Par. 1.3: Manieren van lezen en tekstdoelen

Lezen met een doel

1 / 29
volgende
Slide 1: Slide
newEditorNederlandsMiddelbare schoolvmbo kLeerjaar 3

In deze les zitten 29 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 50 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Lezen met een doel

Open met het idee dat je niet elke tekst op dezelfde manier leest. De les draait om kiezen: welke leesmanier past bij je doel?

Start van de les

Telefoon uit of op stil.

Neem plaats (plattegrond)

Jas uit.

Op tafel: Werkboek Nederlands of laptop/ Chromebook en schrift dicht 

Tas op de grond.

Geen eten of drinken


Presentie!

Deze slide heeft geen instructies

Par. 1.3

In deze paragraaf leer je:

• verschillende leesstrategieën hanteren;

• informatieve teksten lezen;

• de hoofdgedachte van een tekst weergeven;

• relaties leggen tussen tekstdelen en teksten, zoals inleiding, kern en slot.


Deze slide heeft geen instructies

Lesdoel(en)

Aan het einde van deze les kan je:

  • uitleggen welke leesmanier past bij mijn leesdoel bij het lezen van een tekst;

  • uitleggen wat een tekstdoel is en verschillende tekstdoelen onderscheiden van elkaar


Deze slide heeft geen instructies

Vrijdag 4 september 2026

Wat: Manieren van lezen

Wanneer: 10:30 - 12:10

Hoe: Gezamelijk/ zelfstandig werken

Klaar: Par. 1.3 opdrachten

HW:  Par. 1.3 opdrachten

Lesdoel: Zie vorige slide!

Taaldoel: Leesdoel

Deze slide heeft geen instructies

Vraag

Wanneer ben je aan het lezen in het dagelijks leven?

Deze slide heeft geen instructies

Welke leesmanieren ken jij al?

Gebruik de antwoorden om voorkennis op te halen. Verwachte woorden: verkennend, nauwkeurig, zoekend, studerend, onderwerp, deelonderwerp.

Vier leesmanieren

  • Verkennend lezen: een eerste indruk krijgen

  • Nauwkeurig lezen: precies begrijpen wat er staat

  • Zoekend lezen: een antwoord vinden

  • Studerend lezen: begrijpen én onthouden

Dit is het kernonderscheid van de les. Laat horen dat het leesdoel bepaalt welke manier je kiest.

Wat je doe bij verkennend lezen?

  • Je kijkt eerst globaal naar de tekst.

  • Je leest nog niet alles.

  • Je let op titel, tussenkopjes, plaatjes en opvallende woorden.

  • Zo ontdek je waar de tekst over gaat.

Koppel dit aan voorkennis: leerlingen doen dit vaak al onbewust bij een website, artikel of hoofdstuk.

Wanneer lees je nauwkeurig?

  • bij een moeilijke tekst

  • als je antwoorden moet zoeken én begrijpen

  • als je de hoofdgedachte wilt volgen

  • als kleine verschillen in de tekst belangrijk zijn

Benadruk dat nauwkeurig lezen handig is als leerlingen vragen moeten beantwoorden of informatie echt moeten begrijpen.

Waarvoor gebruik je verkennend lezen?

A

één datum vinden

B

een eerste indruk

C

goed onthouden

D

alles precies begrijpen

Toetst het verschil tussen verkennend, zoekend, studerend en nauwkeurig lezen.

Zoekend lezen

  • Je zoekt een antwoord. Bijvoorbeeld:
    Je wilt weten hoe laat iets begint of als je een naam of datum zoekt.

  • Je let op namen, cijfers, data of een trefwoord.

Leg uit dat zoekend lezen handig is bij een rooster, handleiding, website of bron waarin je één antwoord nodig hebt.

Wat doe je als eerste bij zoekend lezen?

A

tekst scannen

B

informatie controleren

C

één antwoord nodig hebt

D

samenvatting maken

De aanpak op de slide is: leesdoel kiezen → trefwoord bedenken → tekst scannen → gevonden informatie controleren.

Studerend lezen

  • Je leest om de tekst te leren en te onthouden.

  • Hoofd- en bijzaken onderscheiden

  • Belangrijke informatie markeren

  • Aantekeningen maken en samenvatten in eigen woorden

Maak duidelijk dat studerend lezen verder gaat dan nauwkeurig lezen: je leest niet alleen precies, maar ook met het doel om de stof te onthouden.

Welke leesmanier past bij leren voor een toets?

A

zoekend lezen

B

verkennend lezen

C

studerend lezen

D

nauwkeurig lezen

Controleert of leerlingen het leesdoel kunnen koppelen aan de juiste leesmanier.

Tekstdoel

Open bij een herkenbare situatie: leerlingen schrijven vaak 'gewoon een tekst', maar een goede tekst past bij wat je wilt bereiken én bij de lezer.

Wat is een tekstdoel?

Een tekstdoel is wat je met je tekst wilt bereiken bij de lezer.


Je schrijft dus niet alleen waarover je schrijft, maar vooral waarom.


Bij elke tekst hoort de vraag: wat moet de lezer na het lezen weten, denken of doen?

Benadruk het verschil tussen onderwerp en doel: onderwerp = waar de tekst over gaat, doel = effect op de lezer.

Wat is een tekstdoel?

A

Het effect op de lezer

B

Het onderwerp van de tekst

C

De lengte van de tekst

D

De vorm van de brief

Controleert het verschil tussen onderwerp en doel. Veelgemaakte fout: leerlingen verwarren tekstdoel met waar de tekst over gaat.

Vier veelvoorkomende tekstdoelen

  • Informeren: de lezer iets uitleggen of laten weten

  • Overtuigen: de lezer jouw mening laten overnemen

  • Activeren: de lezer aanzetten tot actie

  • Amuseren: de lezer vermaken

Houd het hier nog algemeen. De koppeling met zakelijke brieven komt pas later expliciet terug.

Bij welk doel moet de lezer vooral iets gaan doen?

A

Amuseren

B

Overtuigen

C

Activeren

D

Informeren

Toetst het onderscheid tussen overtuigen en activeren.

Maak de tekst compleet

Bij informeren geef je duidelijke informatie. Bij overtuigen gebruik je argumenten. Bij activeren vraag je om een concrete actie. Amuseren zie je minder in een zakelijke brief.

informeren
overtuigen
activeren
Amuseren
doelgroep
onderwerp
formuleren

Alle vier tekstdoelen komen terug, met nadruk op hun functie in of buiten de zakelijke brief.

De belangrijkste koppeling met zakelijke e-mail

Goed schrijven begint met deze combinatie:


Publiek+ tekstdoel


Niet alleen: ik moet een brief schrijven.

Maar: ik schrijf aan deze persoon en ik wil dit doel bereiken.

Deze slide vormt de overgang naar de zakelijke brief. Laat leerlingen dit zien als denkstap vóór het schrijven.

Zelfstandig oefenen

Par. 1.3: Opdrachten 1 t/m 6

Deze slide heeft geen instructies

Woordenlijst: Wat weet je nog van deze onderdelen?

tekstdoel -

informeren -

overtuigen -

activeren -

amuseren -

Deze slide heeft geen instructies

Woordenlijst

tekstdoel - wat je met een tekst bij de lezer wilt bereiken

doelgroep - de persoon of groep voor wie je schrijft

informeren - de lezer iets uitleggen of laten weten

overtuigen - de lezer jouw mening of standpunt laten overnemen

activeren - de lezer aanzetten om iets te doen

amuseren - de lezer vermaken


Deze slide heeft geen instructies

Welke leesmanier vind jij het lastigst?

1

verkennend

2

zoekend

3

nauwkeurig

4

studerend

Deze slide heeft geen instructies

Wat heb jij vandaag geleerd?

Laat leerlingen terugkijken op hun leerproces. Mogelijke antwoorden: verschil tussen de leesmanieren, onderwerp/deelonderwerp vinden, kiezen op basis van leesdoel.

Wat vond jij vandaag het moeilijkst?

Bespreek kort welke onderdelen lastig waren, bijvoorbeeld onderwerp en deelonderwerp uit elkaar houden of de juiste leesmanier kiezen.

Begrippenlijst

nauwkeurig lezen - een tekst langzaam en precies lezen om hem goed te begrijpen.

verkennend lezen - een tekst globaal bekijken om snel te zien waar hij over gaat.

zoekend lezen - een tekst scannen om één bepaald gegeven te vinden.

studerend lezen - een tekst lezen om informatie te begrijpen en te onthouden.

Deze slide heeft geen instructies