Spreekwoorden: echt of niet?
Spreekwoorden: echt of niet?
Open luchtig: veel leerlingen kennen spreekwoorden uit thuis, sociale media of muziek, maar weten vaak niet precies wat een bestaand spreekwoord is. Deze les gaat om herkennen, betekenis voelen en letten op taalvorm.
Welke spreekwoorden en gezegden ken je al?
Gebruik dit als rustige start. Laat leerlingen losse woorden of korte uitdrukkingen invullen. Vraag daarna kort: waaraan hoor je dat iets een vaste uitdrukking is?
Wat is een spreekwoord?
Een spreekwoord is een vaste uitdrukking met een algemene levensles of wijsheid.
Een gezegde is ook een vaste uitdrukking, maar meestal zonder duidelijke les.
Je verandert de woorden meestal niet zomaar, want dan klinkt het vaak niet meer bekend of logisch.
Houd het eenvoudig op A2/B1-niveau. Het verschil tussen spreekwoord en gezegde hoeft niet diep uitgewerkt te worden; belangrijker is dat leerlingen herkennen dat het om vaste taal gaat.
Hoe herken je een bestaande uitdrukking?
vaste woordgroep
klinkt bekend of traditioneel
vaak beeldspraak
vaak een les of waarschuwing
kleine verandering maakt het vreemd
Benadruk dat leerlingen niet alles uit het hoofd hoeven te kennen. Ze mogen ook letten op gevoel voor taal: klopt het ritme, de logica en de beeldspraak?
Waarom lijken neppe uitdrukkingen soms echt?
Neppe uitdrukkingen lijken vaak op echte spreekwoorden. Ze gebruiken ook korte zinnen, contrasten of een les.
Daardoor denk je snel: dit heb ik vast ooit gehoord. Juist daarom is goed luisteren naar de vorm en betekenis belangrijk.
Dit bereidt leerlingen voor op de voorbeelden van de docent. De kern is: bekend klinken is niet altijd hetzelfde als bestaand zijn.
Voorbeelden van echte uitdrukkingen
Iemand blij maken met een dooie mus - iemand eerst hoop geven en daarna teleurstellen.
De soep wordt niet zo heet gegeten als zij wordt opgediend - iets valt vaak mee.
Wie het eerst komt, het eerst maalt - wie vroeg is, heeft voordeel.
Hoge bomen vangen veel wind - belangrijke mensen krijgen vaak kritiek.
Gezegdes
Spreekwoorden
Gebruik deze slide om echte vaste formuleringen te laten horen. Laat horen dat woordvolgorde belangrijk is.
Nu de quiz! Bestaat deze uitspraak écht of niet?
Gebruik dit als rustige start. Laat leerlingen losse woorden of korte uitdrukkingen invullen. Vraag daarna kort: waaraan hoor je dat iets een vaste uitdrukking is?
Met een aansteker blus je geen vuur
Bestaand
Nep
Deze slide heeft geen instructies
In hart en nieren
Bestaand
Nep
Deze slide heeft geen instructies
Wie vroeg sprint, is snel moe
Bestaand
Nep
Deze slide heeft geen instructies
Hoe leger de put, hoe sterker de echo
Bestaand
Nep
Deze slide heeft geen instructies
Met vuur spelen
Bestaand
Nep
Deze slide heeft geen instructies
Iemand op stang jagen
Bestaand
Nep
Deze slide heeft geen instructies
Dat is wel een beetje shampoo voor de kale man
Bestaand
Nep
Deze slide heeft geen instructies
Een bladzijde omslaan
Bestaand
Nep
Deze slide heeft geen instructies
Twee boeken maken nog geen bieb
Bestaand
Nep
Deze slide heeft geen instructies
Gesloten vuisten bouwen geen bruggen
Bestaand
Nep
Deze slide heeft geen instructies
Zich wagen in het hol van de leeuw
Bestaand
Nep
Deze slide heeft geen instructies
Wie enkel goud begeert, is blind voor zilver
Bestaand
Nep
Deze slide heeft geen instructies
De soep wordt niet zo heet gegeten als zij wordt opgediend
Bestaand
Nep
Deze slide heeft geen instructies
Dat is geen zuivere koffie
Bestaand
Nep
Deze slide heeft geen instructies
De soep zonder ballen serveren
Bestaand
Nep
Deze slide heeft geen instructies
De blinde schilder uithangen
Bestaand
Nep
Deze slide heeft geen instructies
Ik sta hier te blauwbekken
Bestaand
Nep
Deze slide heeft geen instructies
Een kip op z'n kop is geen vleermuis
Bestaand
Nep
Deze slide heeft geen instructies
Een blinde vlek hebben
Bestaand
Nep
Deze slide heeft geen instructies
Woordenlijst
spreekwoord - vaste uitdrukking met een algemene les of wijsheid
gezegde - vaste uitdrukking zonder duidelijke levensles
vaste uitdrukking - woordgroep die meestal in een vaste vorm gebruikt wordt
beeldspraak - taal waarbij woorden niet letterlijk bedoeld zijn
betekenis - wat een woord of uitdrukking bedoelt
formulering - de manier waarop iets in woorden is gezet
traditioneel - al lang bekend en door veel mensen gebruikt
Deze slide heeft geen instructies