Paragraaf 13.1
Paragraaf 13.1
let op: de meeste leerstof staat in paragraaf 13.1 en 13.2
de overige paragrafen zijn vooral toepassing van deze stof op verschillende hormonen.
Wat weet je na deze paragraaf?
- Je weet hoe hormonen worden geproduceerd en hoe hormonen effect hebben op hun doelwitorganen.
- Je weet hoe de hormoonaanmaak centraal geregeld wordt.
- Je weet het verschil tussen negatieve en positieve terugkoppeling op hormoonregulatie.
Je kent ook Binas tabellen 89A, B en C.
Wat zijn hormonen?
Hormonen zijn signaalmoleculen. Ze worden aangemaakt in klieren, die zonder afvoerbuis afgegeven wordt aan het interne milieu. Bij hun doelwitorgaan beïnvloeden ze processen om homeostase mogelijk te maken.
Hoe beïnvloeden hormonen
alleen de doelwitorganen?
Doelwitorganen reageren omdat ze de juiste receptoren hebben voor het hormoon.
Endocriene klieren
Hormoonklieren zijn endocrien. Het product van de kliercellen wordt hierdoor meteen aan het bloed wordt afgegeven.
(endo = binnen)
Voorbeelden van hormoonklieren zijn de bijnieren en de schildklier.
Exocriene klieren
Sommige andere klieren zijn exocrien. Dat betekent dat het product van de kliercellen aan het uitwendige milieu wordt afgegeven (afvoerbuis).
(Exo=buiten)
Voorbeelden van deze klieren zijn zweetklieren en traanklieren.
Zijn darmsapklieren een voorbeeld van endocriene of exocriene klieren?
Endocriene klier
Exocriene klier
Sommige organen hebben endo- en exocriene hormonen. Zoek, met je BiNaS, de endocriene en exocriene producten van je alvleesklier.
Endocrien: Insuline en glucagon (89A)
Exocrien: Tryptase, chymotripsine, lipase en amylase (82E - in de vorm van alvleessap)
BiNaS 89A
BiNaS tabel 89 is je beste vriend tijdens dit hoofdstuk en daarbuiten
Hou hem erbij als je het hoofdstuk leert!
Wat betekent resp.?
Centrale aansturing van hormonen
Hypothalamus
1) Directe afgave neurohormonen
Zenuwcellen in de hypothalamus geven neurohormonen af. Deze komen via de neurohypofyse / achterkwab in de bloedbaan.
Deze neurohormonen zijn ADH (nieren!) en oxytocine.
Hypothalamus
2) Releasing en Inhibiting hormonen
Zenuwcellen kunnen ook
Releasing-Hormones (RH) en
Inhibiting-Hormonen (IH) afgeven.
Deze komen in de hypothalamus
in de bloedbaan en komen daarna
in de adenohypofyse.
Hypofyse
In de adenohypofyse (adeno = klier)
wordt de hormoonaanmaak van
hormonen gestimuleerd (RH)
of geremd (IH). Deze hormonen
gaan hier naar de rest van het lichaam via de bloedbaan.
In welke helft van de hypofyse worden zelf hormonen geproduceerd?
Adenohypofyse
Neurohypofyse
Beide helften produceren hormonen
Positieve en negatieve terugkoppeling
+
+
+
1 Snelle verhoging van de hartslagfrequentie
2 Omzetting van glucose in glycogeen in lever en spieren
3 Regelt de ontwikkeling van secundiare geslachtskenmerken bij vrouwen
4 De ovulatie
5 Verwijding van de bloedvaten naar o.a. skeletspieren en hersenen
6 Houdt het baarmoederslijmvlies in stand
7 Het ontstaan van weeen tijdens de bevalling
8 Verhoogt de permeabiliteit van de celmembraan voor glucose
9 Zet glycogeen om in glucose
10 Directe stimulering in de testes voor de vorming van zaadcellen
11 De vorming van melk bij een zwangere vrouw
12 Belangrijkste hormoon dat snelheid van stofwisselingsprocessen regelt
13 Regelt de ontwikkeling van secundaire geslachtskenmerken bij de man
14 Speelt belangrijke rol bij de melkafgifte bij borstvoeding
15 De terugresorptie van water in de nieren
16 De rijping van de follikels
17 Regelt dat de testes testosteron afgeeft
18 Stimuleert de opname van aminozuren en de eiwitsynthese in spiercellen
19 Naast adrenaline wordt dit hormoon in de bijnieren gemaakt
Welk hormoon hoort erbij??
1 Snelle verhoging van de hartslagfrequentie adrenaline
2 Omzetting van glucose in glycogeen in lever en spieren insuline
3 Regelt de ontwikkeling van secundiare geslachtskenmerken bij vrouwen oestrogeen
4 De ovulatie LH
5 Verwijding van de bloedvaten naar o.a. skeletspieren en hersenen adrenaline
6 Houdt het baarmoederslijmvlies in stand progesteron
7 Het ontstaan van weeen tijdens de bevalling oxytocine
8 Verhoogt de permeabiliteit van de celmembraan voor glucose Insuline
9 Zet glycogeen om in glucose Glucogan
10 Directe stimulering in de testes voor de vorming van zaadcellen Testosteron
11 De vorming van melk bij een zwangere vrouw Prolactine
12 Belangrijkste hormoon dat snelheid van stofwisselingsprocessen regelt Thyroxine
13 Regelt de ontwikkeling van secundaire geslachtskenmerken bij de man Testosteron
14 Speelt belangrijke rol bij de melkafgifte bij borstvoeding Oxytocine
15 De terugresorptie van water in de nieren ADH
16 De rijping van de follikels FSH
17 Regelt dat de testes testosteron afgeeft LH
18 Stimuleert de opname van aminozuren en de eiwitsynthese in spiercellen GH
19 Naast adrenaline wordt dit hormoon in de bijnieren gemaakt Cortisol
Wat heb je geleerd?
- Je weet hoe hormonen worden geproduceerd en hoe hormonen effect hebben op hun doelwitorganen.
- Je weet hoe de hormoonaanmaak centraal geregeld wordt.
- Je weet het verschil tussen negatieve en positieve terugkoppeling op hormoonregulatie.
BINAS 89A Hormonen van de mens
BINAS 89B Werkingsmechanismen van hormonen in cellen
BINAS 89C Hormonen en hun terugkoppeling