k1236 zorgdragen pg zorgvrager

• newEditor
• K1236 zorgdragen pg zorgvrager
• MBO
• Studiejaar 2

Gevolgen van psychogeriatrische aandoeningen

Deze les past bij keuzedelen in zorg en welzijn. De lijn van de les is: wat is welbevinden, welke signalen horen bij geestelijk en fysiek welbevinden, en waarom is vroeg signaleren belangrijk.

Welke signalen van minder welbevinden ken jij al?

Gebruik de antwoorden als voorkennis. Laat leerlingen woorden noemen uit lichamelijk, geestelijk en gedragsmatig welbevinden.

Wat is welbevinden?

Welbevinden gaat over hoe iemand zich lichamelijk, geestelijk en sociaal voelt.

Als welbevinden goed is, voelt iemand zich meestal veilig, rustig en zo zelfstandig mogelijk.

Benadruk dat welbevinden breder is dan 'niet ziek zijn'. Het gaat ook om comfort, veiligheid, contact en regie.

Waarom welbevinden belangrijk is

• Het beïnvloedt iemands dagelijks functioneren

• Het heeft effect op eten, slapen en bewegen

• Het beïnvloedt stemming en gedrag

• Minder welbevinden kan leiden tot meer zorgbehoefte

Welbevinden zie je aan signalen

• Iemand laat met gedrag zien hoe het gaat

• Signalen kunnen zichtbaar of minder opvallend zijn

• Kleine veranderingen kunnen veel betekenen

Voorbeelden van kleine veranderingen: stiller worden, minder eten, vaker onrustig, minder meedoen, anders lopen of zitten.

Kijken naar het totaalplaatje

Bij welbevinden kijk je niet naar één klacht, maar naar het totaal:

• lichaam

• gevoelens en gedachten

• gedrag

• contact met anderen

• dagelijkse activiteiten

Leg uit dat signalen vaak samenhangen. Iemand die pijn heeft, kan ook slechter slapen, minder eten en sneller prikkelbaar zijn.

Waar kijk je naar bij welbevinden?

A

Alleen naar pijn

B

Alleen naar gedrag

C

Naar het totaalplaatje

D

Naar één klacht

Sluit aan op de slides over welbevinden, signalen en het totaalplaatje.

Maak de tekst compleet

Welbevinden gaat over hoe iemand zich lichamelijk, geestelijk en sociaal voelt. Je kijkt dus naar het totaal en niet alleen naar één klacht. Kleine veranderingen kunnen veel betekenen.

lichamelijk

totaal

veranderingen

veiligheid

gedrag

spierkracht

plaats

De kernwoorden komen letterlijk uit de eerste uitlegslides.

Geestelijk welbevinden

Geestelijk welbevinden gaat over:

• hoe iemand zich voelt

• of iemand zich veilig en rustig voelt

• of iemand gevoelens kan uiten

• hoe iemand met spanning omgaat

Signalen van geestelijk welbevinden

• Rustige uitstraling

• Contact maken met anderen

• Interesse tonen

• Gevoelens kunnen benoemen

• Zich meestal veilig of op gemak voelen

Maak het concreet: oogcontact, meedoen aan gesprek, normale dagstructuur, minder gespannen houding.

Wat zie ik of merk ik als iemand cognitief (verstandelijk ) achteruit gaat?

Verwarring en desoriëntatie

Verwarring en desoriëntatie betekenen dat iemand moeite heeft met:

• tijd herkennen

• plaats herkennen

• personen herkennen

• situaties begrijpen

Gebruik zo nodig de bekende indeling: gedesoriënteerd in tijd, plaats of persoon.

Hoe merk je verwarring?

• Vragen vaak herhalen

• Niet weten waar iemand is

• Onrustig zoeken of dwalen

• Moeite met gesprekken volgen

• Anders reageren dan gewoonlijk

Benadruk dat plotselinge verwarring extra aandacht vraagt. Het kan wijzen op een acute verandering in gezondheid of omgeving.

Depressie en angst

Depressie en angst hebben invloed op denken, voelen en doen.

Ze kunnen het welbevinden sterk verlagen en zorgen dat iemand minder energie, vertrouwen of rust ervaart.

Houd de uitleg eenvoudig en signalerend. Het doel is herkennen, niet diagnosticeren.

Wat hoort bij desoriëntatie?

A

Niet stilzitten

B

Tijd niet herkennen

C

Minder eetlust

D

Moeite met lopen

De juiste keuze sluit aan op tijd, plaats, personen en situaties herkennen.

Vul de juiste woorden in

Bij geestelijk welbevinden let je op hoe iemand zich voelt en of iemand zich veilig en rustig voelt. Bij verwarring kan iemand vragen herhalen of niet weten waar hij is. angst en depressie kunnen zorgen voor minder rust en energie.

voelt

verwarring

angst

loopt

mobiliteit

voeding

spierkracht

Hier worden geestelijk welbevinden, verwarring en angst/depressie aan elkaar gekoppeld.

Signalen van depressie en angst

• Somber of teruggetrokken gedrag

• Veel piekeren of bang zijn

• Minder zin in dagelijkse activiteiten

• verlies van interesse

• Vermoeidheid

• paniekstoornis

• Obsessief-compulsieve stoornis (OCS) herhaalde dwanggedachte of rituelen

• lichamelijke klachten, zoals hoofdpijn, buikpijn, spierpijn

Noem dat signalen per persoon verschillen. Sommige mensen worden juist stil, anderen juist prikkelbaar.

Fysiek welbevinden

Fysiek welbevinden gaat over hoe het lichaam functioneert en hoe iemand zich lichamelijk voelt.

Denk aan bewegen, kracht, energie, eten, pijn en comfort.

Verminderde mobiliteit

Bij verminderde mobiliteit kan iemand:

• minder goed lopen of opstaan

• sneller vallen

• meer hulp nodig hebben

• minder deelnemen aan activiteiten

Koppel dit aan zelfstandigheid en sociaal contact: minder bewegen kan ook leiden tot isolement of somberheid.

Welke aandoening ken je die kan leiden tot stijfheid, trillingen en verminderde mobiliteit?

A

Answer A Griep

B

Parkinson B

C

Answer C CVA

D

Answer D Reuma

verminderde mobiliteit kan leiden tot:

• moeite met lopen, staan of verplaatsen

• verhoogd valrisico door minder mobiel zijn: daardoor kans op botbreuken of verwondingen

• een gebrek aan lichamelijke activiteit, wat een kans op verslechtering van algehele gezondheid geeft.

Verzwakte spierkracht

• Moeite met tillen, staan of lopen

• Sneller moe bij kleine inspanning

• Minder stabiele houding

• Meer afhankelijk van hulpmiddelen of hulp

Leg uit dat spierkracht belangrijk is voor dagelijkse handelingen zoals aankleden, traplopen en opstaan uit een stoel.

Voedingsproblemen

Voedingsproblemen kunnen zorgen voor:

• gewichtsverlies

• verminderde eetlust

• gewichtsverlies

• ondervoeding

• onregelmatige eetgewoonten

Je kunt ook noemen: minder eetlust, moeite met kauwen of slikken, te weinig drinken. Houd het bij signaleren.

Agitatie en rusteloosheid

Agitatie:

• agressie

• dwalen

• zoeken

• onrust

rusteloosheid zie je vaak aan gedrag:

• niet stil kunnen zitten

• veel bewegen of friemelen

• gespannen reageren

• sneller boos of ongeduldig zijn

Maak duidelijk dat dit een signaal is, geen 'lastig gedrag'. Het kan samenhangen met angst, pijn, verwarring of ongemak.

Signalen hangen samen

Een verandering in het lichaam kan invloed hebben op gevoelens en gedrag.

Minder eten, pijn of minder bewegen kan leiden tot onrust, somberheid of terugtrekken.

Dit is een kernslide in de les. Laat zien dat geestelijk en fysiek welbevinden elkaar beïnvloeden.

zonsondergangsyndroom

met name bij dementie:

• rond zonsondergang meer prikkelbaar, moeite met ontspannen en angstig zijn

• niet goed in staat tijd, plaats en persoon te benoemen

• in avond meer probleemgedrag, ruzie, agressie, roepen of dwalen

• nachtelijke onrust, vaker wakker worden en moeite met in slaap vallen

Benadruk observeren zonder direct te oordelen. Eerst kijken, vergelijken en benoemen wat je ziet.

geagiteerd gedrag

Agitatie komt veel voor bij mensen met dementie.

voorbeelden zijn:

-agressie

-dwalen

-onrust

-zoeken

onrustige bewegingen

kun je voorbeelden noemen?

voorbeelden:

wiebelen

friemelen

constant opstaan en weer gaan zitten

denk ook aan loopdwang : heen en weer blijven lopen, zonder duidelijke bestemming of reden

onvermogen om zich te ontspannen

Welk signaal past het best bij agitatie?

A

Veel friemelen

B

Diep slapen

C

Goed eten

D

Rustig zitten

Agitatie en rusteloosheid zijn zichtbaar in gedrag, niet in rustig of stabiel functioneren.

Maak de samenvatting af

Bij verminderd fysiek welbevinden kan iemand minder goed bewegen of opstaan. voedingsproblemen kunnen zorgen voor minder energie en een zwakkere conditie. Door vroeg te signaleren kun je sneller passende hulp geven.

bewegen

voedingsproblemen

signaleren

piekeren

herkennen

dwalen

veilig

Laat zien dat fysiek welbevinden en vroeg signaleren samenhangen.

Wat vind jij het lastigst om te herkennen?

1

Verwarring

2

Angst

3

Voedingsproblemen

4

Agitatie

Wat is één ding dat je vandaag hebt geleerd?

Reflectie op leren: mogelijke antwoorden gaan over signalen herkennen, verband tussen lichaam en gedrag, vroeg signaleren, verschil tussen geestelijk en fysiek welbevinden.

Welk onderdeel hielp jou het meest begrijpen?

Laat leerlingen benoemen wat hen hielp, zoals voorbeelden, signalenlijstjes, verbanden tussen slides of klassengesprek.

Waarom vroeg signaleren helpt

Vroeg signaleren helpt om:

• sneller passende hulp te geven

• problemen te beperken

• veiligheid te vergroten

• het welbevinden te ondersteunen

Je kunt als docent het belang van rapporteren en overleggen met collega's of begeleiders kort noemen.

Begrippenlijst

welbevinden - hoe iemand zich lichamelijk, geestelijk en sociaal voelt

geestelijk welbevinden - hoe iemand zich van binnen voelt, zoals rustig, veilig of gespannen

verwarring - moeite hebben om situaties goed te begrijpen

desoriëntatie - niet goed weten in tijd, plaats of persoon

depressie - aanhoudende sombere gevoelens en weinig zin of energie

angst - sterke spanning, onrust of bang zijn

fysiek welbevinden - hoe het lichaam functioneert en aanvoelt

Begrippenlijst

verminderde mobiliteit - minder goed kunnen bewegen of verplaatsen

verzwakte spierkracht - minder kracht in spieren bij bewegen of handelen

voedingsproblemen - problemen met genoeg eten of drinken krijgen

agitatie - zichtbaar gespannen of opgejaagd gedrag

rusteloosheid - niet goed rustig kunnen blijven of stilzitten