Omgaan met incidenten en noodsituaties
Omgaan met incidenten en noodsituaties
Open vanuit herkenbare context: werkplaats, erf, machine, grondverzet of infra. De centrale lijn van de les is: wat doe je direct, veilig en volgens VCA als er iets misgaat?
Lesdoel
Ik kan een incident of noodsituatie herkennen, veilig handelen, hulp inschakelen en een goede melding doen.
Ik kan bij incidenten en noodsituaties beoordelen welke acties, meldingen en maatregelen nodig zijn en zorgen dat het werk veilig wordt stilgelegd en opgevolgd.
Deze slide heeft geen instructies
Welk woord komt bij jou op bij een ongeval op het werk?
Gebruik dit als activatie na het lesdoel. Verwachte woorden: 112, BHV, melden, paniek, veiligheid, helpen, stoppen. Vraag kort door: welk woord past bij juist handelen volgens VCA?
Ongeval, bijna-ongeval, incident
Ongeval: ongewenste gebeurtenis met schade en/of letsel
Arbeidsongeval: ongeval tijdens het werk
Bijna-ongeval: geen schade of letsel, maar dat had wel gekund
Incident: verzamelnaam voor ongewenste gebeurtenissen met of zonder schade
Gebruik korte praktijkvoorbeelden: hand tussen gereedschap = ongeval; vallende sleutel naast iemand = bijna-ongeval; olielekkage zonder letsel = incident.
Alles melden
Meld ongevallen
Meld bijna-ongevallen
Meld onveilige handelingen
Meld onveilige situaties
Meld ook milieu-incidenten, schade, brand en explosies
Koppel dit aan de praktijk: losse beschermkap, gladde vloer, lekkende slang, heftruckschade, smeulende accu.
Praktijkvoorbeelden uit het werk
Trekker raakt hekwerk: schade-incident
Monteur glijdt uit en verstuikt enkel: ongeval
Last valt net naast collega: bijna-ongeval
Diesel loopt weg in put: milieu-incident
Laat zien dat dezelfde werkdag meerdere soorten incidenten kan bevatten. Houd de voorbeelden dicht bij loonwerk en infra.
Wat betekent bijna-ongeval?
Schade zonder letsel
Gevaar zonder schade
Letsel tijdens werk
Brand op locatie
Toetst het onderscheid tussen ongeval, bijna-ongeval en incident. Veelgemaakte fout: bijna-ongeval verwarren met een klein ongeval.
Begrippen juist invullen
Een ongeval is een ongewenste gebeurtenis met schade of letsel. Een bijna-ongeval geeft geen schade of letsel, maar dat had wel gekund. Een incident is de verzamelnaam voor ongewenste gebeurtenissen met of zonder schade.
Laat studenten de kerntermen uit de eerste inhoudsblok actief ophalen.
Waarom moet je ook bijna-ongevallen melden?
Bespreek dat ook bijna-ongevallen, onveilige handelingen en onveilige situaties gemeld moeten worden. Doel: leren, oorzaken herkennen en herhaling voorkomen.
Direct na een incident
Meld het incident zo snel mogelijk, volgens de bedrijfsprocedures.
Gebruik het interne alarmnummer als dat er is
Is er sprake van spoed, bel direct
Schakel BHV en of andere hulp in
Volg interne instructies en aanwijzingen van BHV
Leg het werk stil als dat nodig is
Eerst melden, daarna handelen volgens de instructies.
Bij spoed: altijd
Noem dat het interne alarmnummer sneller kan zijn omdat de locatie en interne hulp bekend zijn.
Eigen veiligheid eerst...!
Breng jezelf of anderen niet in gevaar tijdens hulpverlening.
Help slachtoffers alleen als dat veilig kan.
Eerst kijken: zijn er draaiende delen, spanning, brand, lekkage, vallende delen of verkeer?
Veelvoorkomende fout: direct naar het slachtoffer rennen zonder de omgeving te beoordelen.
Werk stilleggen en plaats markeren
Leg het werk stil als dat nodig is
Neem maatregelen tegen directe herhaling
Markeer of beveilig de plaats van het ongeval
Verander zo min mogelijk aan de situatie
Uitzondering benoemen: veranderen mag als dat nodig is om levens te redden of direct gevaar weg te nemen.
Alleen veranderen als het moet
Laat de plaats van het ongeval zoveel mogelijk zoals die is. Dat is belangrijk voor hulpverlening, registratie en ongevalonderzoek.
Alleen bij levensreddend handelen of direct gevaar mag je ingrijpen in de situatie.
Deze slide heeft geen instructies
Een goede melding
Je naam
Bedrijf of afdeling
Exacte locatie
Wat er is gebeurd
Aantal slachtoffers
Aard van het letsel
Bijzonderheden voor hulpdiensten
Bijzonderheden kunnen zijn: ingang achterom, erfoprit geblokkeerd, monteur bekneld, ambulance nodig.
Wat hoort bij bijzonderheden?
Aanrijroute of juiste toegang
Benodigde deskundige hulp
Gevaarlijke stoffen of lekkage
Machine onder spanning of druk
Brand, rook of explosiegevaar
Maak het praktisch: groot terrein, meerdere loodsen, veldlocatie of wegwerkzaamheden vragen om duidelijke route-info.
Koppel de gebeurtenis aan het juiste incident
Ongeval
Bijna-ongeval
Milieu-incident
Schade-incident
Diesel lekt in een straatkolk
Trekker rijdt tegen een landhek
Monteur snijdt zich in zijn hand
Graafbak valt vlak naast collega
Deze slide heeft geen instructies
Wat geef je bij een goede melding altijd door?
Naam en locatie
Locatie en pauzetijd
Naam, locatie, wat er is gebeurd
Alleen aantal slachtoffers
Correct is de optie die de kern van een goede melding het best dekt. Bespreek daarna dat ook letsel en bijzonderheden belangrijk zijn.
Je collega raakt gewond tijdens het aankoppelen van een machine.
Wat doe je?
Zet de stappen in de juiste volgorde
Deze slide heeft geen instructies
Wat wordt geregistreerd?
Volgens VCA registreer je:
ongevallen
bijna-ongevallen
milieu-incidenten
schades
brand
explosies
Deze slide heeft geen instructies
Waarom registreren?
Leren van incidenten
Oorzaken herkennen
Maatregelen nemen
Herhaling voorkomen
Arbobeleid verbeteren
Koppel registratie aan preventie: niet papier om het papier, maar informatie om het werk veiliger te maken.
Ongevalonderzoek: doel
Een ongevalonderzoek zoekt uit wat er gebeurde, waardoor het kon gebeuren en welke maatregelen nodig zijn. Het doel is leren en herhaling voorkomen.
Leg het verschil uit tussen beschrijven van feiten en interpreteren van schuld.
Ongevalonderzoek: onderdelen
Onderzoek op de plaats van het ongeval
Feiten en gegevens verzamelen
Betrokkenen en getuigen interviewen
Resultaten analyseren
Eindrapport met aanbevelingen en actiepunten
Deze slide heeft geen instructies
Zoek oorzaken, geen schuldigen
Focus op feiten
Kijk naar materiaal, mens, methode en omgeving
Vraag: hoe kon dit gebeuren?
Niet: wie krijgt de schuld?
Voor VOL kan hier al verdiept worden met organisatorische oorzaken: planning, toezicht, instructie, onderhoud, werkdruk.
Bronnen bij onderzoek
Werkvergunning
Werkinstructies
Opdrachtomschrijving
Foto's en schetsen
Getuigenverklaringen
Eindrapport
Maak duidelijk dat documenten en verklaringen samen een compleet beeld geven.
Ernstig ongeval melden aan NLA
De werkgever is verplicht een ongeval direct bij de Nederlandse Arbeidsinspectie te melden wanneer er sprake is van:
dodelijke afloop
ernstig en/of blijvend letsel
ziekenhuisopname
Gebruik consequent de term NLA zoals gevraagd in de les. Benadruk dat dit een wettelijke meldplicht is.
De leidinggevende
bewaakt melding en registratie
Zorgt dat feiten beschikbaar blijven
Regelt vervolgacties en terugkoppeling
Let op structurele oorzaken, niet alleen op gedrag
Badge op deze dia: VOL-VCA verdieping. In één presentatie bruikbaar voor iedereen, maar benadruk extra verantwoordelijkheid van leidinggevenden.
Waarom worden bijna-ongevallen geregistreerd?
Voor de verzekering
Voor schuldvragen
Voor roostercontrole
Om herhaling te voorkomen
Sluit aan op de officiële oefenvraag. Benadruk dat registratie bedoeld is om te leren, niet om iemand te pakken.
Wat mag je bij de ongevalsplek juist niet doen?
Alles direct opruimen
BHV waarschuwen
Werk stilleggen
Plaats markeren
Benadruk de uitzondering: alleen iets veranderen als dat nodig is om levens te redden of direct gevaar weg te nemen.
Wanneer meldt de werkgever direct aan de NLA?
Bij gladde vloer
Bij ziekenhuisopname
Bij elke lekkage
Bij bijna-ongeval
Gebruik dit om ook dodelijke afloop en blijvend letsel nog even mondeling mee te nemen.
Wat is een noodsituatie?
Een noodsituatie is een situatie waarin snel handelen nodig is om mensen, milieu of bedrijf te beschermen. Het gaat om direct gevaar of dreigend gevaar.
Verbind met eerdere incidenten: niet elk incident is een noodsituatie, maar een incident kan wel uitgroeien tot een noodsituatie.
Voorbeelden van noodsituaties
Brand of explosie
Vrijkomen van gevaarlijke stoffen
Biologische agentia
Radioactieve straling
Extreem noodweer of natuurramp
Uitval van stroom, water, communicatie of transport
maatschappelijke onrust
Terroristische dreiging
Maatschappelijke onrust en terroristische dreiging kunnen kort genoemd worden als voorbeelden uit de officiële samenvatting.
Herkenbare noodsituaties in Groen en Infra
Brand in werkplaats
Grote vloeistoflekkage bij machines
Gaslucht bij graafwerk
Zwaar onweer tijdens buitenwerk
Stroomuitval op terrein (door graafschade evt )
Kantelende (graaf)machine
Omvallende hijskranen/hijstellingen
Laat zien dat noodsituaties niet alleen grote rampen zijn; ook dagelijkse werksituaties kunnen direct om noodhandelen vragen.
Handelen in een noodsituatie
Meld de noodsituatie direct
Eigen veiligheid komt eerst
Help alleen als dat veilig kan
Volg instructies op de werkplek of in het gebouw
Volg aanwijzingen van BHV en noodorganisatie
Deze slide heeft geen instructies
Drie fasen van een noodsituatie
Melding → noodsituatie melden en alarm activeren
Handelen en maatregelen → evacuatie, eerste hulp, brandbestrijding, veiligstellen
Beëindiging → alleen bevoegd personeel verklaart einde noodsituatie
Dit is een kernslide: laat de keten zien als vaste denklijn voor examenvragen en praktijk.
Fase 1: melding
Alarm slaan
Juiste locatie doorgeven
Benoemen wat er aan de hand is
Aangeven welke hulp nodig is
Doorgeven hoeveel slachtoffers er zijn
Deze slide heeft geen instructies
Fase 2: handelen en maatregelen
Evacueren
Eerste hulp
Beginnende brand bestrijden
Product of installatie veiligstellen
Redding of afscherming van gebied
Benadruk dat handelen altijd binnen veilige grenzen gebeurt.
Fase 3: beëindiging
Pas als bevoegd personeel aangeeft dat de situatie veilig is, mag de normale bedrijfsvoering weer starten. Iedereen moet weten dat de noodsituatie echt voorbij is.
Koppel hier meteen aan werkvergunningen: die blijven niet automatisch geldig.
Je werkt op een voor jou onbekende locatie, waar moet je informatie over noodsituaties kunnen vinden?
Bij de centrale receptie
In de werkvergunning
Op de werkplek of in het gebouw
Bij de BHV afdeling
Directe koppeling met de oefenvraag uit de opdracht. Laat studenten voorbeelden noemen zoals borden, plattegronden en noodinstructies.
Welke situatie voelt voor jou het meest als directe noodsituatie?
Brand werkplaats
Gaslucht graafwerk
Stroomuitval terrein
Onweer buitenwerk
Deze slide heeft geen instructies
Invuloefening
Een noodsituatie verloopt in drie fasen. Eerst komt de melding, daarna volgen handelen en maatregelen. Pas bij beëindiging Begin met typen...mag bevoegd personeel aangeven dat het normale werk weer kan starten.
Deze slide heeft geen instructies
Bedrijfsnoodplan
Het bedrijfsnoodplan bevat onder andere:
plattegrond
evacuatieplan
waarschuwingsmiddelen en soorten alarm
meldprocedure
locaties noodmiddelen
instructies voor noodsituaties
hoe externe hulpdiensten gewaarschuwd worden
Noem dat ook bezoekers, uitzendkrachten en contractors dit moeten kennen of uitgelegd krijgen.
Voor wie geldt het noodplan?
Medewerkers
BHV'ers
Bezoekers
Uitzendkrachten
Stagiairs
Contractors
Het bedrijfsnoodplan geldt voor iedereen die op het bedrijfsterrein of in het gebouw aanwezig is.
Maak expliciet dat veiligheid op een terrein voor iedereen geldt, niet alleen voor vast personeel.
Evacuatie: wat doe je?
Stop met werken
Machine uit als dat nog veilig kan
Sluit ramen en deuren als dat veilig kan (als je binnen bent)
Verlaat je werkplek via de veiligste route
Ga naar de dichtstbijzijnde verzamelplaats
Meld je bij de BHV'er
Wacht op verdere instructies
Benadruk ongewenst gedrag: niet gaan kijken, niets ophalen, niet doorwerken omdat het misschien een oefening is.
Werkvergunning tijdens noodsituatie
Tijdens een noodsituatie zijn werkvergunningen niet meer geldig. Na afloop moeten ze opnieuw worden vrijgegeven of opnieuw worden aangevraagd voordat het werk verdergaat.
Belangrijke examenkoppeling en vooral relevant voor VOL en voor praktijklocaties met heetwerk of besloten ruimten.
Jaarlijkse evacuatieoefening
Minimaal eenmaal per jaar vindt een evacuatie- of ontruimingsoefening plaats. Iedereen die aanwezig is doet mee, zodat rollen, routes en verzamelplaatsen bekend blijven.
Koppel aan leren door oefenen: een plan werkt pas als mensen het echt kennen.
Zet de stappen die je volgt bij een evacuatie (oefening)
Deze slide heeft geen instructies
Wat doe je wel, en wat doe je niet tijdens een evacuatie?
Wel doen
Niet doen
Aanwijzingen vd BHV opvolgen
Direct stoppen met werken
Naar de verzamelplaats gaan
Nog even doorgaan met werken
Melden bij de BHV'er
Alleen collega's achternalopen
Gaan kijken wat er aan de hand is
zomaar weglopen van de verzamelplaats
Deze slide heeft geen instructies
Wat is BHV?
BHV = Bedrijfshulpverlening
BHV’ers zijn medewerkers die zijn opgeleid om snel te handelen bij een ongeval of noodsituatie, totdat professionele hulpdiensten het overnemen.
ieder bedrijf moet BHV georganiseerd hebben;
er moeten voldoende opgeleide BHV’ers beschikbaar zijn;
hoeveel BHV’ers nodig zijn hangt af van de werkzaamheden en risico’s uit de RI&E.
BHV is bedrijfshulpverlening; leg uit dat BHV de interne noodorganisatie op de werkvloer ondersteunt.
Wat doet de BHV allemaal?
Taken BHV:
Eerste hulp verlenen
Beginnende brand bestrijden
Evacueren van aanwezigen
Communiceren met ambulance, brandweer en politie
ontruimingsoefeningen begeleiden
Koppel aan leren door oefenen: een plan werkt pas als mensen het echt kennen.
Hoeveel BHV'ers een bedrijf nodig heeft, hangt af van de werkzaamheden, het aantal aanwezigen en de risico's uit de RI&E.
Waar
Niet waar
Deze slide heeft geen instructies
Rol van de leidinggevende bij Noodsituaties
hulp/BHV organiseren
werk stilleggen
ongevalslocatie veiligstellen
melding en registratie regelen
meewerken aan onderzoek
actiepunten opvolgen
werk pas hervatten als veilig
Badge op deze dia: VOL-VCA verdieping. Dit gaat verder dan alleen eigen handelen: organiseren en aansturen.
Wat is een belangrijke taak van BHV?
Roosters maken
Machines keuren
Eerste hulp verlenen
Lonen uitbetalen
Sluit aan op de officiële oefenvraag over BHV-taken.
Invuloefening noodsitutatie
Een BHV’er helpt bij een incident of noodsituatie en verleent bijvoorbeeld eerste hulp of begeleidt een ontruiming.
Bij een noodsituatie moet snel en veilig worden gehandeld om mensen, milieu en bedrijf te beschermen.
In het bedrijfsnoodplan staat beschreven hoe er wordt gehandeld, welke alarmen er zijn en waar de verzamelplaats is.
Bij een evacuatie leg je het werk stil, verlaat je de werkplek veilig en ga je naar de verzamelplaats.
Daar meld je je bij de BHV’er en wacht je op verdere instructies.
De leidinggevende zorgt ervoor dat hulp wordt georganiseerd, het werk waar nodig wordt stilgelegd en het incident wordt gemeld en geregistreerd.
Na een incident wordt onderzocht wat de oorzaken waren en welke maatregelen nodig zijn om herhaling te voorkomen.
Het werk mag pas weer worden hervat wanneer de situatie veilig is en daarvoor toestemming is gegeven.
Laat de vaste volgorde hardop herhalen: melding, handelen en maatregelen, beëindiging.
Zes kernregels
Meld elk incident
Eigen veiligheid eerst
Geef bij een melding duidelijke informatie
Volg BHV- en noodinstructies
Ga bij alarm naar de verzamelplaats
Registreren en onderzoeken is bedoeld om te leren
Laat de klas deze regels als samenvatting onthouden voor praktijk en examen.
Wat ga jij vanaf nu anders doen bij een incident?
Exit ticket zonder fout/goed. Laat studenten kort reflecteren op concreet gedrag in de praktijk.
Welk onderdeel van Thema D vind jij nog lastig?
Gebruik antwoorden om te bepalen wat nog herhaald moet worden: melding, BHV, evacuatie, registratie, NLA, werkvergunningen.
Wat vond je van de VCA cursus op deze manier?
Heel slecht
Slecht
Matig
Voldoende
Goed
Heel Goed
Deze slide heeft geen instructies
Wat vond jij goed aan de lessen VCA?
Gebruik antwoorden om te bepalen wat nog herhaald moet worden: melding, BHV, evacuatie, registratie, NLA, werkvergunningen.
Wat vind jij dat beter kan voor volgend schooljaar?
Gebruik antwoorden om te bepalen wat nog herhaald moet worden: melding, BHV, evacuatie, registratie, NLA, werkvergunningen.
Begrippenlijst 1
ongeval - ongewenste gebeurtenis met schade en/of letsel
arbeidsongeval - ongeval dat tijdens het werk gebeurt
bijna-ongeval - ongewenste gebeurtenis zonder schade of letsel, maar met kans daarop
incident - ongewenste gebeurtenis met of zonder schade of letsel
registratie - vastleggen van incidenten om ervan te leren
ongevalonderzoek - onderzoek naar feiten, oorzaken en maatregelen
milieu-incident - gebeurtenis met schade of risico voor het milieu
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst 2
noodsituatie - situatie waarin snel handelen nodig is vanwege gevaar
bedrijfsnoodplan - plan met procedures en middelen voor noodsituaties
evacuatie - veilig verlaten van werkplek of gebouw
verzamelplaats - afgesproken plek waar iedereen samenkomt
noodorganisatie - interne organisatie die een noodsituatie aanstuurt
BHV - bedrijfshulpverlening binnen een organisatie
intern alarmnummer - intern nummer om snel hulp te activeren
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst 3
112 - landelijk alarmnummer voor spoedeisende hulp
NLA - Nederlandse Arbeidsinspectie, ontvangt meldingen van ernstige ongevallen
werkvergunning - toestemming om bepaald werk onder voorwaarden uit te voeren
BHV'er - opgeleide medewerker voor hulp, brandbestrijding en evacuatie
melding - het doorgeven van een incident of noodsituatie
beëindiging - fase waarin bevoegd personeel aangeeft dat de situatie veilig is
Deze slide heeft geen instructies