§4 Tegenargument en weerlegging CR

Tegenargument en weerlegging

1 / 24
volgende
Slide 1: Slide
newEditorNederlandsMiddelbare schoolhavo, vwoLeerjaar 3

In deze les zitten 24 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 50 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Tegenargument en weerlegging

Open met het idee dat overtuigen sterker wordt als je ook laat zien dat je de andere kant kent en kunt beantwoorden.

Leerdoel

Onderwerp: Tegenargument en weerlegging

Datum: 1 september 2026


Lesdoel: Ik kan tegenargumenten en weerleggingen herkennen en gebruiken in een betogende tekst.

Deze slide heeft geen instructies

Begrippen

standpunt - de mening die de schrijver wil verdedigen

argument - een reden waarom het standpunt volgens de schrijver klopt

tegenargument - een reden tegen het standpunt of tegen een argument

weerlegging - uitleg waarmee een tegenargument wordt ontkracht

ontkrachting - een ander woord voor weerlegging

betogende tekst - een tekst waarin de schrijver de lezer probeert te overtuigen

signaalwoord - een woord dat het verband tussen zinnen of delen van een tekst aangeeft

Deze slide heeft geen instructies

Wat is een tegenargument?

Gebruik de reacties om voorkennis op te halen. Vraag kort door bij woorden als 'bezwaar', 'uitleg', 'maar' of 'overtuigen'.

Wat is een tegenargument?

Wat is een tegenargument?


Een tegenargument is een idee of uitspraak die probeert te laten zien dat iemand anders niet gelijk heeft. Het is een soort "antwoord" op wat de ander zegt, maar het is nog niet per se het bewijs dat iets niet klopt.

Het is meer een opmerking die laat zien dat je een andere mening hebt

Benadruk dat een tegenargument niet hetzelfde is als een mening zonder uitleg: het is een reden tegen het standpunt.

Wat is een tegenargument?

In een betogende tekst probeert een schrijver de lezer te overtuigen van een standpunt.


Een tegenargument is een argument dat juist tégen dat standpunt ingaat, of tegen één van de argumenten van de schrijver.


Door een tegenargument te noemen, laat een schrijver zien dat er ook bezwaren bestaan.

Benadruk dat een tegenargument niet hetzelfde is als een mening zonder uitleg: het is een reden tegen het standpunt.

Waarom noemt een schrijver het?

  • om bezwaren van de lezer serieus te nemen

  • om te laten zien dat hij meerdere kanten kent

  • om zijn eigen standpunt sterker te maken

  • vooral als het tegenargument daarna wordt weerlegd

Deze slide heeft geen instructies

Wat is een weerlegging?

Wat is een weerlegging?


Een weerlegging is sterker dan een tegenargument. Bij een weerlegging laat je niet alleen zien dat iemand anders een fout maakt, maar je bewijst ook waarom hun idee niet klopt.

Je geeft feiten, voorbeelden of logica om te laten zien dat hun argument echt niet juist is.

Gebruik steeds dezelfde termen: tegenargument en weerlegging. Noem ontkrachting als synoniem, maar houd in de rest van de les 'weerlegging' aan.

Wat is een tegenargument?

Een tegenargument is een punt dat jouw standpunt tegenspreekt en een weerlegging is de manier waarop je laat zien dat dat tegenargument niet klopt.


Voorbeeld:

  • Stelling: Elke middelbare school moet smartphones volledig verbieden.

  • Argument: De aandacht gaat dan uit naar de les en jouw omgeving in plaats van naar het scherm.

  • Tegenargument: Smartphones zijn juist handig, omdat leerlingen ze kunnen gebruiken voor leerzame apps en opdrachten tijdens de les.

Gebruik steeds dezelfde termen: tegenargument en weerlegging. Noem ontkrachting als synoniem, maar houd in de rest van de les 'weerlegging' aan.

Wat is een weerlegging?

Een weerlegging of ontkrachting laat zien dat een tegenargument niet klopt, niet sterk genoeg is of anders bekeken moet worden.


De schrijver noemt eerst het bezwaar en geeft daarna redenen waarom dat bezwaar niet overtuigt.

Gebruik steeds dezelfde termen: tegenargument en weerlegging. Noem ontkrachting als synoniem, maar houd in de rest van de les 'weerlegging' aan.

Wat is een weerlegging?

Een tegenargument is een punt dat jouw standpunt tegenspreekt en een weerlegging is de manier waarop je laat zien dat dat tegenargument niet klopt.

Voorbeeld

  • Stelling: Elke middelbare school moet smartphones volledig verbieden.

  • Argument: De aandacht gaat dan uit naar de les en jouw omgeving in plaats van naar het scherm.

  • Tegenargument: Smartphones zijn juist handig, omdat leerlingen ze kunnen gebruiken voor leerzame apps en opdrachten tijdens de les.

  • Weerlegging: "Maar in de praktijk blijkt uit onderzoek dat de meeste leerlingen op hun telefoon door social media scrollen in plaats van te leren, waardoor de concentratie juist daalt.

Gebruik steeds dezelfde termen: tegenargument en weerlegging. Noem ontkrachting als synoniem, maar houd in de rest van de les 'weerlegging' aan.

Samen in een betoog

De opbouw is vaak:


  • stelling

  • argument 1 +

  • argument 2→

  • tegenargument →

  • weerlegging


De schrijver erkent eerst een mogelijk bezwaar. Daarna legt hij uit waarom zijn standpunt toch overeind blijft.

Dit is een kernslide: de volgorde doet ertoe. Eerst het bezwaar, daarna het antwoord daarop.

Signaalwoorden bij tegenstelling

Tegenargumenten en weerleggingen worden vaak aangekondigd met signaalwoorden van een tegenstellend verband:


  • maar

  • echter

  • toch

  • hoewel

  • daarentegen

Maak duidelijk dat deze woorden helpen bij het herkennen, maar dat ze niet in elke tekst letterlijk aanwezig hoeven te zijn.

Signaalwoorden herkennen

Bij een argument

Bij een tegenargument

  • vaak met een tegenstelling

  • bijvoorbeeld: maar, echter, hoewel

  • het bezwaar of de andere kant wordt genoemd

  • vaak met een redengevend verband

  • bijvoorbeeld: want, omdat, namelijk, immers

  • er wordt uitgelegd waarom iets zo is

Wijs erop dat in een tegenargument vaak ook redengevende woorden kunnen staan, omdat ook een tegenargument een echte onderbouwing heeft.

Voorbeeld: e-fietsen

Er wordt gezegd dat e-fietsen niet zo groen zijn, omdat hun elektriciteitsverbruik wordt vergeleken met dat van wasmachines.


Dat is het bezwaar tegen e-fietsen.

Laat leerlingen zien dat het tegenargument hier niet met één los woord komt, maar als complete gedachte wordt uitgewerkt.

Voorbeeld: de weerlegging

De schrijver weerlegt dat bezwaar door een ander effect te benadrukken:


Er zijn veel e-fietsers die energie besparen, doordat ze hun auto, brommer of scooter niet gebruiken.


Zo laat de schrijver zien dat het eerdere bezwaar te beperkt was.

Benadruk het woord 'echter' uit het voorbeeld als kantelpunt van bezwaar naar weerlegging.

Een alinea kan zo zijn opgebouwd

In een betoog krijgt een argument of een tegenargument plus weerlegging soms een hele alinea.


Dan staat niet elk deel apart gemarkeerd, maar herken je de structuur aan de inhoud en aan de volgorde.

Dit helpt bij tekstbegrip: leerlingen moeten niet alleen op signaalwoorden vertrouwen, maar ook op de redenering in de alinea.

Voorbeeld online winkelen 1

Eerste bezwaar:


Bestelbussen met pakketjes zijn slecht voor het milieu.



Benadruk het verschil tussen losse autoritten en gebundelde bezorging. De weerlegging geeft een andere vergelijking.

Voorbeeld online winkelen 1

Eerste bezwaar:


Bestelbussen met pakketjes zijn slecht voor het milieu.


Weerlegging:


Een bestelbus bezorgt veel pakketten in één of twee ritten, terwijl anders veel mensen apart met de auto naar de stad rijden.

Benadruk het verschil tussen losse autoritten en gebundelde bezorging. De weerlegging geeft een andere vergelijking.

Voorbeeld online winkelen 2

Tweede bezwaar:


Je zadelt je buren op met het aannemen van pakjes.


Weerlegging:


Je kunt vaak zelf een bezorgmoment kiezen of een afhaalpunt gebruiken. Daardoor is dit bezwaar minder sterk.

Noem eventueel ook het extra detail uit de tekst: af en toe aanbellen bij buren hoeft geen probleem te zijn.

Meerdere weerleggingen in één tekst

Als een auteur meerdere tegenargumenten bespreekt, gebruikt hij vaak ook signaalwoorden voor een opsomming, zoals:


  • ten eerste

  • daarnaast

  • ook

  • een ander argument


Zo blijft de redenering overzichtelijk.

Koppel dit aan tekststructuur: niet alleen tegenstelling, maar ook opsomming helpt om de lijn van het betoog te volgen.

Zelf gebruiken in een tekst

Een sterke betogende tekst doet meer dan alleen argumenten geven.


  • noem een mogelijk bezwaar

  • formuleer dat eerlijk en duidelijk

  • geef daarna een overtuigende weerlegging

  • gebruik passende signaalwoorden

Benadruk dat een zwakke weerlegging het standpunt niet sterker maakt; de reactie moet echt aansluiten op het bezwaar.

Waar let je op bij herkennen?

Let in een betogende tekst op drie dingen:


  • welk standpunt verdedigt de schrijver?

  • welk bezwaar wordt genoemd?

  • hoe maakt de schrijver dat bezwaar minder sterk of ongeldig?

Dit driestappenmodel helpt bij analysevragen over argumentatie.

Wat is de juiste volgorde in een betoog?

A

weerlegging → standpunt

B

tegenargument → weerlegging

C

argument → signaalwoord

D

standpunt → tegenwerping

Toetst de kernstructuur uit slides 2-5: eerst wordt het bezwaar genoemd, daarna volgt het antwoord daarop.