H6 Grammatica ZD: Ambiguïteit

H6 Grammatica zinsdelen

H5 Lijdende en bedrijvende vorm (herhaling)

H6 Ambiguïteit

1 / 25
volgende
Slide 1: Slide
newEditorNederlandsMiddelbare schoolvwoLeerjaar 3

In deze les zitten 25 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 50 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

H6 Grammatica zinsdelen

H5 Lijdende en bedrijvende vorm (herhaling)

H6 Ambiguïteit

Lesplanning

  1. Nakijken huiswerk

  2. Instructie: Ambiguïteit

  3. Aan de slag!

Lesdoelen

Aan het einde van de les kun je:

  • uitleggen wat ambiguïteit is;

  • benoemen welke vier oorzaken er zijn voor ambiguïteit.

Opdracht 2 (blz. 156)

Tussen haakjes vind je het nummer van de voorbeeldzin uit de linker kolom die je als voorbeeld had kunnen gebruiken.

1 Bergbeklimmers vonden de ijsmummie Ötzi in 1993 in de Alpen. (1)

2 Hoe zouden laboranten de ouderdom van dit fossiel bepaald hebben? (7)

3 Wie heeft de namen van de maanden eigenlijk bedacht? (4)

4 Alle koffers zal ik morgenochtend om 7 uur keurig hebben ingepakt. (8)

5 Quest beschrijft vaak wetenschappelijke ontwikkelingen. (2)

6 De komende tijd zullen weer veel jongeren op internet cryptomunten kopen. (6)

7 Waarom zou deze rechter vaak zo’n lage straf geven? (5)

8 Binnen enkele minuten hadden de agenten de relschopper ingerekend. (3)

Opdracht 1 (blz. 160)

1 E Met de lijdende vorm wordt het object van de handeling centraal gesteld.

2 C Het is overduidelijk wie de handeling uitvoert.

3 A Het is onbekend wie de handeling uitvoert.

4 D Met de lijdende vorm wordt de handeling centraal gesteld.

5 B Het is onbelangrijk wie de handeling uitvoert.

6 F Met de lijdende vorm wordt onduidelijkheid vermeden.

7 C Het is overduidelijk wie de handeling uitvoert.

8 B Het is onbelangrijk wie de handeling uitvoert.


Let op: Had je iets anders? Vraag even of dit ook goed is!

Opdracht 2 (blz. 160)

1 terecht: het is onbelangrijk wie de handeling uitvoert.

2 niet terecht: Pas na twee herkansingen haalde Megan voor de toets een voldoende.

3 niet terecht: 30 procent van de Nederlanders ervaart ons land als onveilig.

4 terecht: het is overduidelijk wie de handeling uitvoert.

5 terecht: met de lijdende vorm wordt de handeling centraal gesteld.

6 niet terecht: De brandweer had het schoorsteenbrandje in een kwartiertje geblust.

7 terecht: met de lijdende vorm wordt het object van de handeling centraal gesteld. In de bedrijvende vorm krijgt de dader meer aandacht: De pestkop van de klas heeft vanochtend Ilses mobiele telefoon uit het raam gegooid.

8 terecht: met de lijdende vorm wordt onduidelijkheid vermeden. In de bedrijvende vorm is niet duidelijk wie heeft gespuwd: De jongen die de docent in zijn gezicht heeft gespuwd, was al de hele les vervelend.

H6 Ambiguïteit (blz. 188)

Er zijn zinnen die je op meerdere manieren kunt uitleggen: ze zijn ambigu.

Ambiguïteit betekent dubbelzinnigheid.


Precieze definitie:

  • Ambiguïteit is dubbelzinnigheid bij vormgelijkheid van woorden, woordgroepen of zinnen.

  • Het is een vorm, maar er zijn meerdere interpretaties mogelijk.

H6 Ambiguïteit (blz. 188)

Voorbeeld:


De gestrafte leerling mocht de kamer van de directeur niet verlaten.


Mogelijke betekenissen:

  1. De leerling zit in de kamer van de directeur en mag er niet uit.

  2. De leerling mag een kamer van de directeur niet verlaten.


Het verschil zit in hoe je de zin opdeelt.

H6 Ambiguïteit (blz. 188)

Voorbeeld:


Daar liepen vrouwen in klederdracht, die ik nog niet eerder had gezien.


Betekenissen:

  1. Ik had de vrouwen nog niet eerder gezien

  2. Ik had de klederdracht nog niet eerder gezien


Het is onduidelijk waar die naar verwijst.

H6 Ambiguïteit (blz. 188)

Nadelen:


Voordelen:

  • Humor

  • Creativiteit

  • Spanning


Daarom gebruiken dichters en cabaretiers het juist wél.

  1. Kan zorgen voor misverstanden

  2. Ongewenst in:

    • zakelijke teksten

    • schoolopdrachten

    • instructies

H6 Ambiguïteit (blz. 188)

Oorzaak 1: Woorden met meerdere betekenissen (homoniemen)


De taxichauffeur zette zijn klanten af.


Betekenissen:

  1. Hij liet ze uitstappen

  2. Hij heeft ze opgelicht


H6 Ambiguïteit (blz. 188)

Oorzaak 2: Onduidelijke woordgroep


Marnix bekijkt het nieuwste schilderij van zijn dochter.


Betekenissen:

  1. Van haar (bezit)

  2. Met haar erop

  3. Door haar gemaakt


De woordgroep van zijn dochter is dubbelzinnig.


H6 Ambiguïteit (blz. 188)

Oorzaak 3: Verschillende ontleding


Ik schoot de overvaller met de revolver neer.


Betekenissen:

  1. De overvaller had een revolver

  2. Ik gebruikte een revolver


Andere zinsstructuur = andere betekenis


H6 Ambiguïteit (blz. 188)

Oorzaak 4: Onduidelijke verwijzing


De rapper droeg het nummer op aan zijn vermiste broer en zijn vrouw.


Probleem: Van wie is de vrouw?


Mogelijkheden:

  1. Van de rapper

  2. Van de broer



H6 Ambiguïteit (blz. 188)

Samenvatting


Ambiguïteit ontstaat door:

  1. Meerdere betekenissen van woorden

  2. Onduidelijke woordgroepen

  3. Verschillende zinsontleding

  4. Onduidelijke verwijzingen


  • Creatief: vaak bewust gebruikt

  • Zakelijk: beter vermijden



Geef van elke zin aan waardoor de ambiguïteit ontstaat:


Waar heb je de tekening van mijn zusje gelaten?


A

De zin bevat een homoniem.

B

De zin bevat een woordgroep met meer betekenissen.

C

De zin kan op twee manieren ontleed worden.

D

De zin bevat een onduidelijke verwijzing.

Geef van elke zin aan waardoor de ambiguïteit ontstaat:


Hoe vond je het? Nou, het slot was echt prachtig.


A

De zin bevat een homoniem.

B

De zin bevat een woordgroep met meer betekenissen.

C

De zin kan op twee manieren ontleed worden.

D

De zin bevat een onduidelijke verwijzing.

Geef van elke zin aan waardoor de ambiguïteit ontstaat:


Jessica zei tegen Lianne dat ze vanavond op tijd naar bed moest.


A

De zin bevat een homoniem.

B

De zin bevat een woordgroep met meer betekenissen.

C

De zin kan op twee manieren ontleed worden.

D

De zin bevat een onduidelijke verwijzing.

Geef van elke zin aan waardoor de ambiguïteit ontstaat:


Zie je de agent van de mobiele eenheid? Hij sloeg de man met de knuppel neer.



A

De zin bevat een homoniem.

B

De zin bevat een woordgroep met meer betekenissen.

C

De zin kan op twee manieren ontleed worden.

D

De zin bevat een onduidelijke verwijzing.

Geef van elke zin aan waardoor de ambiguïteit ontstaat:


Wij hebben gisteren in de bioscoop een stomme film gezien.


A

De zin bevat een homoniem.

B

De zin bevat een woordgroep met meer betekenissen.

C

De zin kan op twee manieren ontleed worden.

D

De zin bevat een onduidelijke verwijzing.

Geef van elke zin aan waardoor de ambiguïteit ontstaat:


Er gaat niets boven Schiermonnikoog!


A

De zin bevat een homoniem.

B

De zin bevat een woordgroep met meer betekenissen.

C

De zin kan op twee manieren ontleed worden.

D

De zin bevat een onduidelijke verwijzing.

Aan de slag! (blz. 188)

 Wat:  Maak opdracht 1, 2 en 3.

 Hoe:  Je werkt zelfstandig of in tweetallen.

 Tijd:   Je krijgt 10 minuten de tijd.

 Hulp:   Je mag overleggen op fluitertoon met je buurman of

buurvrouw.

 Uitkomst:  We bespreken de antwoorden van opdracht 1 aan

het einde van de les.

 

 Klaar?  Maak opdracht 2 te maken.

Opdracht 1 (blz. 188)

4 Mariëlle vertelde Roxy dat Bas al een poosje smoorverliefd op haar was.

- Mariëlle vertelde Roxy dat Bas al een poosje smoorverliefd op Roxy was.

- Mariëlle vertelde Roxy dat Bas al een poosje smoorverliefd op Mariëlle was.

De betekenissen kunnen allebei.

5 Wij hebben van alles onder de leden.

- Er zijn allerlei soorten patiënten lid van de vereniging.

- Wij hebben allerlei ziekten.

De eerste betekenis is waarschijnlijk de juiste.

6 De glaszetter sloeg een grote voorraad nieuwe ruiten in.

- De glaszetter sloeg een grote voorraad nieuwe ruiten kapot.

- De glaszetter kocht een grote voorraad nieuwe ruiten.

De tweede betekenis is waarschijnlijk de juiste.

Opdracht 1 (blz. 188)

1 Wanneer zei de leraar ook al weer dat hij een halfjaar met opfrisverlof ging?

- Wanneer heeft de leraar verteld dat hij een halfjaar met opfrisverlof ging?

- De leraar heeft verteld dat hij een halfjaar met opfrisverlof ging, maar wanneer ging hij ook alweer?

De tweede betekenis ligt meer voor de hand.

2 De van moord beschuldigde verdachte luisterde geboeid naar de rechter.

- De verdachte luisterde geïnteresseerd.

- De verdachte luisterde met geboeide handen.

De betekenissen kunnen allebei.

3 Rijke mannen en vrouwen lopen het risico ontvoerd te worden voor losgeld.

- Vrouwen en rijke mannen lopen het risico ontvoerd te worden.

- Rijke mannen en rijke vrouwen lopen het risico ontvoerd te worden.

De betekenissen kunnen allebei.

Lesdoelen

Aan het einde van de les kun je:

  • uitleggen wat ambiguïteit is;

  • benoemen welke vier oorzaken er zijn voor ambiguïteit.