Lezen met een doel
Lezen met een doel
Open met het idee dat je niet elke tekst op dezelfde manier leest. De les draait om kiezen: welke leesmanier past bij je doel?
Start van de les
Telefoon uit of op stil.
Neem plaats (plattegrond)
Jas uit.
Op tafel: Werkboek Nederlands of laptop/ Chromebook en schrift dicht
Tas op de grond.
Geen eten of drinken
Presentie!
Deze slide heeft geen instructies
Par. 1.3
In deze paragraaf leer je:
• verschillende leesstrategieën hanteren;
• informatieve teksten lezen;
• de hoofdgedachte van een tekst weergeven;
• relaties leggen tussen tekstdelen en teksten, zoals inleiding, kern en slot.
Deze slide heeft geen instructies
Lesdoel(en)
Aan het einde van deze les kan je:
uitleggen welke leesmanier past bij mijn leesdoel bij het lezen van een tekst;
uitleggen wat een tekstdoel is en verschillende tekstdoelen onderscheiden van elkaar
Deze slide heeft geen instructies
Vrijdag 4 september 2026
Wat: Manieren van lezen
Wanneer: 10:30 - 12:10
Hoe: Gezamelijk/ zelfstandig werken
Klaar: Par. 1.3 opdrachten
HW: Par. 1.3 opdrachten
Lesdoel: Zie vorige slide!
Taaldoel: Leesdoel
Deze slide heeft geen instructies
Vraag
Wanneer ben je aan het lezen in het dagelijks leven?
Deze slide heeft geen instructies
Welke leesmanieren ken jij al?
Gebruik de antwoorden om voorkennis op te halen. Verwachte woorden: verkennend, nauwkeurig, zoekend, studerend, onderwerp, deelonderwerp.
Vier leesmanieren
Verkennend lezen: een eerste indruk krijgen
Nauwkeurig lezen: precies begrijpen wat er staat
Zoekend lezen: een antwoord vinden
Studerend lezen: begrijpen én onthouden
Dit is het kernonderscheid van de les. Laat horen dat het leesdoel bepaalt welke manier je kiest.
Wat je doe bij verkennend lezen?
Je kijkt eerst globaal naar de tekst.
Je leest nog niet alles.
Je let op titel, tussenkopjes, plaatjes en opvallende woorden.
Zo ontdek je waar de tekst over gaat.
Koppel dit aan voorkennis: leerlingen doen dit vaak al onbewust bij een website, artikel of hoofdstuk.
Wanneer lees je nauwkeurig?
bij een moeilijke tekst
als je antwoorden moet zoeken én begrijpen
als je de hoofdgedachte wilt volgen
als kleine verschillen in de tekst belangrijk zijn
Benadruk dat nauwkeurig lezen handig is als leerlingen vragen moeten beantwoorden of informatie echt moeten begrijpen.
Waarvoor gebruik je verkennend lezen?
één datum vinden
een eerste indruk
goed onthouden
alles precies begrijpen
Toetst het verschil tussen verkennend, zoekend, studerend en nauwkeurig lezen.
Zoekend lezen
Je zoekt een antwoord. Bijvoorbeeld:
Je wilt weten hoe laat iets begint of als je een naam of datum zoekt.
Je let op namen, cijfers, data of een trefwoord.
Leg uit dat zoekend lezen handig is bij een rooster, handleiding, website of bron waarin je één antwoord nodig hebt.
Wat doe je als eerste bij zoekend lezen?
tekst scannen
informatie controleren
één antwoord nodig hebt
samenvatting maken
De aanpak op de slide is: leesdoel kiezen → trefwoord bedenken → tekst scannen → gevonden informatie controleren.
Studerend lezen
Je leest om de tekst te leren en te onthouden.
Hoofd- en bijzaken onderscheiden
Belangrijke informatie markeren
Aantekeningen maken en samenvatten in eigen woorden
Maak duidelijk dat studerend lezen verder gaat dan nauwkeurig lezen: je leest niet alleen precies, maar ook met het doel om de stof te onthouden.
Welke leesmanier past bij leren voor een toets?
zoekend lezen
verkennend lezen
studerend lezen
nauwkeurig lezen
Controleert of leerlingen het leesdoel kunnen koppelen aan de juiste leesmanier.
Tekstdoel
Open bij een herkenbare situatie: leerlingen schrijven vaak 'gewoon een tekst', maar een goede tekst past bij wat je wilt bereiken én bij de lezer.
Wat is een tekstdoel?
Een tekstdoel is wat je met je tekst wilt bereiken bij de lezer.
Je schrijft dus niet alleen waarover je schrijft, maar vooral waarom.
Bij elke tekst hoort de vraag: wat moet de lezer na het lezen weten, denken of doen?
Benadruk het verschil tussen onderwerp en doel: onderwerp = waar de tekst over gaat, doel = effect op de lezer.
Wat is een tekstdoel?
Het effect op de lezer
Het onderwerp van de tekst
De lengte van de tekst
De vorm van de brief
Controleert het verschil tussen onderwerp en doel. Veelgemaakte fout: leerlingen verwarren tekstdoel met waar de tekst over gaat.
Vier veelvoorkomende tekstdoelen
Informeren: de lezer iets uitleggen of laten weten
Overtuigen: de lezer jouw mening laten overnemen
Activeren: de lezer aanzetten tot actie
Amuseren: de lezer vermaken
Houd het hier nog algemeen. De koppeling met zakelijke brieven komt pas later expliciet terug.
Bij welk doel moet de lezer vooral iets gaan doen?
Amuseren
Overtuigen
Activeren
Informeren
Toetst het onderscheid tussen overtuigen en activeren.
Maak de tekst compleet
Bij informeren geef je duidelijke informatie. Bij overtuigen gebruik je argumenten. Bij activeren vraag je om een concrete actie. Amuseren zie je minder in een zakelijke brief.
Alle vier tekstdoelen komen terug, met nadruk op hun functie in of buiten de zakelijke brief.
De belangrijkste koppeling met zakelijke e-mail
Goed schrijven begint met deze combinatie:
Publiek+ tekstdoel
Niet alleen: ik moet een brief schrijven.
Maar: ik schrijf aan deze persoon en ik wil dit doel bereiken.
Deze slide vormt de overgang naar de zakelijke brief. Laat leerlingen dit zien als denkstap vóór het schrijven.
Zelfstandig oefenen
Par. 1.3: Opdrachten 1 t/m 6
Deze slide heeft geen instructies
Woordenlijst: Wat weet je nog van deze onderdelen?
tekstdoel -
informeren -
overtuigen -
activeren -
amuseren -
Deze slide heeft geen instructies
Woordenlijst
tekstdoel - wat je met een tekst bij de lezer wilt bereiken
doelgroep - de persoon of groep voor wie je schrijft
informeren - de lezer iets uitleggen of laten weten
overtuigen - de lezer jouw mening of standpunt laten overnemen
activeren - de lezer aanzetten om iets te doen
amuseren - de lezer vermaken
Deze slide heeft geen instructies
Welke leesmanier vind jij het lastigst?
verkennend
zoekend
nauwkeurig
studerend
Deze slide heeft geen instructies
Wat heb jij vandaag geleerd?
Laat leerlingen terugkijken op hun leerproces. Mogelijke antwoorden: verschil tussen de leesmanieren, onderwerp/deelonderwerp vinden, kiezen op basis van leesdoel.
Wat vond jij vandaag het moeilijkst?
Bespreek kort welke onderdelen lastig waren, bijvoorbeeld onderwerp en deelonderwerp uit elkaar houden of de juiste leesmanier kiezen.
Begrippenlijst
nauwkeurig lezen - een tekst langzaam en precies lezen om hem goed te begrijpen.
verkennend lezen - een tekst globaal bekijken om snel te zien waar hij over gaat.
zoekend lezen - een tekst scannen om één bepaald gegeven te vinden.
studerend lezen - een tekst lezen om informatie te begrijpen en te onthouden.
Deze slide heeft geen instructies