Grammatica in één oogopslag MREB
Grammatica in één oogopslag MREB
Deze slide heeft geen instructies
Lesdoel
Ik kan woordsoorten en zinsdelen in een Nederlandse zin herkennen en benoemen.
Deze slide heeft geen instructies
Woordsoorten: wat zijn dat?
Woordsoorten zeggen wat voor soort woord iets is.
Je kijkt dus naar het woord zelf.
Voorbeelden: werkwoord, zelfstandig naamwoord, lidwoord.
In één zin kunnen veel verschillende woordsoorten staan.
Benadruk het verschil met zinsdelen: woordsoorten gaan over losse woorden, zinsdelen over de functie van woorden of woordgroepen in de zin.
Belangrijke woordsoorten
Lidwoord: de, het, een
Zelfstandig naamwoord: mens, boek, school
Bijvoeglijk naamwoord: groot, vriendelijk
Werkwoord: lopen, eten, denken
Voorzetsel: in, op, achter
Deze slide heeft geen instructies
Meer woordsoorten
Voornaamwoorden vervangen een naamwoord.
Voorbeelden: ik, jij, deze, wie, niemand.
Bijwoorden zeggen iets over tijd, plaats of manier.
Voorbeelden: gisteren, hier, zo.
Telwoorden geven aantal of volgorde aan: drie, eerste.
Noem kort dat er veel soorten voornaamwoorden zijn, zoals persoonlijk, bezittelijk, aanwijzend en betrekkelijk voornaamwoord.
Werkwoorden als woordsoort
Zelfstandig werkwoord (zww): noemt de handeling. Staat vaak aan het eind van de zin. Als er maar een werkwoord in de zin staat, is dat het zww.
Hulpwerkwoord (hww): helpt bij tijd of vorm. Er kunnen meer hulpwerkwoorden in een zin staan.
Gebruik de voorbeelden om te laten zien dat één zin meerdere werkwoordsvormen kan hebben. Bij 'heeft gewerkt' is 'heeft' hulpwerkwoord en 'gewerkt' zelfstandig werkwoord.
Woordsoorten herkennen
Kijk eerst naar de zin: De aardige leerling leest vandaag een spannend boek.
De / een = lidwoorden
aardige / spannend = bijvoeglijk naamwoord
leerling / boek = zelfstandig naamwoord
leest = werkwoord
vandaag = bijwoord
Leg uit dat hetzelfde woord soms een andere woordsoort kan hebben in een andere zin. De context bepaalt de woordsoort.
Wat beschrijft een woordsoort?
de functie in de zin
het soort woord
de plaats in de zin
de lengte van een woord
Controleert het kernverschil tussen woordsoorten en zinsdelen.
Woordsoorten herkennen
In de zin 'De aardige leerling leest vandaag een spannend boek' is 'leest' een . 'Vandaag' is een en 'leerling' is een . 'Aardige' is een .
Correcte volgorde: werkwoord, bijwoord, zelfstandig naamwoord, bijvoeglijk naamwoord.
Zinsdelen: wat zijn dat?
Zinsdelen zeggen welke functie woorden in de zin hebben.
Je kijkt nu niet alleen naar één woord, maar vaak naar een woordgroep.
Voorbeelden van zinsdelen zijn: onderwerp, persoonsvorm, lijdend voorwerp.
Een woordsoort en een zinsdeel zijn dus niet hetzelfde.
Gebruik eventueel het voorbeeld 'de aardige leerling' als één zinsdeel, terwijl het uit meerdere woordsoorten bestaat.
Persoonsvorm
De persoonsvorm (pv) is het werkwoord dat zich aanpast aan onderwerp en tijd.
Je vindt de persoonsvorm vaak door de zin in een andere tijd te zetten.
Voorbeeld: Mila loopt naar school → Mila liep naar school.
Loopt / liep is de persoonsvorm.
Je kan de persoonsvorm ook vinden door het 'getal' te veranderen: enkelvoud → meervoud / meervoud → enkelvoud
Voorbeeld: Mila loopt naar school → Mila en Rik lopen naar school
Voorbeeld: Wij lopen naar huis → Ik loop naar huis
Het werkwoord dat verandert, is de persoonsvorm.
Benadruk dat de persoonsvorm altijd een werkwoord is, maar niet elk werkwoord in de zin de persoonsvorm is.
Onderwerp
Het onderwerp (ow) is degene of datgene dat de handeling doet.
Vraag: wie of wat + persoonsvorm?
Voorbeeld: De kinderen spelen buiten.
Wie spelen? De kinderen.
Dus: de kinderen is het onderwerp.
Wijs erop dat het onderwerp ook iets kan zijn zonder persoon, zoals 'de wind' of 'het boek'.
Gezegde
Werkwoordelijk gezegde: alle werkwoorden in de zin inclusief de persoonsvorm
Noem bij het naamwoordelijk gezegde dat een koppelwerkwoord vaak voorkomt, zoals zijn, worden of blijven.
Lijdend voorwerp
Het lijdend voorwerp (lv) ondergaat de handeling.
Vraag: wie of wat + gezegde + onderwerp?
Voorbeeld: De docent leest het verhaal.
Wat leest de docent? het verhaal.
Dus: het verhaal is het lijdend voorwerp.
Leerlingen verwarren het lv vaak met het onderwerp. Laat zien dat het onderwerp de handeling doet en het lv de handeling ondergaat.
Welke vraag helpt je het onderwerp te vinden?
waar of wanneer?
aan wie of voor wie?
wie of wat + pv?
wie of wat + gezegde?
Distractors komen uit andere zinsdelen: bwb, mv en lv.
Zinsdelen tot nu toe
In 'De docent leest het verhaal' is 'leest' de . 'De docent' is het en 'het verhaal' is het . Samen vormen de werkwoorden het .
Correcte volgorde: persoonsvorm, onderwerp, lijdend voorwerp, gezegde.
Meewerkend voorwerp
Het meewerkend voorwerp (mv) is degene aan of voor wie iets gebeurt.
Vraag: aan wie / voor wie + gezegde + onderwerp + lv?
Voorbeeld: Oma geeft haar kleinkind een cadeau.
Aan wie geeft oma een cadeau? haar kleinkind.
Dus: haar kleinkind is het meewerkend voorwerp.
Laat zien dat een meewerkend voorwerp vaak voorkomt naast een lijdend voorwerp, maar niet altijd met een voorzetsel hoeft te staan.
Bijwoordelijke bepaling
De bijwoordelijke bepaling (bwb) geeft extra informatie.
Het zegt iets over tijd, plaats, reden, wijze of oorzaak.
Vragen kunnen zijn: waar, wanneer, hoe, waarom?
Voorbeeld: Wij vertrekken morgen.
Voorbeeld: Hij fietst snel naar huis.
Benadruk dat er meerdere bijwoordelijke bepalingen in één zin kunnen staan.
Stappenplan bij ontleden
Zoek eerst de persoonsvorm.
Zoek daarna het onderwerp.
Bepaal vervolgens het gezegde.
Kijk daarna naar lv, mv en andere zinsdelen.
Onderzoek pas daarna de woordsoorten van losse woorden.
Dit stappenplan helpt om structuur aan te brengen. Bij veel methodes wordt eerst zinsontleding gedaan en daarna benoeming van woordsoorten.
Wat zoek je volgens het stappenplan als eerste?
het onderwerp
de woordsoorten
de persoonsvorm
het lijdend voorwerp
Sluit aan op het stappenplan en helpt structuur aanbrengen bij ontleden.
Woordsoorten en zinsdelen samen
In de zin 'De aardige leerling leest vandaag een spannend boek' is 'leerling' een . De woordgroep 'de aardige leerling' is het . 'Leest' is de en 'een spannend boek' is het .
Correcte volgorde: zelfstandig naamwoord, onderwerp, persoonsvorm, lijdend voorwerp.
Begrippenlijst
woordsoort - soort woord, zoals werkwoord of zelfstandig naamwoord
zinsdeel - woord of woordgroep met een functie in de zin
persoonsvorm - werkwoord dat verandert bij tijd of getal
onderwerp - wie of wat de handeling doet
gezegde - alle werkwoorden inclusief de persoonsvorm
lijdend voorwerp - zinsdeel dat de handeling ondergaat
meewerkend voorwerp - zinsdeel aan of voor wie iets gebeurt
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
bijwoordelijke bepaling - extra informatie over tijd, plaats, reden of manier
zelfstandig naamwoord - naam van een mens, dier, plant of ding
bijvoeglijk naamwoord - woord dat een kenmerk noemt
voornaamwoord - woord dat een naamwoord vervangt
bijwoord - woord dat iets zegt over tijd, plaats of manier
Deze slide heeft geen instructies