplossingen moet schieten. Eerst begrijpen, dan sturen.
Eigen oplossingen stimuleren
Een sterk coachgesprek helpt de medewerker om zelf na te denken.
Dat vergroot:
eigenaarschap
motivatie
inzicht in het probleem
kans op blijvende verbetering
Maak duidelijk dat eigen oplossingen niet betekenen dat alles goed is; de leidinggevende bewaakt nog steeds kwaliteit en haalbaarheid.
Een veilige sfeer creëren
Een medewerker voelt zich eerder op zijn gemak als de leidinggevende:
rustig en respectvol communiceert
luistert zonder direct te oordelen
vertrouwen uitstraalt
duidelijke en eerlijke afspraken maakt
ruimte geeft om fouten of twijfels te bespreken
Deze slide beantwoordt expliciet de vraag uit de input hoe een leidinggevende ervoor zorgt dat een medewerker zich op zijn of haar gemak voelt.
Wat hoort bij een goed coachgesprek?
Direct oordelen
Zelf alles oplossen
Oorzaken achterhalen
Fouten negeren
In een coachgesprek moet de leidinggevende eerst doel en oorzaak verkennen, daarna analyseren en samen naar oplossingen en afspraken toewerken.
Coachend leidinggeven
Bij coachend leidinggeven helpt de leidinggevende een medewerker zich te ontwikkelen. In een coachgesprek wil je eerst de oorzaken van een probleem begrijpen. Daarna laat je de medewerker meedenken over oplossingen en maak je duidelijke afspraken voor het vervolg.
Deze oefening vat de kern van slides 21 t/m 25 samen: ontwikkelen, analyseren, eigen oplossingen stimuleren en goed afronden.
Hoe zorg je dat een medewerker zich veilig voelt?
Bespreek elementen zoals rustig en respectvol communiceren, luisteren zonder direct te oordelen, vertrouwen uitstralen, eerlijke afspraken maken en ruimte geven om fouten of twijfels te bespreken.
Let's work
Maak nu opgaven op bladzijde 54
Geef een praktijkvoorbeeld: mondeling bij een korte taakstart, schriftelijk bij veiligheidsregels of werkprocedures.
Wat is jouw belangrijkste inzicht uit deze les?
Laat studenten één inzicht benoemen en kort toelichten in de nabespreking.
Welk onderdeel vond jij het lastigst?
Gebruik dit om zicht te krijgen op lastige onderdelen, bijvoorbeeld het verschil tussen stijlen, technieken of S1-S4.
Begrippenlijst
leidinggevende - persoon die werk, mensen en middelen aanstuurt
bevoegdheid - officiële ruimte om beslissingen te nemen
verantwoordelijkheid - plicht om verantwoording af te leggen over resultaten en handelen
delegeren - taken en verantwoordelijkheden overdragen aan een medewerker
leiderschapsstijl - manier waarop een leidinggevende medewerkers aanstuurt
taakvolwassenheid - mate waarin een medewerker bekwaam en bereid is voor een taak
coachend leidinggeven - leidinggeven waarbij ontwikkeling en zelf nadenken van de medewerker centraal staan
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
autocratisch - stijl waarbij de leidinggevende vooral zelf beslist
democratisch - stijl waarbij medewerkers meedenken en meebeslissen
consultatief - stijl waarbij de leidinggevende advies vraagt maar zelf beslist
directief - stijl met duidelijke opdrachten en veel sturing
laissez-faire - stijl met veel vrijheid en weinig directe sturing
S1 instrueren - situationele stijl met veel taakgerichte aansturing
S4 delegeren - situationele stijl waarbij een medewerker zelfstandig werkt
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
Management by Objectives - werken met gezamenlijke doelstellingen
Management by Exception - ingrijpen bij afwijkingen of uitzonderingen
Management by Delegation - sturen door verantwoordelijkheden over te dragen
Management by Walking Around - leidinggeven door zichtbaar aanwezig te zijn op de werkvloer
Management by Seduction - motiveren met beloftes en stimulansen
mondeling instrueren - instructie geven via gesproken uitleg
schriftelijke instructie - instructie vastleggen op papier of digitaal voor duidelijke naslag
Deze slide heeft geen instructies