P4-Les 2 Neoclassicisme: terug naar de oudheid
Neoclassicisme: terug naar de oudheid
Lesduur is: 45 minOnderdelen in deze les
Neoclassicisme: terug naar de oudheid
Deze slide heeft geen instructies
Wat weet jij al over neoclassicistische gebouwen?
Deze slide heeft geen instructies
Leerdoel van deze les
Aan het eind van deze les kun je uitleggen wat neoclassicistische bouwkunst is, de historische context benoemen, belangrijke voorbeelden herkennen en de relatie met de maatschappij bespreken.
Neo = nieuw
classicistisch = gericht op de klassieke oudheid (grieken en romeinen)
Deze slide heeft geen instructies
Wat is neoclassicisme?
Neoclassicisme is een bouwstijl die teruggrijpt op de klassieke vormen uit de Griekse en Romeinse oudheid. Denk aan zuilen, symmetrie en eenvoudige vormen.
Deze slide heeft geen instructies
Tijdperk van het neoclassicisme
Neoclassicisme ontstond in Europa in de tweede helft van de 18e eeuw en bleef populair tot circa 1830.
Beyerlust in Beverwijk, (Velserweg 14-16)
Deze slide heeft geen instructies
Aanleiding voor het neoclassicisme
Deze stijl kwam op als reactie op de uitbundige barok en rococo. Mensen wilden eenvoud en orde, geïnspireerd door archeologische vondsten in Pompeï.
Deze slide heeft geen instructies
Invloed van de oudheid
Strakke zuilen, frontons en harmonische verhoudingen.
Griekse kenmerken
Grote ruimten, gewelven en monumentale trappen.
Romeinse kenmerken
Deze slide heeft geen instructies
Symmetrie en eenvoud
Neoclassicistische gebouwen kenmerken zich door symmetrie en eenvoudige, krachtige vormen.
Deze slide heeft geen instructies
Waar kwam neoclassicisme voor?
Deze stijl was populair in heel Europa, vooral in Frankrijk, Groot-Brittannië en Duitsland, maar ook in Nederland.
Deze slide heeft geen instructies
Voorbeelden in Nederland
Het Paleis op de Dam in Amsterdam is een beroemd voorbeeld van neoclassicisme in Nederland.
Deze slide heeft geen instructies
Bekend Europees voorbeeld
De Brandenburgse Poort in Berlijn is een icoon van het neoclassicisme.
Deze slide heeft geen instructies
Het Panthéon in Parijs
Het Panthéon in Parijs werd gebouwd als klassiek tempelgebouw met een indrukwekkende koepel en zuilen.
Deze slide heeft geen instructies
Hoogtepunten van de bouwstijl
Versiering is beperkt en meestal functioneel.
Decoratie
Gebouwen zijn groot en imposant, bedoeld om indruk te maken.
Monumentaliteit
Deze slide heeft geen instructies
Maatschappelijke context
Neoclassicisme paste bij de Verlichting: mensen hechtten waarde aan orde, verstand en een op wetenschap gebaseerde wereld.
De Verlichting
Er vormde zich een culturele beweging van intellectuelen, die zich ten doel stelde het gebruik van de rede en het filosoferen te bevorderen. De rede gaat slechts af op feiten, hoe verborgen die ook zijn.[1]
De Verlichting stond voor de bevordering van de wetenschap en van intellectuele uitwisseling.
De propagandisten ervan bestreden het bijgeloof, obscurantisme, misbruik van recht in kerk en staat, intolerantie en kwamen op voor zekere grondrechten.
Kenmerkend voor de Verlichting was een toegenomen vertrouwen in de wetenschap en de logica, ten koste van de religie en de tradities, waarvan de maatschappelijke betekenis afnam.
De grotere rol van de rede – het verstand vervangt de religieuze dogma's, en de eeuwenlange gehoorzaamheid aan de door de geestelijkheid opgelegde normen – kwam tot uitdrukking in de titel van het boek The Age of Reason. Deze boektitel werd het Engelstalige synoniem voor 'de Verlichting'. De Verlichting wordt algemeen beschouwd als een reactie op het dogmatische autoriteitsgeloof, dat het ancien régime kenmerkte.
Economische en politieke situatie
De bouwstijl werd populair tijdens revoluties in Europa, zoals de Franse Revolutie. Ze symboliseerde democratie en burgerlijke waarden.
Het neoclassicisme werd populair tijdens de revoluties in Europa (eind 18e/begin 19e eeuw) omdat de sobere, rationele stijl perfect aansloot bij de revolutionaire idealen van burgerdeugd, republikeinse waarden en verlichting. Het diende als een krachtig visueel tegenwicht voor de frivole, decadente kunst van de monarchie (rococo) en bood een "Romeins" voorbeeld van burgerplicht en toewijding aan de staat. [1, 2, 3, 4]
De populariteit tijdens de revoluties was gebaseerd op de volgende pijlers:
Verzet tegen de monarchie en rococo: Na de Franse Revolutie werd de rococo-stijl geassocieerd met de corrupte adel en de koninklijke excessen. Het neoclassicisme stond daarentegen voor soberheid, eenvoud en morele reinheid.
Idealiseer van de Romeinse Republiek: Revolutionairen, zoals de Franse Jacobijnen, zagen zichzelf als de opvolgers van de Romeinse Republiek. Ze zochten naar kunst die deugden als vaderlandsliefde, zelfopoffering en plichtsbesef weerspiegelde, wat ze vonden in de klassieke oudheid.
Invloed van de Verlichting: Het neoclassicisme was de artistieke uitdrukking van de Verlichting (de "eeuw van de rede"). Het streefde naar rationele helderheid, evenwicht en structuur, in plaats van emotie en overdadige versiering.
Ontdekkingen van de Oudheid: De archeologische opgravingen in Pompeii en Herculaneum (vanaf 1738/1748) wekten een enorme belangstelling voor de authentieke Romeinse en Griekse cultuur.
Propaganda voor de staat: Kunstenaars zoals Jacques-Louis David gebruikten hun kunst, zoals De eed der Horatii (1784), om de bevolking aan te sporen tot politieke betrokkenheid en toewijding aan de staat.
Gebruik door Napoleon: Napoleon Bonaparte gebruikte de neoclassicistische stijl (en het Empire-stijl) om zijn keizerrijk te legitimeren, waarbij hij vergelijkingen trok met het machtige Romeinse Rijk. [1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11]
Kortom, de kunststroming was niet slechts een modegril, maar een ideologisch wapen dat de overgang van een feodale monarchie naar een moderne burgerlijke maatschappij ondersteunde. [1, 2]
Wie bouwden neoclassicistische gebouwen?
Meesterbouwers als Karl Friedrich Schinkel (Duitsland) en Jacques-Germain Soufflot (Frankrijk). In Nederland gelden Pieter Adams (winkel van Sinkel Utrecht) en Gerrit van der Wielen als architecten
Architecten
Opdrachtgevers
Overheden, machthebbers en rijke burgers wilden macht en vooruitgang tonen.
Deze slide heeft geen instructies
Neoclassicisme in het dagelijks leven
Niet alleen paleizen, ook rechtbanken, musea en zelfs villa’s werden in neoclassicistische stijl gebouwd.
Deze slide heeft geen instructies
Herken de stijlkenmerken
Let op: strakke symmetrie, frontons, zuilen, weinig versiering.
Deze slide heeft geen instructies
Reflectievraag
Welke eigenschappen van het neoclassicisme zie jij terug in jouw omgeving? Denk aan publieke gebouwen.
Deze slide heeft geen instructies
Vergelijking met andere stijlen
Vergelijk neoclassicisme eens met barok of gotiek. Wat valt je op aan het verschil in vorm en uitstraling?
Deze slide heeft geen instructies
Test je kennis
Noem drie bekende neoclassicistische gebouwen uit Europa of Nederland.
Deze slide heeft geen instructies
Samenvatting
Je weet nu wat het neoclassicisme is, waar en wanneer het is ontstaan, en wat de belangrijkste kenmerken zijn.
Nu volgt een korte Quiz
Deze slide heeft geen instructies
Wat symboliseerde het neoclassicisme?
Aristocratische luxe
Democratie en burgerlijke waarden
Religieuze devotie
Architectonische Dementie
Deze slide heeft geen instructies
Wie was een bekende architect van deze stijl?
Karl Friedrich Schinkel
Claude Monnet
Carl Weber
Dr Adams
Deze slide heeft geen instructies
Welk gebouw is een Nederlands voorbeeld van neoclassicisme?
Rijksmuseum
Paleis op de Dam
Het Pantheon
Brandenburgse Poort
Deze slide heeft geen instructies
In welk tijdperk ontstond het neoclassicisme?
Eerste helft 19e eeuw
Eind 17e eeuw
Tweede helft 18e eeuw
Van alle tijden
Deze slide heeft geen instructies
Wat is een kenmerk van neoclassicisme?
Overdadige versiering
Complexe structuren
rondbogen
Strakke symmetrie
Deze slide heeft geen instructies
Einde
Hopelijk vond je het interessant en heb je hier wat van opgestoken.
Tot de volgende keer.
Deze slide heeft geen instructies
