Thema 6 Ecologie Basisstof 5 Aanpassingen bij dieren
Aanpassingen bij dieren
Onderdelen in deze les
Aanpassingen bij dieren
Open vanuit de centrale gedachte dat bouw en gedrag van dieren passen bij hun leefomgeving. Leg de nadruk op structuur en functie: een lichaamskenmerk heeft nut in een bepaalde omgeving.
Lesdoel
Ik kan uitleggen hoe dieren zijn aangepast aan hun leefomgeving.
Deze slide heeft geen instructies
Leefomgeving en aanpassing
Dieren leven niet overal op dezelfde manier.
Hun bouw past bij de omstandigheden van hun leefomgeving.
Die aanpassingen helpen bij:
bewegen
voedsel vinden
vijanden ontwijken
overleven
Verbind dit aan ecologie: omgevingsfactoren bepalen welke kenmerken handig zijn. Houd het bij voorbeelden uit deze basisstof en ga nog niet in op evolutie.
Waterdieren: minder weerstand
Water geeft veel weerstand
Een gestroomlijnd lichaam helpt om sneller door water te bewegen
Minder weerstand betekent minder energieverlies
Benadruk de relatie tussen vorm en functie. Vergelijk eventueel kort met een boot of duiker om weerstand concreet te maken.
Vissen: schubben en slijm
De huid van vissen heeft schubben
Over de schubben ligt een laag slijm
Daardoor glijdt het dier makkelijker door het water
Maak duidelijk dat zowel de lichaamsvorm als het huidoppervlak bijdragen aan minder waterweerstand.
Schutkleur
Een schutkleur is een kleur die overeenkomt met de omgeving.
Daardoor valt een dier minder op voor vijanden of prooien.
Noem dat schutkleur niet over bewegen gaat, maar over zichtbaar zijn in de omgeving. Het is dus ook een aanpassing aan de leefomgeving.
Landzoogdieren en de ondergrond
Niet elke bodem is hetzelfde.
Daarom zijn poten en voeten van landzoogdieren aangepast aan de ondergrond:
zachte bodem
snelheid en springen
hard rennen op harde bodem
Gebruik dit als overgang naar de drie manieren van lopen. De kern is dat de stand van de voet samenhangt met wat het dier op die ondergrond moet kunnen.
Drie manieren van lopen
Laat leerlingen vooral het verschil in contact met de grond zien: hele zool tegenover tenen.
Zoolgangers
lopen op de hele voetzool (bijv. beren).
Zoolgangers zakken op een zachte bodem niet snel weg.
Verbind hoefgangers met open terrein en snelheid. Dit is de derde variant naast zoolgangers en teengangers.
Teengangers
Lopen op de tenen (bijv. katten).
Teengangers zijn snelle renners en goede springers.
Verbind hoefgangers met open terrein en snelheid. Dit is de derde variant naast zoolgangers en teengangers.
Hoefgangers
lopen op de toppen van de tenen
bijvoorbeeld: paarden
kunnen hard rennen op een harde bodem
Verbind hoefgangers met open terrein en snelheid. Dit is de derde variant naast zoolgangers en teengangers.
Verschillende snavels
Verschillende poten
Aanpassingen vogels
Deze slide heeft geen instructies
Steltlopers
bijvoorbeeld: wulpen en scholeksters
hebben lange poten om in ondiep water te lopen
met een priemsnavel vangen ze bodemdiertjes
Benadruk dat zowel poten als snavel aangepast zijn aan dezelfde leefomgeving: de oever en het ondiepe water.
Roofvogels en uilen
hebben scherpe klauwen om prooien te pakken
hebben een haaksnavel om prooien te verscheuren
Houd de focus op voedsel vangen en eten. Dit zijn duidelijke voorbeelden van aanpassing van lichaamsdelen aan een manier van leven.
Watervogels
bijvoorbeeld: eenden en zwanen
meestal zwemvliezen tussen de tenen
waterafstotende veren
zeefsnavel om kleine dieren en planten uit water te zeven
Maak duidelijk dat bij watervogels meerdere kenmerken samenwerken: bewegen op water, droog blijven en voedsel uit water halen.
Bouw past bij functie
Aanpassingen zijn goed te herkennen aan lichaamsdelen.
Leefomgeving → nuttige bouw → betere overleving
Voorbeelden:
waterdieren: minder weerstand
landzoogdieren: passende manier van lopen
vogels: snavel en poten voor voedsel en beweging
Dit is de samenvattende biologische kern van de les: structuur en functie hangen samen met de leefomgeving.
Deze slide heeft geen instructies
