§5.3 Soorten beweging (mavo/havo)

• newEditor
• Natuur- en scheikunde
• Middelbare school
• vmbo t, havo

Introductie

Leerlingen onderscheiden eenparige, versnelde en vertraagde bewegingen en herkennen ze op een stroboscoopfoto, in een tabel, in een (s,t)-diagram en in een (v,t)-diagram. Les bij Nova NaSk MAX 1|2 deel B, hoofdstuk 5 Bewegen, paragraaf 5.3, mavo/havo leerjaar 2. Met startvraag, theorie, opdrachten Kennis en Toepassing, een Verderkijker en de checklist leerdoelen.

5

Bewegen

Paragraaf 5.3

Soorten beweging

Een vallende bal gaat steeds sneller, een remmende fiets steeds langzamer. Hoe laat je dat zien met metingen?

Gemaakt bij Nova NaSk MAX 1|2, deel B, mavo/havo

mavo/havo

Les bij Nova NaSk MAX 1|2, deel B, hoofdstuk 5 Bewegen, paragraaf 5.3 Soorten beweging. Ongeveer 40 minuten, leerjaar 2 mavo/havo. Image credit: LessonUp Image credit: Omslag Nova NaSk 1|2 deel B mavo/havo, Malmberg

Hoofdstuk 5

Paragraaf 5.3

5.3  Soorten beweging

Leerdoelen

5.3.1

Je kunt een eenparige, versnelde en vertraagde beweging herkennen en uitleggen.

5.3.2

Je kunt de soort beweging herkennen in een (s,t)-diagram en een (v,t)-diagram.

5.3.3

Je kunt met een meettabel aantonen welke soort beweging iets maakt.

Practica en vaardigheden

P R A C T I C U M

Een knikker van een helling laten rollen

De leerdoelen staan in het boek bovenaan de paragraaf. Aan het eind van de les komen ze terug in de checklist. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 5

Paragraaf 5.3

Foto: Smiley.toerist (CC BY-SA 4.0)

Startvraag

Van station naar station

Een stoptrein rijdt van het ene station naar het volgende.

Welke soorten beweging maakt hij onderweg?

A

alleen een eenparige

B

alleen een versnelde

C

versneld, eenparig en vertraagd

D

versneld en daarna stilstand

Laat eerst stemmen en vraag dan naar de redenering. De trein trekt op (versneld), rijdt een stuk met ongeveer gelijke snelheid (eenparig) en remt af voor het volgende station (vertraagd). Wie D kiest, vergeet dat de trein moet remmen voordat hij stilstaat. Image credit: Smiley.toerist, Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)

Hoofdstuk 5

Paragraaf 5.3

Drie soorten beweging

Een beweging deel je in naar wat de snelheid doet.

Eenparig

De snelheid is constant. In elke seconde leg je dezelfde afstand af.

Versneld

De snelheid neemt toe. In elke seconde leg je meer afstand af dan in de vorige.

Vertraagd

De snelheid neemt af. In elke seconde leg je minder afstand af dan in de vorige.

Vraag door: bij welke soort beweging is de momentane snelheid steeds gelijk aan de gemiddelde snelheid? Alleen bij een eenparige beweging. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 5

Paragraaf 5.3

Een vallende bal

Foto: MichaelMaggs (CC BY-SA 3.0)

Bij deze vallende bal is steeds na dezelfde tijd een beeld gemaakt. De streepjes geven de afstand vanaf het begin: 0, 1, 4, 9, 16 en 25 eenheden.

Per tijdstap komt er 1, 3, 5, 7 en 9 eenheden bij: steeds meer. De bal maakt een versnelde beweging.

Laat leerlingen zelf de verschillen uitrekenen: 1 - 0 = 1, 4 - 1 = 3, 9 - 4 = 5, enzovoort. Dat de afstanden de kwadraten 1, 4, 9 zijn, is mooi om op te merken, maar hoeven leerlingen niet te kennen. Image credit: MichaelMaggs, Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0) Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 5

Paragraaf 5.3

Opdrachten Kennis

1

Hoe zie je op een stroboscoopfoto dat een voorwerp eenparig beweegt?

A

De afstanden tussen de beelden zijn gelijk

B

De beelden liggen steeds verder uit elkaar

C

De beelden liggen steeds dichter op elkaar

D

Alle beelden liggen over elkaar heen

Bij een eenparige beweging leg je in elke tijdstap dezelfde afstand af, dus zijn de afstanden tussen de beelden gelijk. B is versneld, C is vertraagd en D is stilstand.

Hoofdstuk 5

Paragraaf 5.3

Het (v,t)-diagram

In een (v,t)-diagram staat de snelheid v op de verticale as en de tijd t op de horizontale as.

• Horizontale lijn: de snelheid is constant, de beweging is eenparig.

• Stijgende lijn: de snelheid neemt toe, versneld.

• Dalende lijn: de snelheid neemt af, vertraagd.

Let op: in een (s,t)-diagram betekent een horizontale lijn stilstand. In een (v,t)-diagram betekent hij een constante snelheid.

Dit is een bekende valkuil. Zet een (s,t)- en een (v,t)-diagram van dezelfde eenparige beweging naast elkaar: in het eerste een schuine rechte lijn, in het tweede een horizontale lijn. Stilstand is in een (v,t)-diagram een lijn op v = 0. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 5

Paragraaf 5.3

Opdrachten Toepassing

2

In een (v,t)-diagram loopt de lijn horizontaal op 5 m/s. Wat doet het voorwerp?

A

Het staat stil

B

Het beweegt eenparig met 5 m/s

C

Het versnelt tot 5 m/s

D

Het remt af tot stilstand

Een horizontale lijn in een (v,t)-diagram betekent een constante snelheid, hier 5 m/s. Wie A kiest, leest het diagram als een (s,t)-diagram. Kijk altijd eerst welke grootheid op de verticale as staat.

Welke soort beweging hoort bij het diagram? Vul in.

Hoofdstuk 5

Paragraaf 5.3

Opdrachten Kennis

3

(s,t)-diagram met een rechte schuine lijn: eenparig

(s,t)-diagram met een lijn die steeds steiler wordt: versneld

(v,t)-diagram met een dalende lijn: vertraagd

eenparig

versneld

vertraagd

stilstand

achteruit

Eenparig, versneld, vertraagd. Doorvragen: hoe ziet een eenparige beweging eruit in een (v,t)-diagram? Als een horizontale lijn.

Hoofdstuk 5

Paragraaf 5.3

Practicum

Een knikker op een helling

Doel: Je onderzoekt met een video welke soort beweging een knikker maakt die van een helling rolt.

Je hebt nodig

• lange plank of goot

• stapel boeken

• knikker

• meetlint

• plakband

• telefoon met camera

Zo doe je het

1. Zet de plank schuin op de boeken en plak het meetlint ernaast.

2. Laat de knikker bovenaan los zonder te duwen en film het rollen van opzij.

3. Bekijk de video beeld voor beeld en noteer elke 0,2 s waar de knikker is.

4. Reken uit hoeveel afstand er per tijdstap bij komt.

5. Trek een conclusie: eenparig, versneld of vertraagd? Onderbouw met je tabel.

Verwachting: de afstand per tijdstap neemt toe, dus versneld. Laat een snelle groep ook meten wat er gebeurt als de knikker daarna over de vlakke vloer rolt: dan wordt de beweging vertraagd. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 5

Paragraaf 5.3

Opdrachten Toepassing

★ 4

Een scooter rijdt 20 s eenparig met 36 km/h. Hoeveel meter legt hij in die tijd af?

Steropdracht in twee stappen. Eerst omrekenen: 36 km/h : 3,6 = 10 m/s. Dan de afstand: 10 m per seconde x 20 s = 200 m. Wie 720 antwoordt, rekent 36 x 20 zonder om te rekenen.

Hoofdstuk 5

Paragraaf 5.3

V E R D E R K I J K E R

Remmen op een nat wegdek

Foto: Alextredz (CC BY-SA 4.0)

Als je remt, maak je een vertraagde beweging. Hoe harder je in de remmen knijpt, hoe sneller je snelheid afneemt. Op een nat of glad wegdek hebben je banden minder grip. Dan duurt het langer voordat je stilstaat en is je remweg langer.

Vraag door: wat betekent dit voor de afstand die je bij regen houdt tot de fietser voor je? Meer afstand houden, omdat je langer nodig hebt om stil te staan. Image credit: Alextredz, Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0) Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 5

Paragraaf 5.3

Checklist leerdoelen

Welk leerdoel vind je nog het lastigst?

1

5.3.1 Drie soorten beweging uitleggen

2

5.3.2 Herkennen in (s,t)- en (v,t)-diagram

3

5.3.3 Met metingen de soort beweging aantonen

4

Ik kan ze allemaal

In het boek sluit elke paragraaf af met de checklist leerdoelen. Gebruik de uitslag om te kiezen wat je de volgende les herhaalt.

5.3

Klik hier

voor meer kant-en-klare themalessen

Image credit: LessonUp