SOR MAGAZINE #5 · HARLEM RENAISSANCE
Harlem Renaissance
Muziek, dichters en dansvloeren in Harlem, 1916 tot 1939: van Crazy Blues tot Strange Fruit.
SOR MAGAZINE #5 · HARLEM RENAISSANCE
Harlem Renaissance
Muziek, dichters en dansvloeren in Harlem, 1916 tot 1939: van Crazy Blues tot Strange Fruit.
Image credit: Gordon Parks / Public domain, via Wikimedia Commons
LINER NOTES · LEERDOEL
Na deze les kun je…
uitleggen waarom Harlem in de jaren twintig een centrum van zwarte cultuur werd, de rol van blues, stride, de Cotton Club en het Apollo beschrijven, en laten zien hoe Strange Fruit protest in een lied zette.
CENTRALE VRAAG
Kan muziek een plek veranderen, of laat ze alleen horen dat die plek al veranderd is?
Deze slide heeft geen instructies
Welke muziek, dichters of beelden uit de jaren twintig in Amerika ken je? Alles mag.
Verwacht jazz, Louis Armstrong, Charleston, The Great Gatsby, de Beurskrach, Billie Holiday. Bewaar het woordweb: aan het eind kijken we welke namen in het verhaal van vandaag passen. Image credit: Gordon Parks / Public domain, via Wikimedia Commons
INLEIDING · 1916-1930
Een stad in de stad
Tussen 1910 en 1930 groeit het aandeel zwarte inwoners van Centraal-Harlem van ongeveer tien naar ongeveer zeventig procent. Honderdduizenden Amerikanen verlaten het Zuiden voor werk en minder wetten die hen beperken. Harlem wordt het eindstation.
De foto toont Scott en Violet Arthur met hun gezin bij aankomst in Chicago, augustus 1920, uit de Chicago Defender. Die krant verspreidde de oproep om te vertrekken tot diep in het Zuiden. De Grote Migratie ging naar meer steden dan New York, maar Harlem werd het bekendste eindstation. Image credit: undetermined; published in The Chicago Defender on September / Public domain, via Wikimedia Commons
1920 · NEW YORK
Crazy Blues
10 augustus 1920: Mamie Smith neemt voor het label Okeh Crazy Blues op, een lied van Perry Bradford
Binnen een jaar zijn er een miljoen exemplaren van verkocht, vooral aan zwarte luisteraars
Platenmaatschappijen merken dat er een markt is en gaan zwarte zangeressen opnemen: de race records
Daarmee kan een zwarte muzikant in Harlem voor het eerst een plaat in heel Amerika verkopen
Mamie Smith & Her Jazz Hounds
Crazy Blues (1920)
LUISTERTIP Smith zingt vlak en rechtstreeks, alsof ze iemand aanspreekt. Let op de blazers die haar zinnen beantwoorden.
Deze slide heeft geen instructies
1924-1926 · HARLEM
The New Negro
1925: Alain Locke maakt van een speciaal nummer van Survey Graphic het boek The New Negro, met werk van Hughes, Hurston, Cullen en McKay
Het idee: zwarte Amerikanen laten zichzelf zien, als dichters, schilders en musici
Langston Hughes schrijft The Weary Blues over een pianist in een bar aan Lenox Avenue
Zora Neale Hurston en Hughes maken in 1926 het tijdschrift Fire!!
Langston Hughes
Langston Hughes
Blues Montage (1958)
LUISTERTIP Hughes draagt zijn bluesgedichten voor met jazzmusici, in opnamen van maart 1958. Luister hoe zijn stem het ritme volgt.
Image credit: Carl Van Vechten / Public domain, via Wikimedia Commons
Wat bedoelde Alain Locke met de New Negro?
Een nieuwe muziekstijl uit New Orleans
Zwarte Amerikanen die zichzelf laten zien als kunstenaars en denkers
Een politieke partij in Harlem
Een krant die in Chicago werd gedrukt
B. Locke noemde zo een generatie die de karikaturen van de vorige eeuw achter zich liet. De naam Harlem Renaissance kwam later. Image credit: Gordon Parks / Public domain, via Wikimedia Commons
SOR MAGAZINE #5 · HARLEM RENAISSANCE
Muziek van Harlem
Pianisten die de huur bij elkaar speelden, een club voor witte gasten en een talentenjacht aan 125th Street.
Image credit: New York World-Telegram and the Sun staff photographer: Fish / Public domain, via Wikimedia Commons
1921-1930 · RENT PARTIES
Stride: één hand als orkest
Op een rent party betalen gasten entree, zodat de gastheer de huur kan betalen
De pianist speelt in stride: de linkerhand springt tussen een baspoot en een akkoord, de rechter speelt de melodie
James P. Johnson, de vader van stride, neemt in 1921 Carolina Shout op; Ellington leert het noot voor noot
Zijn leerling Fats Waller schrijft in 1929 Ain’t Misbehavin’
James P. Johnson
Carolina Shout (1921)
Fats Waller
Handful of Keys (1930)
Fats Waller
Ain't Misbehavin' (1929)
Luistertips:
James P. Johnson – Carolina Shout: Een van de eerste jazzpianosolo’s op plaat. Tel mee met de linkerhand.
Fats Waller – Handful of Keys: Stride in hoog tempo: let op hoe de linkerhand blijft springen.
Fats Waller – Ain't Misbehavin': Waller speelt het lied met een knipoog.
Image credit: The Library of Congress / Public domain, via Wikimedia Commons
Luister naar Carolina Shout. Wat doet de linkerhand, en wat doet de rechterhand?
Goede antwoorden: de linkerhand wisselt een lage toon of octaaf af met een akkoord, de rechterhand speelt de melodie met versieringen en verspringende ritmes. Daardoor klinkt één pianist als een heel orkest. Image credit: New York World-Telegram and the Sun staff photographer: Fish / Public domain, via Wikimedia Commons
1927-1931 · DE COTTON CLUB
Ellington en Calloway
Zwarte artiesten op het podium, witte gasten in de zaal: de Cotton Club (1923-1936) liet zwarte bezoekers meestal niet binnen
4 december 1927: Duke Ellington wordt huisorkest; de radio zendt het in het hele land uit
Bubber Miley blaast met een demper en laat de trompet grommen: de jungle style
In 1931 neemt Cab Calloway het over en maakt Minnie the Moocher een hit
Duke Ellington
Black and Tan Fantasy (1927)
Duke Ellington
Creole Love Call (1927)
Duke Ellington
Mood Indigo (1930)
Cab Calloway
Minnie the Moocher (1931)
Luistertips:
Duke Ellington – Black and Tan Fantasy: Gedempte trompet die klinkt als een stem. Let op het einde: een citaat uit Chopins treurmars.
Duke Ellington – Creole Love Call: Adelaide Hall zingt geen woorden maar klanken, als een extra instrument.
Duke Ellington – Mood Indigo: Trombone bovenin, klarinet onderin: er lijkt een vierde stem te klinken.
Cab Calloway – Minnie the Moocher: Een zin, een antwoord, en zo verder. Zing mee.
Image credit: Gordon Parks, Farm Security Administration / Public domain, via Wikimedia Commons
KIJKTIP · 1929
Black and Tan
Een korte film uit 1929 met Duke Ellington en zijn orkest, geregisseerd door Dudley Murphy (RKO). Je vindt hem in het publiek domein op het Internet Archive: archive.org/details/black-and-tan-film
De film duurt ruim achttien minuten en staat ook in SoR Magazine #5, in het verhaal over de Cotton Club. Fredi Washington speelt een danseres met een zwak hart, Ellington speelt zichzelf. Laat een fragment zien en vraag: waar zie je de blazers met hun dempers? Image credit: Gordon Parks / Public domain, via Wikimedia Commons
“
A Jim Crow club for gangsters and monied whites.
LANGSTON HUGHES OVER DE COTTON CLUB
De muziek was van de hoogste klasse en het kader erom beledigend: de shows speelden zich af in een nagemaakte jungle of op een plantage. Bespreek: kun je de muziek waarderen en het kader afkeuren? Image credit: Campbell, E. Simms (Elmer Simms); Dell Publishing Company / Public domain, via Wikimedia Commons
Het kader doet ertoe: ik luister anders
De muziek staat los van het kader
Allebei tegelijk
Ik weet het nog niet
Hoe kijk je naar muziek die is gemaakt in een omgeving die je afkeurt?
Er is geen goed antwoord. Laat studenten kiezen en vraag een paar om hun keuze uit te leggen met een voorbeeld uit de les. Image credit: New York World-Telegram and the Sun staff photographer: Fish / Public domain, via Wikimedia Commons
Wat was kenmerkend aan het publiek van de Cotton Club?
Het bestond vooral uit zwarte Harlemmers
Alleen studenten mochten naar binnen
Het was vooral wit, terwijl de artiesten zwart waren
Er kwamen alleen muzikanten
C. Zwarte bezoekers werden meestal geweigerd, op een paar bekende uitzonderingen na. Image credit: New York World-Telegram and the Sun staff photographer: Fish / Public domain, via Wikimedia Commons
1923-1928 · BLUES EN TROMPET
Bessie en Louis
Bessie Smith tekent in 1923 bij Columbia; Downhearted Blues wordt een hit (780.000 exemplaren in een half jaar)
Ze gold als de best betaalde zwarte artiest van haar tijd en kreeg de titel Empress of the Blues
14 januari 1925: St. Louis Blues, met Louis Armstrong op cornet
Armstrong speelt in 1924-1925 in New York bij Fletcher Henderson; in 1928 volgt West End Blues
Bessie Smith
Downhearted Blues (1923)
Bessie Smith
St. Louis Blues (1925)
Louis Armstrong and His Hot Five
West End Blues (1928)
Luistertips:
Bessie Smith – Downhearted Blues: Een zware, brede stem die niets hoeft te bewijzen.
Bessie Smith – St. Louis Blues: Armstrong speelt kleine antwoorden tussen haar regels in. Luister naar die dialoog.
Louis Armstrong and His Hot Five – West End Blues: Let op de inleiding op trompet en op hoe zang en trompet elkaar afwisselen.
Image credit: Carl Van Vechten, restored by Adam Cuerden / Public domain, via Wikimedia Commons
Wie speelde cornet op St. Louis Blues van Bessie Smith (1925)?
Duke Ellington
Fats Waller
Louis Armstrong
Chick Webb
C. Armstrong was in 1924 naar New York gekomen om bij Fletcher Henderson te spelen. Ellington speelt piano en Webb drums; Waller speelt stride. Image credit: New York World-Telegram and the Sun staff photographer: Fish / Public domain, via Wikimedia Commons
1926-1938 · APOLLO EN SAVOY
Apollo en Savoy
26 januari 1934: het Apollo Theater op 125th Street opent voor het zwarte publiek van Harlem
21 november 1934: de zeventienjarige Ella Fitzgerald wil dansen, maar zingt en wint de amateuravond
Het Savoy Ballroom (1926) kent geen kleurgrens; Chick Webb is er huisorkest
Op de dansvloer groeit de lindy hop
Chick Webb
Stompin' at the Savoy (1934)
Chick Webb and His Orchestra
A-Tisket, A-Tasket (1938)
Luistertips:
Chick Webb – Stompin' at the Savoy: Gemaakt voor de dansvloer: een stevige beat, blazers die elkaar aanvuren.
Chick Webb and His Orchestra – A-Tisket, A-Tasket: Een kinderliedje waar Ella een hit van maakte.
Image credit: William P. Gottlieb / Public domain, via Wikimedia Commons
Wat besloot Ella Fitzgerald vlak voor haar optreden in het Apollo op 21 november 1934?
Te zingen in plaats van te dansen
Een gedicht van Langston Hughes voor te dragen
A-Tisket, A-Tasket te zingen
Haar optreden af te zeggen
A. Ze was gekomen om te dansen, maar voelde zich geïntimideerd door een dansduo en zong Judy en The Object of My Affection. A-Tisket, A-Tasket kwam pas in 1938. Image credit: New York World-Telegram and the Sun staff photographer: Fish / Public domain, via Wikimedia Commons
SOR MAGAZINE #5 · HARLEM RENAISSANCE
Strange Fruit
Een gedicht van een leraar uit de Bronx, een nachtclub waar het licht uitging en een lied dat een label niet wilde.
Image credit: William P. Gottlieb / Public domain, via Wikimedia Commons
1937 · NEW YORK
Een gedicht in een vakbondsblad
Abel Meeropol, leraar Engels in de Bronx, schrijft onder de naam Lewis Allan het gedicht Bitter Fruit (1937)
Aanleiding: een foto van een lynchpartij in Marion, Indiana (1930)
Tussen 1877 en 1950 werden volgens de Equal Justice Initiative ruim 4.000 zwarte mensen gelyncht in twaalf Zuidelijke staten
Meeropol zet het gedicht zelf op muziek
Bespreek de foto niet; vertel alleen dat hij bestaat. Het gedicht verscheen in januari 1937 in The New York Teacher, het blad van de onderwijsvakbond. Lynchen: het zonder rechtszaak doden van een persoon door een menigte.
1939 · CAFÉ SOCIETY EN COMMODORE
Billie Holiday zingt het
Café Society, Greenwich Village: een van de eerste clubs waar zwarte en witte gasten samen aan tafel zaten
Het lied was altijd het laatste nummer: obers staan stil, de zaal is donker, geen toegift
Columbia en John Hammond weigeren de opname; Commodore neemt hem op 20 april 1939 op
Het wordt haar best verkochte plaat, zo’n miljoen exemplaren
Billie Holiday
Strange Fruit (1939)
LUISTERTIP Let op de lange inleiding op piano: de zang begint na ongeveer zeventig seconden. Luister hoe ze de woorden uitspreekt, bijna als een verslag.
Image credit: William P. Gottlieb / Public domain, via Wikimedia Commons
Luister naar Strange Fruit. Hoe klinkt het (tempo, inleiding, zang) en waarom werkt dat zo, denk je?
Goede antwoorden: traag en kaal, een lange pianoinleiding, een zangeres die niet uithaalt. Daardoor lijkt het een verslag, geen protestlied met een refrein. De spanning zit in het wachten en in de ingehouden stem. Image credit: William P. Gottlieb / Public domain, via Wikimedia Commons
Zet deze gebeurtenissen in de goede volgorde.
1920, 1925, 1927, 1934, 1939. Image credit: William P. Gottlieb / Public domain, via Wikimedia Commons
Vul in
Honderdduizenden Amerikanen trokken in de Grote Migratie naar het noorden. Een feest om de huur te betalen heet een rent party. De pianostijl met springende linkerhand heet stride. Ellington speelde vanaf 1927 in het Cotton Club. Ella Fitzgerald won in 1934 de amateuravond van het Apollo.
Image credit: William P. Gottlieb / Public domain, via Wikimedia Commons
De Cotton Club had de beste muziek en een beledigend kader. Kun je zo’n plek goed vinden en tegelijk afkeuren? Gebruik een voorbeeld uit de les.
Slotopdracht. Goede antwoorden noemen dat de muzikanten werk maakten dat bleef, terwijl het kader (jungle-decors, wit publiek, strenge regels voor danseressen) hen beperkte, en dat de radio-uitzendingen het orkest toch een landelijk publiek gaven. Kijk terug naar het woordweb van het begin en naar de poll. Image credit: William P. Gottlieb / Public domain, via Wikimedia Commons
LINER NOTES · BEGRIPPEN
Begrippen
Grote Migratie: de verhuizing van honderdduizenden zwarte Amerikanen van het Zuiden naar het noorden, ca. 1910-1970
New Negro: Alain Lockes naam voor een generatie zwarte kunstenaars en denkers in de jaren twintig
Harlem Renaissance: de bloeiperiode van zwarte kunst en muziek in Harlem, ruwweg 1920-1935
Race records: platen van zwarte artiesten voor zwarte kopers, vanaf 1920
Rent party: huisfeest met entree om de huur te betalen
Stride: jazzpianostijl met een springende linkerhand
Jungle style: Ellingtons grommende geluid met gedempte trompetten
Lindy hop: dans uit het Savoy Ballroom in Harlem, 1927
Amateur Night: talentenjacht in het Apollo Theater
Lynchen: het zonder rechtszaak doden van iemand door een menigte, in de VS vooral tegen zwarte Amerikanen
Deze slide heeft geen instructies