Spreekwoorden en gezegdes

Spreekwoorden: echt of niet?

1 / 27
volgende
Slide 1: Slide
newEditorNederlandsMBOStudiejaar 1

In deze les zitten 27 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 30 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Spreekwoorden: echt of niet?

Open luchtig: veel leerlingen kennen spreekwoorden uit thuis, sociale media of muziek, maar weten vaak niet precies wat een bestaand spreekwoord is. Deze les gaat om herkennen, betekenis voelen en letten op taalvorm.

Welke spreekwoorden en gezegden ken je al?

Gebruik dit als rustige start. Laat leerlingen losse woorden of korte uitdrukkingen invullen. Vraag daarna kort: waaraan hoor je dat iets een vaste uitdrukking is?

Wat is een spreekwoord?

Een spreekwoord is een vaste uitdrukking met een algemene levensles of wijsheid.


Een gezegde is ook een vaste uitdrukking, maar meestal zonder duidelijke les.


Je verandert de woorden meestal niet zomaar, want dan klinkt het vaak niet meer bekend of logisch.

Houd het eenvoudig op A2/B1-niveau. Het verschil tussen spreekwoord en gezegde hoeft niet diep uitgewerkt te worden; belangrijker is dat leerlingen herkennen dat het om vaste taal gaat.

Hoe herken je een bestaande uitdrukking?

  • vaste woordgroep

  • klinkt bekend of traditioneel

  • vaak beeldspraak

  • vaak een les of waarschuwing

  • kleine verandering maakt het vreemd

Benadruk dat leerlingen niet alles uit het hoofd hoeven te kennen. Ze mogen ook letten op gevoel voor taal: klopt het ritme, de logica en de beeldspraak?

Waarom lijken neppe uitdrukkingen soms echt?

Neppe uitdrukkingen lijken vaak op echte spreekwoorden. Ze gebruiken ook korte zinnen, contrasten of een les.


Daardoor denk je snel: dit heb ik vast ooit gehoord. Juist daarom is goed luisteren naar de vorm en betekenis belangrijk.

Dit bereidt leerlingen voor op de voorbeelden van de docent. De kern is: bekend klinken is niet altijd hetzelfde als bestaand zijn.

Voorbeelden van echte uitdrukkingen

Iemand blij maken met een dooie mus - iemand eerst hoop geven en daarna teleurstellen.


De soep wordt niet zo heet gegeten als zij wordt opgediend - iets valt vaak mee.

Wie het eerst komt, het eerst maalt - wie vroeg is, heeft voordeel.


Hoge bomen vangen veel wind - belangrijke mensen krijgen vaak kritiek.

Gezegdes

Spreekwoorden

Gebruik deze slide om echte vaste formuleringen te laten horen. Laat horen dat woordvolgorde belangrijk is.

Nu de quiz! Bestaat deze uitspraak écht of niet?

Gebruik dit als rustige start. Laat leerlingen losse woorden of korte uitdrukkingen invullen. Vraag daarna kort: waaraan hoor je dat iets een vaste uitdrukking is?

Met een aansteker blus je geen vuur

A

Bestaand

B

Nep

Deze slide heeft geen instructies

In hart en nieren

A

Bestaand

B

Nep

Deze slide heeft geen instructies

Wie vroeg sprint, is snel moe

A

Bestaand

B

Nep

Deze slide heeft geen instructies

Hoe leger de put, hoe sterker de echo

A

Bestaand

B

Nep

Deze slide heeft geen instructies

Met vuur spelen

A

Bestaand

B

Nep

Deze slide heeft geen instructies

Iemand op stang jagen

A

Bestaand

B

Nep

Deze slide heeft geen instructies

Dat is wel een beetje shampoo voor de kale man

A

Bestaand

B

Nep

Deze slide heeft geen instructies

Een bladzijde omslaan

A

Bestaand

B

Nep

Deze slide heeft geen instructies

Twee boeken maken nog geen bieb

A

Bestaand

B

Nep

Deze slide heeft geen instructies

Gesloten vuisten bouwen geen bruggen

A

Bestaand

B

Nep

Deze slide heeft geen instructies

Zich wagen in het hol van de leeuw

A

Bestaand

B

Nep

Deze slide heeft geen instructies

Wie enkel goud begeert, is blind voor zilver

A

Bestaand

B

Nep

Deze slide heeft geen instructies

De soep wordt niet zo heet gegeten als zij wordt opgediend

A

Bestaand

B

Nep

Deze slide heeft geen instructies

Dat is geen zuivere koffie

A

Bestaand

B

Nep

Deze slide heeft geen instructies

De soep zonder ballen serveren

A

Bestaand

B

Nep

Deze slide heeft geen instructies

De blinde schilder uithangen

A

Bestaand

B

Nep

Deze slide heeft geen instructies

Ik sta hier te blauwbekken

A

Bestaand

B

Nep

Deze slide heeft geen instructies

Een kip op z'n kop is geen vleermuis

A

Bestaand

B

Nep

Deze slide heeft geen instructies

Een blinde vlek hebben

A

Bestaand

B

Nep

Deze slide heeft geen instructies

Woordenlijst

spreekwoord - vaste uitdrukking met een algemene les of wijsheid

gezegde - vaste uitdrukking zonder duidelijke levensles

vaste uitdrukking - woordgroep die meestal in een vaste vorm gebruikt wordt

beeldspraak - taal waarbij woorden niet letterlijk bedoeld zijn

betekenis - wat een woord of uitdrukking bedoelt

formulering - de manier waarop iets in woorden is gezet

traditioneel - al lang bekend en door veel mensen gebruikt

Deze slide heeft geen instructies