2.2 spelling
2.2 spelling
Onderdelen in deze les
2.2 spelling
Deze slide heeft geen instructies
Leerdoel
Ik kan werkwoorden en spellingregels correct toepassen bij persoonsvormen, voltooid deelwoorden, gebiedende wijs, het koppelteken en samenstellingen.
De gebruiker noemde meerdere leerdoelen; hier zijn ze samengebracht in één overkoepelend, leerlinggericht doel voor deze korte herhalingsles.
Welk spellingonderdeel vind jij vaak lastig?
Gebruik de woordwolk als korte activering bij de leerdoelen. Verwachte woorden: persoonsvorm, dt, voltooid deelwoord, koppelteken, samenstellingen.
Persoonsvorm in de tt
Bij de tegenwoordige tijd kijk je naar het onderwerp.
ik loop
jij loopt
hij/zij/het loopt
wij lopen
Benadruk dat leerlingen eerst de persoonsvorm moeten vinden en daarna pas de juiste uitgang kiezen.
Persoonsvorm in de tt
Let op bij jij/je:
jij loopt
loop jij?
jij werkt
werk jij?
Achter de persoonsvorm verdwijnt de -t.
Veelgemaakte fout: 'loopt jij'. Laat eventueel mondeling extra voorbeelden horen.
Persoonsvorm in de vt
Bij de verleden tijd gebruik je:
-te / -ten
-de / -den
Je keuze hangt af van de laatste klank van de stam.
Houd het kort: dit is herhaling. De uitwerking met 't kofschip volgt op de volgende slide.
't kofschip
Eindigt de stam op een medeklinker uit 't kofschip?
dan: -te / -ten
anders: -de / -den
Voorbeeld:
ik werkte
ik leefde
Je hoeft de volledige theorie niet uit te bouwen; focus op de keuze tussen t en d in de verleden tijd.
Voltooid deelwoord
Het voltooid deelwoord begint vaak met ge-.
Kijk daarna naar het einde:
-t bij een stamklank uit 't kofschip
anders -d
Noem dat niet elk voltooid deelwoord met ge- begint, maar houd de slide eenvoudig omdat het om herhaling gaat.
Voltooid deelwoord
Voorbeelden:
werken → gewerkt
maken → gemaakt
leven → geleefd
verhuizen → verhuisd
Laat leerlingen het verband horen tussen stam en eindletter.
Welke zin is goed gespeld?
Loop jij naar huis?
Jij loop naar huis.
Loopt jij naar huis?
Ik loopt naar huis.
Toetst de tt-regel én de uitzondering bij jij/je achter de persoonsvorm.
Werkwoordsvormen invullen
In de tegenwoordige tijd schrijf je: ik werk, maar: jij werkt. In de vraag verdwijnt de -t: werk jij? In de verleden tijd krijg je bij een stam uit 't kofschip vaak -te.
Alle woorden sluiten direct aan bij de herhalingsslides over tt, vraagvorm en vt.
Welk voltooid deelwoord is goed?
verhuist
geleeft
gemaakt
gewerkd
De leerling past de regel toe: stamklank uit 't kofschip geeft -t, anders -d.
Gebiedende wijs
De gebiedende wijs gebruik je bij een opdracht of aansporing.
Je gebruikt meestal de ik-vorm van het werkwoord:
Loop!
Kijk uit!
Werk door!
Benadruk dat er meestal geen onderwerp staat.
Gebiedende wijs
Schrijf geen -t aan het eind.
goed: Word lid.
fout: Wordt lid.
Alleen in een gewone persoonsvorm kan wordt goed zijn.
Dit contrast is belangrijk omdat leerlingen gebiedende wijs vaak verwarren met tegenwoordige tijd.
Welke gebiedende wijs is juist?
Wordt stil.
Loopt door.
Werk door.
Kijkt uit.
Controleert dat leerlingen de ik-vorm zonder -t herkennen in de gebiedende wijs.
Waarom schrijf je: Word lid, zonder -t?
Bespreek dat een goed antwoord noemt: gebiedende wijs = opdracht/aansporing, meestal zonder onderwerp, en zonder -t aan het eind.
Het koppelteken
Gebruik een koppelteken als dat de leesbaarheid helpt.
Bijvoorbeeld:
ex-leerling
tv-programma
ziekte-en ongevalsverzekering
De voorbeelden laten drie veelvoorkomende situaties zien: voorvoegsel, afkorting en een lange combinatie.
Het koppelteken
Je gebruikt ook een koppelteken:
bij cijfers en letters: 2-jarige, A4-formaat
om botsende klinkers te voorkomen: auto-ongeluk
Leg kort uit dat het koppelteken de lezer helpt om het woord sneller goed te lezen.
Waarvoor gebruik je hier een koppelteken?
Bij één begrip
Voor leesbaarheid
Bij elke samenstelling
Voor meervoud
Sluit aan bij de uitleg over afkortingen, cijfers/letters en botsende klinkers.
Koppelteken toepassen
Een koppelteken helpt soms de leesbaarheid. Je ziet het bijvoorbeeld in tv-programma en in 2-jarige. Ook bij botsende klinkers schrijf je auto-ongeluk.
Alle voorbeelden komen rechtstreeks uit de behandelde slides.
Samenstellingen
Een samenstelling is één nieuw woord dat uit meerdere woorden bestaat.
Meestal schrijf je dat aan elkaar:
schooltas
regenjas
taalfout
Dit is het kernidee van de uitbreiding: leerlingen schrijven te vaak losse woorden waar één samenstelling bedoeld is.
Samenstellingen
Let op de betekenis:
rode kool = kool die rood is
rodekool = groente
De spelling kan de betekenis veranderen.
Mooi voorbeeld om het verschil tussen woordgroep en samenstelling duidelijk te maken.
Samenstellingen
Vuistregel:
Als twee woorden samen één begrip vormen, schrijf je ze meestal aan elkaar.
fietspad
keukentafel
woordenschat
Houd het praktisch en kort; deze slide rondt de uitbreiding af met een toepasbare regel.
Welke spelling past bij één begrip?
rode kool
regen jas
keuken tafel
woordenschat
Toetst de vuistregel: vormen twee woorden samen één begrip, dan schrijf je ze meestal aan elkaar.
Samenstellingen herkennen
Een samenstelling is meestal één woord. Daarom schrijf je schooltas en fietspad aan elkaar. Maar rode kool blijft los als je een kool bedoelt die rood is.
Laat leerlingen het betekenisverschil tussen woordgroep en samenstelling verwoorden na het invullen.
Wat neem jij mee uit deze les?
Reflectie zonder fout antwoord. Laat leerlingen één concreet leerpunt noemen, bijvoorbeeld tt/vt, voltooid deelwoord, gebiedende wijs, koppelteken of samenstellingen.
Welk onderdeel wil je nog extra oefenen?
Reflectie zonder fout antwoord. Mogelijke thema's: voorbeeldzinnen, ezelsbruggetje 't kofschip, verschil tussen los en vast schrijven.
Begrippen
persoonsvorm - de werkwoordsvorm in de zin die van tijd kan veranderen
tegenwoordige tijd - een vorm die aangeeft dat iets nu gebeurt
verleden tijd - een vorm die aangeeft dat iets eerder gebeurde
voltooid deelwoord - werkwoordsvorm zoals gewerkt, gemaakt of geleefd
gebiedende wijs - werkwoordsvorm voor een bevel, opdracht of aansporing
koppelteken - teken dat woorden of woorddelen met elkaar verbindt
samenstelling - nieuw woord dat ontstaat uit twee of meer woorden
Deze slide heeft geen instructies
