Regenten en vorsten: strijd om de macht

• Nieuwe lesbewerker

Tijdvak 6 - Regenten en Vorsten 1600-1700

- uitleggen wat absolutisme is - beschrijven hoe de Republiek bestuurd werd - verklaren waarom dit tijdvak een Gouden Eeuw was - oorzaken en gevolgen aanwijzen

Wat weet je al over macht en bestuur in de 17e eeuw?

Twee ontwikkelingen in Europa

In de 17e eeuw: - Krijgen veel koningen meer macht (absolutisme) - Ontstaat in Nederland juist een republiek zonder koning

Denkvraag

Wat zou fijner zijn: één sterke leider of samen besturen?

Wat is absolutisme?

Absolutisme is een bestuursvorm waarbij de koning alle macht heeft. Het volk heeft nauwelijks inspraak.

als het volk naar rechts wilt en de koning wilt naar links, dan gaat het volk naar links

Lodewijk XIV: het voorbeeld

Lodewijk XIV zei: “De staat, dat ben ik.” Hij besliste over wetten, belastingen en oorlog. De macht kwam volgens hem van God (droit divin).

Lodewijk XIV is het voorbeeld van een koning met absolute macht. Hij was aangewezen door God om koning te zijn, ofwel droit divin.

Hoe bleef Lodewijk XIV zo machtig?

- Groot staand leger - Ambtenaren ondersteunen hem - Adel woonde bij hem aan het hof

Hij zorgde ervoor dat hij steeds minder macht gaf aan de adelen. Hij zorgde ervoor dat hij niet meer afhankelijk was van hun legers en huurde zelf militaire. Ambtenaren namen de taak van de Adel in verschillende districten over. Adel moest enige tijd van het jaar spenderen in Versaille, tijdens deze tijd konden de Ambtenaren dus hun plek in de districten van de Adel opeisen. De Adel wou echter ook graag op het hof zijn, daar was namelijk de o zo godelijke Lodewijk en waren ze dichterbij de macht.

Gevolgen van absolutisme

Sterke staat, maar weinig vrijheid voor het volk.

Veel bescherming van omliggende landen, maar binnen in niet persee de fijnste plek om te leven. Lodewijk XIV leefde namelijk ook heel luxe en koste het volk ontzettend veel geld. Daarbij had het volk ook nog is weinig vrijheid, geen mogelijk tot groei of vrijheid van meningsuiting, of geloof.

Het bijzondere van de Republiek

De Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden had géén koning; macht lag bij rijke burgers: de regenten.

Nederland was in deze tijd echt een fenomeen op zich in Europa. Alle omliggende landen gingen centraliseren en hadden koningen met absolute macht, maar Nederland de-centraliserden en was een republiek. Het land werdt door regenten bestuurd, meervoud. De naam de De Republiek der Zeven Verenigde Nederland zegt ook dat het zeven verschillende stukken zijn die verenigd zijn (een voorbeeld van zo'n land in de huidige tijd is de Verenigde Staten). Elke provincie/staat/regio heeft hun eigen bestuur en regels, maar wordt overkoepeld door de raad van Staten. De communicatie naar andere landen ging dan ook via de Raad van Staten. Naast het unieke bestuur voor die tijd was Nederland ook uniek in zijn vrijheid van geloof. Dit trok veel immigranten aan.

Bestuur in de Republiek

Steden en gewesten werden bestuurd door rijke kooplieden en regenten. Stadhouders hadden soms macht, maar geen koning.

Vrijheid en economie

In de Republiek was relatief veel vrijheid, bijvoorbeeld qua geloof, en grote focus op handel en economie.

Er was inderdaad meer vrijheid, het bestuur bestond echter wel alleen uit Calvinisten en Katholieken hadden wel minder vrijheden. Ze werden alleen niet zoals in andere landen vervolgt voor hun geloofsovertuiging. Dit trok ook mensen met andere geloven zoals het Jodendom aan om naar Nederland te komen.

De Gouden Eeuw: Hoe werd Nederland rijk?

Oorzaken: - Sterke handel (VOC, WIC) - Goede ligging aan zee - Slimme kooplieden

Gevolgen van de Gouden Eeuw

- Nederland wordt rijk - Veel kunst en wetenschap - Veel invloed in Europa

Kunst en cultuur

Bekende schilders zoals Rembrandt van Rijn maakten meesterwerken in deze periode.

Bestuur: Frankrijk vs. Republiek

Macht bij rijke burgers, meer vrijheid, burgers zijn betrokken bij bestuur.

Republiek (regenten)

Koning heeft alle macht, weinig vrijheid, macht gebaseerd op droit divin.

Frankrijk (absolutistisch)

Samenvatting

- Europa: koningen krijgen meer macht (absolutisme) - Nederland: regenten besturen, economische bloei (Gouden Eeuw) - Grote verschillen in vrijheid en rijkdom

Reflectievraag

Wat zou jij fijner vinden: leven onder een koning (absolutisme) of in een republiek met burgerbestuur? Leg je keuze uit.

Vraag 1

Leg uit wat absolutisme is en noem één manier waarop Lodewijk XIV zijn macht liet zien.

Antwoord:

- Absolutisme is een bestuursvorm waarbij één vorst alle macht in handen heeft. De koning beslist zelf over wetten, belastingen en oorlog, zonder dat het volk of een parlement echte invloed heeft. Hij rechtvaardigt zijn macht vaak met het idee dat hij die van God heeft gekregen.

- Een voorbeeld is Lodewijk XIV:
Hij liet zijn macht zien door het bouwen en gebruiken van het Paleis van Versailles, waar hij de adel liet wonen zodat hij hen kon controleren.

Vraag 2

Noem twee verschillen tussen het bestuur van Frankrijk en de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden.

Mogelijke antwoord:

Macht van de leider:

In Frankrijk had de koning (zoals Lodewijk XIV) alle macht → absolutisme

In de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden lag de macht bij regenten (rijke burgers) → geen koning

Inspraak:

In Frankrijk had het volk bijna geen inspraak

In de Republiek werd bestuurd door overleg tussen steden en gewesten → meer invloed van burgers (elite)

Vraag 3

Geef één oorzaak en één gevolg van de economische bloei in de Republiek in de 17e eeuw.

Oorzaak:
De handel groeide sterk, bijvoorbeeld door de activiteiten van de VOC (handel met Azië).

Gevolg:
De Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden werd erg rijk en machtig, wat leidde tot de Gouden Eeuw met veel welvaart en bloei van kunst en wetenschap.