Hoofdstuk 2_Straling_V3

Hoofdstuk 2_V3

Straling

Natuurkunde

Dhr. M. Koningverander

1 / 116
volgende
Slide 1: Slide
newEditor

In deze les zitten 116 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Hoofdstuk 2_V3

Straling

Natuurkunde

Dhr. M. Koningverander

Voeg hier je vraag toe

A

Answer A

B

Answer B

C

Answer C

D

Answer D

2.1

Elektromagnetische straling

2.1 Elektromagnetische straling

Wat is de definitie van straling?

A

Een chemische reactie in een stof.

B

Overdracht van energie in de vorm van golven.

Wat is een voorbeeld van niet-ioniserende straling?

A

Radiogolven

B

Röntgenstraling

Wat is een voorbeeld van niet-ioniserende straling?

A

Radiogolven

B

Röntgenstraling

Wat is de definitie van straling?

A

Een chemische reactie in een stof.

B

Overdracht van energie in de vorm van golven.

Welk deel van het elektromagnetisch spectrum wordt gebruikt voor mobiele communicatie?

A

Radiostraling

B

Ultraviolet

C

Microgolven

D

Gammastraling

Wat is de snelheid van elektromagnetische golven?

A

100 meter per seconde

B

299,792 kilometer per seconde

C

1 kilometer per seconde

D

343 meter per seconde

Wat is de volgorde van het elektromagnetisch spectrum van laag naar hoog energieniveau?

A

X-stralen, ultraviolet, gammastralen, röntgenstralen

B

Radiostraling, microgolven, infrarood, zichtbaar licht

Wat is de volgorde van het elektromagnetisch spectrum van laag naar hoog energieniveau?

A

X-stralen, ultraviolet, gammastralen, röntgenstralen

B

Radiostraling, microgolven, infrarood, zichtbaar licht

Wat is de snelheid van elektromagnetische golven?

A

100 meter per seconde

B

299,792 kilometer per seconde

C

1 kilometer per seconde

D

343 meter per seconde

Welk deel van het elektromagnetisch spectrum wordt gebruikt voor mobiele communicatie?

A

Radiostraling

B

Ultraviolet

C

Microgolven

D

Gammastraling

Maak opgave 1 en 3

2.1 Elektromagnetische straling

Stralingsbronnen:

Plaats/object waar straling vanaf of vandaan komt

Natuurlijke stralingsbronnen

  • Komen van nature voor:

    • Zon

    • Sterren

    • Vuur

    • Natuurlijke radioactieve stoffen

Kunstmatige stralingsbronnen

  • Door de mens gecreëerd

    • Radiozender

    • Verrijkt uranium (radioactief)

    • Microgolven

    • WiFi

2.1 Elektromagnetische straling

Alle objecten (dus ook wij) zenden straling uit

Hoe hoger de temperatuur van het object → Hoe groter de energiepakketjes zijn die worden uitgezonden

Bij een mens is dit vooral IR-Straling (infrarood)

2.1 Elektromagnetische straling

Alle objecten zenden straling uit

Hoe hoger de temperatuur→ hoe roder het wordt

Zelfs tot witheet !

2.1 Elektromagnetische straling

Nu maken/Huiswerk

4, 6 en 7

Wil je extra uitdaging?

opgave 9

Inleveren voor de volgende les via classroom

Maak foto van je werk en upload die bij de opdracht

Te laat of niet ingeleverd is ‘huiswerk vergeten’ !

2.2

Het atoom

Inhoud

  • Terugblik Hoofdstuk 2.1

  • Planning

Hoofdstuk 2.2

  • Leerdoelen

  • 2.2 instructie atoommodel(15 min)

  • Oefenopgave (10 min)

  • Video

  • Opgaven boek/Huiswerk

Planning

Week van 30 september

  • 2.2 en 2.3/Toets bespreken

Week van 7 oktober

  • 2.4 en 2.5

Week van 14 oktober

  • herhalen - D-toets - practicum?

Week van 21 oktober

  • herhalen + vragenuur + TOETS HS 2

Werken naar toets over hoofdstuk 2

Leerdoelen

Het elektromagnetisch spectrum

Röntgenfoto

Infraroodstraling

Kosmische straling of Gammastraling

Leerdoelen

2.2 Het atoom

Molecuul: Kleinste deeltje van een stof met alle stofeigenschappen

Atoom: Bouwstenen van moleculen (elementen)

Waar zijn materialen en stoffen uit opgebouw

2.2 Het atoom

Elke stof of materiaal heeft een unieke samenstelling

2.2 Het atoom

Wanneer moleculen met elkaar reageren en dit niet omkeerbaar is, noemen we dat een chemische reactie

Voorbeelden:

  • Verbranding

2.2 Het atoom

Wanneer moleculen met elkaar reageren en dit niet omkeerbaar is, noemen we dat een chemische reactie

Voorbeelden:

  • Verbranding

  • 2-componentenlijm

2.2 Het atoom

Chemische reactie: Bij een chemische reactie veranderen de moleculen maar het aantal atomen blijft gelijk

Voor de reactie:

4 x H

4 x O

1 x C

Na de reactie:

4 x H

4 x O

1 x C

2.2 Het atoom

Opdracht: Zeg van de volgende reacties of het chemische reacties (C) of fysische reacties zijn (F)

  1. Verbranden van hout

  2. Smelten van ijs

  3. Roesten van ijzer

  4. Explosie van gas

  5. Het onder druk vloeibaar maken van stikstof

  6. Bakken van een ei

2.2 Het atoom

Opdracht: Zeg van de volgende reacties of het chemische reacties (C) of fysische reacties zijn (F)

  1. Verbranden van hout (C)

  2. Smelten van ijs (F)

  3. Roesten van ijzer (C)

  4. Explosie van gas (C)

  5. Het onder druk vloeibaar maken van stikstof (F)

  6. Bakken van een ei (C)

2.2 Het atoom

Op aarde komen 94 atomen van nature voor. Dit worden ook wel Elementen genoemd

Waterstof (H)→ Lichtste atoom/element

IJzer (Fe)→ ca. 56 x zo zwaar als Waterstof

Plutonium (Pl) → zwaarste atoom/element, 244 x zo zwaar als waterstof

2.2 Het atoom

2.2 Het atoom

Kunstmatige atomen zijn vaak instabiel: Ze vallen na een tijdje uit elkaar.

Dit uit elkaar vallen noemen we vervallen .

Bij verval verandert het element en komt er straling vrij

2.2 Het atoom

Alfastraling: Zware deeltjes uit de kern

Betastraling: Lichte deeltjes uit de kern

Gammastraling: elektromagnetische straling (energiepakketjes)

Maak opgave 12 en 13

2.2 Het atoom

Chemische reactie vs vervalreactie

Bij een Chemische reactie (zoals verbranding) vallen moleculen uit elkaar en vormen ze nieuwe moleculen. Energie die hierbij vrijkomt kan worden gebruikt om bv. huizen te verwarmen

Bij Vervalreacties (radioactief verval) vallen atomen uit elkaar en ontstaan andere atomen. De energie die hierbij vrijkomt is vele malen groter dan bij een chemische reactie en wordt bv gebruikt in kerncentrales

2.2 Het atoom

Een radioactieve stof verliest na verloop van tijd activiteit

Er zijn steeds minder atomen die kunnen vervallen

De tijd die het duurt voordat de helft van de atomen is vervallen, heet de Halveringstijd.

Deze is afhankelijk van de stof (stof eigenschap)

2.2 Het atoom

De tijd die het duurt voordat de helft van de atomen is vervallen, heet de Halveringstijd.

Halveringstijd van Jood-131 → 8 dagen

na 8 dagen → 50 % van nog niet vervallen kernen over

na 16 dagen → 25 % van de nog niet vervallen kernen over

na 24 dagen → 12,5 % van de nog niet vervallen kernen over

etc.

2.2 Het atoom

Halveringstijden verschillende stoffen:

Jood-131 → 8 jaar (bekend van jodium)

Koolstof-14 → 5740 jaar (gebruikt voor bepalen van oudheid van archeologische vondsten

Uranium-235 → 704 miljoen jaar (gebruikt in kerncentrales)

2.2 Het atoom

Opdracht:

Een archeoloog vindt een vaas in de grond bij Rotterdam. Na onderzoek blijkt dat de vaas nog slechts 6,25 % straling uitzendt van koolstof-14. Koolstof-14 heeft een halfwaardetijd van 5740 jaar. Hoe oud is de vaas?

2.2 Het atoom

Opdracht:

Een archeoloog vindt een vaas in de grond bij Rotterdam. Na onderzoek blijkt dat de vaas nog slechts 6,25 % straling uitzendt van koolstof-14. Koolstof-14 heeft een halfwaardetijd van 5740 jaar. Hoe oud is de vaas?

Hoeveel keer is de halveringstijd verstreken?

1 x → 50 %

2 x → 25 %

3 x → 12,5 %

4 x → 6,25 % → Dus er is 4 x de halveringstijd verstreken → 4 x 5740 = 22960 jaar

2.2 Het atoom

Maak opgave 14, 15, 16 en 17

Werktijd in stilte !!

Niet af → huiswerk (inleveren via classroom)

2.3

Gevaren van straling

Op tafel: Boek, schrift, pen, potlood

Inhoud

  • Inzage toets

  • Terugblik Hoofdstuk 2.1 / 2.2

  • Planning

Hoofdstuk 2.3

  • Leerdoelen

  • 2.3 schadelijke effecten(5 min)

  • Oefenopgave (5 min)

  • 2.3 doordringend vermogen (5 min)

  • Video

  • Opgaven boek (10 min)

  • 2.3 beschermen tegen straling (10 min)

  • Opgave/huiswerk

Toets hs 1

Cijfers

Planning

Week van 30 september

  • 2.3/Toets bespreken

Week van 7 oktober

  • 2.4 en 2.5

Week van 14 oktober

  • herhalen - D-toets - practicum?

Week van 21 oktober

  • herhalen + vragenuur + TOETS HS 2

Werken naar toets over hoofdstuk 2

Terugblik

Wat is de halfwaardetijd of halveringstijd?

  • De tijd waarna de straling gehalveerd is (50% → 25% → 12,5% etc…)

Welke 3 soorten kernstraling zijn er?

  • Alfa, Beta en Gamma straling

Wat is de overeenkomst tussen alfa en bèta-straling?

  • Beide deeltjes

Wat is het verschil tussen een chemische reactie en een vervalreactie?

  • Bij een chemische reactie veranderen de moleculen

  • Bij een vervalreactie vervallen de atomen

Leerdoelen 2.3 Gevaren van straling

2,3 gevaren van straling

2,3 gevaren van straling

Radioactieve straling bevat veel energie, veel stralingsenergie.

Ontvang je veel stralingsenergie in korte tijd, dan veroorzaakt dit schade. Lichaamscellen gaan dood

Lichte schade:

  • Rode huid

  • Blaarvorming

Zware schade:

  • Stralingsziekte

  • Dood

2,3 gevaren van straling

Korte termijn symptomen van stralingsziekte:

  • Vermoeidheid

  • Misselijkheid

  • Braken

  • Haaruitval als gevolg van schade aan haarzakjes

  • Uiteindelijk overlijden als gevolg van schade

2,3 gevaren van straling

Lange termijn symptomen van stralingsziekte:

  • Schade aan DNA

  • Tumorvorming als gevolg van beschadigd DNA

  • Misvormde kinderen als gevolg van veranderd DNA ouders

2,3 gevaren van straling

Hoe ver straling ergens doorheen gaat noemen we het doordringend vermogen

2,3 gevaren van straling

Doordringend vermogen Alfastraling

‘Groot deeltje’ → Botst snel ergens tegenaan

Wordt al tegengehouden door een papiertje

2,3 gevaren van straling

Doordringend vermogen Betastraling

‘klein deeltje’ → Botst minder snel ergens tegenaan

Gaat door papiertje heen

Wordt tegengehouden door bijv aluminium plaatje

2,3 gevaren van straling

Doordringend vermogen Gammastraling

‘geen deeltje’ → makkelijk ergens doorheen

Gaat door papiertje door aluminium heen

Wordt tegengehouden door beton van 5 cm → Helft van de straling

2,3 gevaren van straling

Doordringend vermogen

Hoe ‘kleiner’ de straling hoe verder het komt (groter doordringend vermogen)

Hoe hoger de dichtheid van het materiaal, hoe meer straling het tegenhoudt (kleiner doordringend vermogen)

2,3 gevaren van straling

Halveringstijd vs Halveringsdikte

Halveringstijd → Tijd die verstrijkt tot de hoeveelheid radioactieve straling is gehalveerd. Dit gaat in stappen van 50% → 25% → 12,5% etc…

Halveringsdikte → Dikte van een materiaal waarbij de helft van de (gamma)straling wordt tegengehouden.

Afhankelijk van het materiaal (dichtheid)

2.3 gevaren straling

Halveringsdikte van verschillende materialen:

  • Lucht → 91 m

  • Water → 98 cm

  • Hout → 29 cm

  • Beton → 4,6 cm

  • Staal → 2,5 cm

  • Lood → 0,89 cm

2.3 gevaren straling

Formule voor het uitrekenen doorgelaten straling:

Rekenvoorbeeld

Een nieuw ziekenhuis wil ervoor zorgen dat de verpleegkundigen in de bestralingskamers aan niet te veel straling worden blootgesteld. Daarom willen ze lood in de muren en schermen verwerken. In de schermen plaatsen ze lood met een dikte van 3,56 cm. Hoeveel procent van de straling komt door deze schermen heen?

Halveringsdikte van Lood is 0,89 cm

Dikte lood is 3,56 cm → dat is 3,56/0,89 = 4 x de halveringsdikte

dus n = 4

Formule:

(½)4 x 100% = 6,25 %

2,3 gevaren van straling

Besmetting vs. bestraling

Radioactieve deeltjes IN het lichaam

  • Bijvoorbeeld door het eten van besmette groente

  • Straling van binnenuit

  • Geen bescherming door huid

  • dicht bij vitale organen

Radioactieve straling van buitenaf

  • staan in de buurt van stralingsbron

  • Huid beschermt (deels)

  • Uit situatie, weg van straling

2,3 gevaren van straling

Huiswerk voor maandag 7 oktober

(inleveren via classroom)

Opgave 21, 22, 23, 26 en 32

Uitdaging? 34 (ipv een van de andere)

2.3

Gevaren van straling

Inhoud

  • Afronden 2.3 gevaren van straling (5 min)

  • Opgave maken (5 min)

Hoofdstuk 2.4 Straling gebruiken

  • Leerdoelen

  • 2.4 Straling en communicatie (10 min)

  • opgave (10 min)

  • 2.4 Straling en onderzoek(5 min)

  • Video

  • Opgaven boek (10 min)

  • 2.4 Straling als behandeling (5 min)

  • Opgave/huiswerk

Terugblik

Wat is de halveringsdikte?

  • De dikte van een materiaal waarna de straling gehalveerd is (50% → 25% → 12,5% etc…)

Waar komen alfa, beta en gammastraling vandaan

  • uit de atoomkern

Wat is het verschil tussen alfa/bèta-straling en gamma straling?

  • Alfa en beta straling zijn deeltjes, gammastraling niet (golven)

Leerdoelen 2.3 Gevaren van straling

2,3 gevaren van straling

Besmetting vs. bestraling

Radioactieve deeltjes IN het lichaam

  • Bijvoorbeeld door het eten van besmette groente

  • Straling van binnenuit

  • Geen bescherming door huid

  • dicht bij vitale organen

Radioactieve straling van buitenaf

  • staan in de buurt van stralingsbron

  • Huid beschermt (deels)

  • Uit situatie, weg van straling

2,3 gevaren van straling

Zijn de volgende voorbeelden, een voorbeeld van bestraling of besmetting?

Bestraling → Hand omhoog Besmetting → hand omlaag

Maken van een röntgenfoto

Bestraling

Innemen van een pil met jood-131

Besmetting

Eten van groente, geteeld in nabijheid van kernramp

Besmetting

Langs een gecrashte tankwagen rijden met radioactief afval

Bestraling

2,3 gevaren van straling

Het gevaar van straling zit in de hoeveelheid straling die je ontvangt en in de intensiteit van de straling

Werknemers die werken met straling proberen dit zo veel mogelijk te beperken door:

  • Zo kort mogelijk in een stralingsgebied te zijn

  • Afstand tot bronnen zo groot mogelijk te houden

  • De bron af te schermen

De hoeveelheid straling die een lichaam ontvangt heet de stralingsdosis

De stralingsdosis wordt weergegeven in de eenheid milli-Sievert (mSv)

2,3 gevaren van straling

De hoeveelheid straling die een lichaam ontvangt heet de stralingsdosis

De stralingsdosis wordt weergegeven in de eenheid milli-Sievert (mSv)

De dosislimiet is de maximale dosis straling die een persoon veilig kan ontvangen.

Voor een volwassene is dit 1,0 mSv per jaar

(maken van een foto bij de tandarts is ongeveer 0,05 mSv)

Voor een persoon die met straling werkt is de dosislimiet 20 mSv per jaar

Maken

Maak opgave 26 en 27 (8 min)

In stilte

Klaar?

Lees 2.4

Antwoorden

Antwoorden

2.4

Straling gebruiken

2.4 Straling gebruiken - Leerdoelen

→ Hoe wordt straling in communicatie, onderzoek en medische behandeling gebruikt?

→ Waar hangt het bereik van straling vanaf?

→ Hoe wordt straling in bepaalde medische apparaten gebruikt?

2.4 Straling gebruiken - Straling en communicatie

De straling die voor communicatie wordt gebruikt vallen in het linkerdeel van het elektromagnetisch spectrum

2.4 Straling gebruiken

Radio- en microgolven:

TV, Radio en GPS maken gebruik van radio- en/of microgolven

Radiogolven komen hierbij verder dan microgolven

Radio’s werken dan ook met LW (low wave) voor nationale zenders en MW (mid wave) voor regionale zenders

2.4 Straling gebruiken

Infrarode straling:

Wordt voornamelijk gebruikt in afstandsbedieningen en in glasvezelkabels (internet)

afstandsbediening stuurt knipperend IR-signaal naar bijv TV, deze weet dan wat dit betekend en doet wat wordt gevraagd

IR- straling gaat heel makkelijk door glasvezel waardoor veel informatie snel kan worden getransporteerd

2.4 Straling gebruiken

Zichtbaar licht:

Enige vorm van straling die voor mens waarneembaar is en daarom goed bruikbaar als communicatiemiddel

Denk hierbij aan:

  • Vuurtoren

  • Morsecode tussen schepen

  • Schrift

  • Gebarentaal

Maken

Opgave 40 en 43

In stilte

Antwoorden

Antwoorden

2.4 Straling en onderzoek

Straling kan ook worden gebruikt voor onderzoek:

Hierbij wordt wel straling gebruikt die schadelijker is voor de mens, het rechter deel van het elektromagnetisch spectrum

2.4 Straling en onderzoek

Rontgenstraling:

Wordt gebruikt voor het maken van foto’s van de binnenkant het menselijk lichaam

Rontgenstraling kan ook worden gebruikt bij onderzoek en conservering van kunstvoorwerpen zoals schilderijen

3D rontgenfoto’s kunnen worden gemaakt met een CT-scanner

2.4 Straling en onderzoek

Gammastraling:

In ziekenhuis wordt niet alleen van röntgenstraling gebruik gemaakt maar ook van radioactieve gammastraling

Voorbeeld:

  • Patient met tumor krijgt vloeistof binnen die gammastraling uitzend.

  • radioactieve deeltjes gaan sneller naar tumorcellen dan normale cellen

  • Speciale scanner/camera kan zien/meten waar radioactieve deeltjes heen gaan en zo de tumor localiseren

2.4 Straling en onderzoek

Infraroodstraling:

Infraroodstraling kan worden gebruikt om temperaturen te meten

→ Koorts meten met IR-thermometer

→ Globale temperaturen meten met Satelliet voor klimaatonderzoek

2.4 Straling gebruiken

Maken:

38, 39 en 41

In stilte

Antwoorden

Antwoorden

2.4 Straling als behandeling

Straling kan je zowel ziek maken als beter maken

Door de straling alleen op ‘ziek’ weefsel te richten kunnen deze worden vernietigd zonder dat gezond weefsel wordt beschadigd.

Dit kan door uitwendige bestraling: bestraling van buitenaf, gericht op de ‘zieke’ cellen. Zo min mogelijk schade aan ‘gezond’ weefsel

2.4 Straling als behandeling

Straling kan je zowel ziek maken als beter maken

Inwendige bestraling is soms ook een optie

Bij Inwendige bestraling word er van binnenuit het lichaam bestraalt. Een patiënt krijgt een radioactief staafje geplaatst dicht bij de tumor. De alfastraling die deze uitzend pakt de tumor aan, maar door het lage doordringende vermogen komt het niet bij ‘gezond’ weefsel terecht

2.4 Straling gebruiken - Leerdoelen

→ Hoe wordt straling in communicatie, onderzoek en medische behandeling gebruikt?

→ Waar hangt het bereik van straling vanaf?

→ Hoe wordt straling in bepaalde medische apparaten gebruikt?

Maken/Huiswerk

38, 39, 40, 41, en 43 (al gedaan in de les)

Nu en/of huiswerk:

42, 47

Uitdaging?

Maak 48 en 49 (ipv. 42 en 47)

Inleveren via classroom!!!!!! (3 x niet gemaakt → SWT uur)

2.5

De kerncentrale

Planning

Week van 7 oktober

  • 2.4 en 2.5

Week van 14 oktober

  • herhalen - D-toets - practicum?

Week van 21 oktober

  • herhalen + vragenuur + TOETS HS 2

Werken naar toets over hoofdstuk 2

Terugblik

Welke vormen van straling kunnen worden gebruikt voor communicatie?

Radiogolven → Radio

Microgolven → gsm/navigatie

Infrarood → afstandsbediening en glasvezel internet

Waar hangt het vanaf hoe ver straling komt?

Golflengte → hoe groter de golflengte, hoe groter het bereik

Leerdoelen

2.5 De kerncentrale

Wanneer atomen overgaan in andere atomen noemen we dit kernreacties.

Hierbij komt enorm veel energie vrij

Deze energie komt vrij in de vorm van warmte

De reactie in een kernreactor is een vorm van kernsplijting

Door een neutron af te schieten op een kern, zal deze in twee andere atomen uiteen gaan en veel energie vrijgeven

Hierbij komen ook nieuwe neutronen vrij die weer tegen andere atomen aanbotsen

2.5 De kerncentrale

Hierbij komen ook nieuwe neutronen vrij die weer tegen andere atomen aanbotsen

Dit proces noemen we een kettingreactie

2.5 de kerncentrale

In een kernreactor wordt deze kettingreactie gecontroleerd door regelstaven

De regelstaven nemen de neutronen op, zodat deze geen andere kernsplijting reacties kunnen veroorzaken

2.5 de kerncentrale

Hoe werkt een kerncentrale (in basis)

2.5 de kerncentrale

  1. De kernreactor

  2. Staven radioactief materiaal

  3. Regelstaven

  4. Mechaniek voor regelstaven

  5. Warm water leiding

  6. Turbine

  7. Water koel systeem

  8. Generator/Dynamo

  9. Elektriciteit afvoer

  10. Koelwaterleiding

  11. Koelwaterpomp

  12. Reactor water pomp

2.5 de kerncentrale

Behalve kernsplijting kun je ook energie uit kernfusie krijgen

Bij kernfusie smelten kleine atomen samen waarbij nog meer energie vrijkomt als bij kernsplijting

Dit is het belangrijkste proces in sterren (zoals de zon)

2.5 de kerncentrale

Maak opgave 50, 52 en 55

In stilte

2.5 de kerncentrale

Een van de problemen van een kerncentrale is het radioactieve afval

De gebruikte stoffen hebben een hele grote halveringstijd en blijven dus heel lang radioactieve straling uitzenden

Radioactief materiaal moet daarom heel zorgvuldig worden opgeborgen en verwerkt

Dit gebeurt over het algemeen in een speciaal vat

2.5 de kerncentrale

2.5 de kerncentrale

Al deze vaten worden dan weer opgeslagen in speciale gebouwen zoals in Vlissingen

2.5 de kerncentrale

Maak opgave 53, 58 en 59

In stilte

2.5 de kerncentrale

Kernenergie is een relatief schone manier van elektriciteitsproductie met als grootste nadeel, het afval.

Er gebeuren niet veel ongelukken met kerncentrales

Maar als ze gebeuren zijn de gevolgen zeer groot.

Bekendste voorbeelden:

  • Tsjernobyl (Oekraïne)

  • Fukushima (Japan)

Maken / Huiswerk

Maak opgave 50, 52, 53, 55, 58 en 59 ( in de les al gedaan)

Nu maken/huiswerk: 61, 62, 63