Samen rekenen in groep 5/6

• newEditor
• Rekenen
• Basisschool
• Groep 5,6

Slim rekenen samen

Dit ga je kunnen

Ik kan sommen met optellen, aftrekken, vermenigvuldigen en delen stap voor stap uitrekenen en controleren.

Welke rekensom vind jij het makkelijkst?

Gebruik de antwoorden als korte start: plus, min, keer, delen, grote sommen, tafels, verhaalsommen.

Optellen tot 1000

Bij optellen werk je netjes van rechts naar links.

• eerst de eenheden

• dan de tientallen

• dan de honderdtallen

• gaat een kolom boven de 9, dan onthoud je 1

Gebruik hier eventueel een voorbeeld als 278 + 145. Benadruk dat uitlijnen onder elkaar helpt om fouten te voorkomen.

Optellen met onthouden

Voorbeeld:

268 + 157

• 8 + 7 = 15, schrijf 5

• onthoud 1 tiental

• 6 + 5 + 1 = 12

• 2 + 1 + 1 = 4

• uitkomst: 425

Aftrekken tot 1000

Bij aftrekken kijk je ook per kolom.

• lukt het niet in een kolom, dan leen je

• 1 tiental wordt 10 eenheden

• 1 honderdtal wordt 10 tientallen

• werk rustig en in vaste volgorde

Veel leerlingen zeggen 'lenen', maar rekenen eigenlijk met hergroeperen. Beide termen zijn hier bruikbaar zolang de handeling duidelijk is.

Aftrekken met lenen

Voorbeeld:

402 - 186

• 2 - 6 kan niet

• leen via de tientallen van de honderdtallen

• maak er 12 - 6 van

• reken verder per kolom

• uitkomst: 216

Dit is een pittiger voorbeeld, geschikt voor groep 6 maar ook leerzaam voor groep 5 met ondersteuning op papier.

Schatten en controleren

Je kunt een antwoord snel controleren door te schatten.

• 268 + 157 is ongeveer 270 + 160 = 430

• 402 - 186 is ongeveer 400 - 200 = 200

• ligt je antwoord in de buurt, dan is het vaak logisch

Schatten helpt leerlingen zelfstandig controleren zonder direct een tweede complete berekening te maken.

Waarom schat je een antwoord?

A

Om te controleren

B

Om sneller te lenen

C

Om tafels te onthouden

D

Om op te delen

Sluit aan op de slides over optellen, aftrekken en schatten/controleren. Leerlingen verwarren schatten soms met een manier van uitrekenen in plaats van controleren.

Vul de juiste woorden in

Bij optellen werk je van rechts naar links. Gaat een kolom boven de 9, dan onthoud je 1. Bij aftrekken kun je soms lenen om verder te rekenen. Daarna kun je je antwoord nog schatten om te controleren.

rechts

onthoud

lenen

schatten

links

verdubbelen

delen

groepjes

Alle ingevulde woorden komen letterlijk terug in deze eerste rekenblokslides.

De tafels gebruiken

Vermenigvuldigen is handig tellen in groepjes.

• 3 × 4 betekent 3 groepjes van 4

• 6 × 5 betekent 6 groepjes van 5

• de tafels uit je hoofd kennen helpt bij grotere sommen

Grotere keersommen

Je kunt een som splitsen.

Voorbeeld:

6 × 17 = 6 × 10 + 6 × 7

• 6 × 10 = 60

• 6 × 7 = 42

• samen: 102

Dit is distributief rekenen zonder die naam te gebruiken. Houd de taal eenvoudig en rekenkundig.

Handige keersommen

Sommige tafels kun je slim gebruiken.

• × 10: zet er een 0 achter

• × 5: eerst × 10, daarna de helft

• × 2: verdubbelen

• × 4: twee keer verdubbelen

Controleren bij keer

Controleer of je antwoord logisch is.

• 6 × 17 moet groter zijn dan 6 × 10

• maar kleiner dan 6 × 20

• dus het antwoord ligt tussen 60 en 120

• 102 past daarbij

Laat zien dat logisch nadenken een rekencontrole is, ook zonder alle stappen opnieuw te doen.

Welke som is slim gesplitst?

A

6 × 17 = 6 × 10 + 6 × 7

B

6 × 17 = 6 × 5 + 6 × 5

C

6 × 17 = 17 × 17

D

6 × 17 = 60 + 7

Toetst het splitsen van een keersom uit de slides over grotere keersommen.

Maak de tekst compleet

Vermenigvuldigen is handig tellen in groepjes. Bij 6 × 17 kun je de som splitsen in 6 × 10 en 6 × 7. Daarna kun je controleren of het antwoord tussen 60 en 120 ligt.

groepjes

splitsen

60

120

lenen

300

12

aftrekken

De getallen 60 en 120 komen uit de controleslide bij keer.

Delen als verdelen

Delen betekent eerlijk verdelen of groepjes maken.

• 12 : 3 = 4

• je verdeelt 12 in 3 gelijke delen

• of je maakt groepjes van 3 en telt hoeveel groepjes er zijn

Delen met tafels

Gebruik wat je al weet van de tafels.

Voorbeeld:

48 : 6

• welke tafelsom met 6 geeft 48?

• 6 × 8 = 48

• dus 48 : 6 = 8

Maak de koppeling tussen vermenigvuldigen en delen expliciet: ze horen bij elkaar.

Slim splitsen bij delen

Je kunt grotere deelsommen opdelen.

Voorbeeld:

84 : 4

• 80 : 4 = 20

• 4 : 4 = 1

• 20 + 1 = 21

Rest bij delen

Soms blijft er iets over.

• 22 : 5 = 4 rest 2

• 5 past 4 keer in 22

• 4 × 5 = 20

• er blijven 2 over

Voor groep 5 is het genoeg om het idee van rest te begrijpen. Voor groep 6 kun je benadrukken dat de rest altijd kleiner is dan het deeltal per groepje.

Welke tafelsom helpt bij 48 : 6?

A

6 × 9 = 48

B

6 × 8 = 48

C

8 × 8 = 48

D

6 × 7 = 48

Controleert de koppeling tussen delen en vermenigvuldigen.

Vul de deelsommen aan

Delen betekent eerlijk verdelen of groepjes maken. Bij 48 : 6 gebruik je een tafelsom die past. Bij 22 : 5 krijg je 4 rest 2, want er blijft iets over en die rest is kleiner dan 5.

verdelen

tafelsom

over

rest

optellen

honderdtal

schatten

onthouden

De laatste blank sluit aan op de uitleg bij rest en is iets pittiger voor groep 6.

Rekenen in stappen

Bij een verhaalsom haal je eerst de belangrijke getallen en woorden eruit.

Let op woorden als:

• samen

• verschil

• keer

• verdeeld over

Vermijd hier opdrachtvormen; het doel is alleen de strategie zichtbaar maken.

Welke bewerking past?

Kies de bewerking die bij het verhaal hoort.

• samen → vaak optellen

• overhouden → vaak aftrekken

• groepjes van → vaak delen

• evenveel groepjes → vaak vermenigvuldigen

Benadruk 'vaak' in plaats van 'altijd'. Zo blijft ruimte voor later complexere sommen.

Eerst denken, dan rekenen

Een goede aanpak is:

• lees de som rustig

• bedenk wat er gebeurt

• kies de bewerking

• reken stap voor stap

• controleer of het antwoord logisch is

Slim controleren

Je kunt je antwoord op meer manieren controleren.

• schatten

• de omgekeerde bewerking gebruiken

• nog eens per stap kijken

• nagaan of het antwoord past bij het verhaal

Omgekeerde bewerking: optellen controleer je met aftrekken, delen met vermenigvuldigen, enzovoort.

Hoe kies jij de juiste bewerking bij een verhaalsom?

Goed antwoord bevat dat je eerst leest wat er gebeurt, let op signaalwoorden zoals samen, overhouden, groepjes van of verdeeld over, daarna de passende bewerking kiest en controleert of het antwoord logisch is.

Welk woord past vaak bij delen?

A

samen

B

overhouden

C

groepjes van

D

verschil

Gebaseerd op de slides over verhaalsommen en passende bewerkingen.

Welke controlemanier gebruik jij het liefst?

1

Schatten

2

Omgekeerd rekenen

3

Stappen nakijken

4

Past bij verhaal

Wat is één ding dat jij hebt geleerd?

Laat leerlingen iets noemen dat zij echt onthouden hebben, bijvoorbeeld lenen, splitsen, rest, schatten of de juiste bewerking kiezen.

Welk deel vond jij het lastigst?

Mogelijke punten: aftrekken met lenen, delen met rest, kiezen van de juiste bewerking, of controleren of een antwoord logisch is.

Begrippenlijst

optellen - aantallen bij elkaar doen

aftrekken - iets eraf halen of het verschil zoeken

vermenigvuldigen - rekenen met gelijke groepjes

delen - eerlijk verdelen of groepjes maken

schatten - ongeveer uitrekenen om te controleren

onthouden - een tiental of honderdtal meenemen naar de volgende kolom

lenen - een grotere plaatswaarde omwisselen zodat je verder kunt rekenen

Begrippenlijst

tiental - een groep van 10

honderdtal - een groep van 100

rest - wat overblijft bij een deelsom

bewerking - de rekenmanier die je gebruikt, zoals plus of min

verhaalsom - een som in een verhaaltje

omgekeerde bewerking - de bewerking waarmee je controleert

logisch antwoord - een uitkomst die past bij de som