H1.1 reformatie en opstand, problemen in de kerk

• newEditor
• Geschiedenis
• Middelbare school
• havo, vwo
• Leerjaar 2

2 havo/vwo • 60 minuten

Wie durft de kerk

tegen te spreken?

Les 1 • Problemen in de kerk

Reformatie en Opstand

Boek nog even dicht.

Eerst: wat weten we nog?

Vandaag

Van herstart naar kritiek op de kerk

Leerdoelen

Aan het einde kun je uitleggen wat een ketter is, wat de inquisitie deed en waarom er rond 1500 meer kritiek op de kerk kwam.

1

Vorig jaar opfrissen

2

Kerk in de middeleeuwen

3

Ketters & inquisitie

4

Kritiek rond 1500

Reformatie en Opstand • §1 Problemen in de kerk

1

De grote geschiedenis-comeback

Teams van 3/4 • boek dicht • 1 punt per ronde

1

Personages

2

Tijdmachine

3

Verboden woorden

4

Tekenstrijd

5

Wat hoort er niet bij?

6

De kerk

7

Docentenvraag

Doel: even terug in de geschiedenisstand komen.

Reformatie en Opstand • §1 Problemen in de kerk

2

Rondes 1–3

Snel, kort, samen

1. Personages

Schrijf zoveel mogelijk historische personen op die je vorig jaar hebt behandeld.

60 seconden.

2. Tijdmachine

Zet van oud naar jong:

3000 v.C. – 1 – 500 – 1000 – 1500

3. Verboden woorden

Omschrijf: MONNIK

Zonder de woorden: kerk, klooster, geloof.

Reformatie en Opstand • §1 Problemen in de kerk

3

Rondes 4–7

Nu wordt het iets gevaarlijker...

4. Tekenstrijd

Teken in 30 seconden:

DE MIDDELEEUWEN

Geen woorden.

5. Wat hoort er niet bij?

ridder – horige – farao – monnik

Kies en leg uit waarom.

6. De kerk

Schrijf zoveel mogelijk dingen op die je nog weet over de kerk in de middeleeuwen.

7. Docentenvraag

Noem één ding dat je nog weet van mijn lessen van vorig jaar.

Reformatie en Opstand • §1 Problemen in de kerk

4

Van vorig jaar naar vandaag

Eén kerk. Veel macht. Steeds meer kritiek.

Kerk rond 1500

In de middeleeuwen was er één christelijke kerk in Europa. Die kerk was machtig en rijk.

Maar...

Niet iedereen was daar gelukkig mee. Sommige mensen vonden bijvoorbeeld dat kloosters te rijk waren.

Vraag: waarmee bemoeide de kerk zich allemaal?

Reformatie en Opstand • §1 Problemen in de kerk

5

Zou jij je mond houden?

Stel: het is rond 1200 en jij vindt dat de kerk ongelijk heeft.

Wat doe jij?

A

Ik houd mijn mond.

B

Ik bespreek het alleen thuis.

C

Ik vertel anderen dat de kerk ongelijk heeft.

D

Ik protesteer openlijk.

Reformatie en Opstand • §1 Problemen in de kerk

6

Twee begrippen die je moet kennen

Geen gezellige woorden, wel belangrijk.

KETTER

Iemand die belangrijke delen van de officiële leer van de katholieke kerk afwijst.

INQUISITIE

Kerkelijke rechtbank die zich bezighoudt met de opsporing en berechting van ketters.

afwijzen kerkleer

opsporen & berechten

Waarom zou de kerk hier zo hard tegen optreden?

Reformatie en Opstand • §1 Problemen in de kerk

7

Ketterij en inquisitie

Kritiek was niet zonder risico.

Hoe pakte de kerk dit aan?

De paus richtte rond 1200 een kerkelijke rechtbank op: de inquisitie. Die moest mensen met een andere mening opsporen en ondervragen.

Bronvraag

Wat wilde de kerk hiermee bereiken, behalve het straffen van één persoon?

Denk aan: afschrikken • macht bewaren • eenheid bewaren

Reformatie en Opstand • §1 Problemen in de kerk

8

De kerk voor de rechter

Rond 1500: jullie zijn de jury.

OPDRACHT

Lees vier aanklachten. Geef per aanklacht 1–5 sterren. Kies daarna: welke aanklacht is het ernstigst?

Aanklacht 1

Jullie zijn veel te rijk.

Aanklacht 2

Jullie misbruiken jullie macht.

Aanklacht 3

Jullie verdienen geld aan de hemel.

Aanklacht 4

Niemand mag jullie tegenspreken.

Eindzin: “Wij vinden aanklacht __ het ernstigst, omdat…”

Reformatie en Opstand • §1 Problemen in de kerk

9

Aanklachten tegen de kerk

Beoordeel: terecht of niet terecht?

1. “Jullie zijn veel te rijk”

Sommigen vonden kloosters veel te rijk. Monniken en nonnen leefden soms in luxe, niet in armoede zoals Jezus.

2. “Jullie misbruiken macht”

Geestelijken hadden een machtige positie. Critici vonden dat sommigen daarvan misbruik maakten.

3. “Jullie verdienen geld aan de hemel”

Aflaatbrieven: tegen betaling hoopte iemand eerder in de hemel te komen. Critici vonden: zonden kun je niet afkopen.

4. “Niemand mag jullie tegenspreken”

Mensen die de kerkleer afwezen konden als ketter worden opgespoord en berecht door de inquisitie.

Kies één aanklacht en verdedig die met twee argumenten.

Reformatie en Opstand • §1 Problemen in de kerk

10

Waarom groeit kritiek juist rond 1500?

Kritiek was er al langer. Maar verspreiding veranderde.

Humanisme

Mensen gingen zelf teksten lezen en beoordelen. Ze lieten zich minder makkelijk voorschrijven wat ze moesten denken.

Boekdrukkunst

Ideeën konden sneller door Europa verspreiden. Kritiek bleef daardoor niet op één plek.

Niet nieuw: kritiek.

Wel nieuw: de snelheid waarmee kritiek rondging.

Reformatie en Opstand • §1 Problemen in de kerk

11

Dilemma: kun je zonden afkopen?

Een aflaatbrief riep veel kritiek op.

Aflaatbrief

Brief van de kerk waarin staat dat je eerder in de hemel zult komen.

“Je kunt je zonden niet afkopen; daarvoor moet je echt spijt hebben.”

Eerlijk

Oneerlijk

Bespreek

Vind jij het eerlijk dat een rijk persoon makkelijker een aflaatbrief kan kopen dan een arm persoon?

Reformatie en Opstand • §1 Problemen in de kerk

12

Daar is Maarten Luther...

En nu stopt de les expres op het spannendste punt.

1517

Een Duitse monnik maakt een lijst met fouten in de kerk.

Hij ziet problemen

Aflaten, gedrag van geestelijken, de paus, heiligenverering…

Volgende les: hoe kritiek uitgroeit tot een breuk in de kerk.

Reformatie en Opstand • §1 Problemen in de kerk

13

Exit-ticket

Vier vragen. Stil en individueel.

1

Wat is een ketter?

2

Noem één reden waarom mensen kritiek hadden op de kerk.

3

Waarom hielpen humanisme en boekdrukkunst bij het verspreiden van kritiek?

4 • Voorspel

Wat denk jij dat Luther gaat doen waardoor hij ruzie krijgt met de katholieke kerk?

Bewaar vraag 4 voor de start van les 2.

Reformatie en Opstand • §1 Problemen in de kerk

14

Volgende les

Van kritiek naar Reformatie

1

Luther en zijn ideeën

2

Calvijn en andere hervormers

3

Katholieken en protestanten

4

Gevolgen: kerken veranderen en oorlogen

Start: jullie voorspellingen over Luther.

Reformatie en Opstand • §1 Problemen in de kerk

15

Huiswerk:

Maken H1.1

3, 6 t/m 10