H3§1 stoffen en stofeigenschappen

H3§1 Stoffen en stofeigenschappen

1 / 36
volgende
Slide 1: Slide
newEditorNask / BiologieMiddelbare schoolvmbo tLeerjaar 2

In deze les zitten 36 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 50 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

H3§1 Stoffen en stofeigenschappen

Open bij herkenbare voorbeelden uit de klas: glas, water, suiker, metaal. Leg uit dat de les gaat over waaraan je een stof herkent, niet waaraan je een voorwerp herkent.

Binnenkomst opdracht ( zelfstandig en in stilte uitvoeren)

  1. Pak je boek, schrift en pen

  2. Lezen blz. 116 en 117 (tot dichtheid)

  3. Beantwoord na het lezen vraag 2 op blz. 119.

  4. Beantwoord nu onderstaande vragen.

  5. Hieronder staan zes eigenschappen. Geef bij iedere eigenschap aan of het een stofeigenschap of een voorwerpseigenschap is.

    1. Kleur

    2. Massa

    3. Smeltpunt

    4. Vorm

Deze slide heeft geen instructies

Leerdoel

Ik kan na deze les

  1. eigenschappen noemen waaraan je een stof herkent;

  2. het verschil tussen stofeigenschappen en voorwerpseigenschappen noemen;

Deze slide heeft geen instructies

Welk woord past voor jou bij een stof?

Gebruik de woorden uit de wolk om het verschil tussen stof en voorwerp kort op te halen.

Alles om je heen bestaat uit stoffen

  • Alles om je heen is materie

  • Materie bestaat uit stoffen

  • Voorbeelden van stoffen: glas, suiker, water, ijzer en lucht

  • Een stof herken je aan vaste kenmerken van die stof

Houd het verschil tussen materie en stof eenvoudig. Voor deze doelgroep is vooral belangrijk dat leerlingen snappen dat veel verschillende voorwerpen uit stoffen zijn opgebouwd.

Stofeigenschappen

Stofeigenschappen zijn eigenschappen waaraan je een stof kunt herkennen.


Voorbeelden zijn:

  • kleur

  • geur

  • smaak

  • hardheid

  • brandbaarheid

  • smeltpunt en kookpunt

Noem dat niet elke stofeigenschap altijd veilig of handig is om zelf te testen. Gebruik herkenbare voorbeelden zoals suiker is zoet, glas is hard, water is kleurloos.

Voorbeelden van stofeigenschappen

  • Suiker: wit en zoet

  • Glas: hard en doorzichtig

  • Water: kleurloos en bij kamertemperatuur vloeibaar

  • Deze eigenschappen helpen om stoffen te herkennen

Benadruk dat je meerdere stofeigenschappen samen gebruikt. Alleen kleur is vaak niet genoeg om een stof zeker te herkennen.

Stof of voorwerp?

Een stof is het materiaal zelf.

  • het zijn de bouwstenen om iets te kunnen maken

Een voorwerp is iets dat van een stof is gemaakt.


Voorbeeld:

  • een limonadeglas is een voorwerp

  • glas is de stof

Dit onderscheid is de basis voor de rest van de les. Laat leerlingen hardop voorbeelden noemen: tafel/hout, fles/plastic, spijker/ijzer.

Voorwerpseigenschappen

  • Vorm en grootte horen bij een voorwerp

  • Ook smal, rond of breed zijn voorwerpseigenschappen

  • Deze eigenschappen zeggen niets zeker over de stof

  • Daarom herken je een stof hier niet aan.

Gebruik het voorbeeld uit het boek: een limonadeglas kan rond of vierkant zijn, maar blijft van glas gemaakt.

Zelfde stof, ander voorwerp

  • Voorwerpen van staal kunnen er heel anders uitzien

  • Ze verschillen in vorm en grootte

  • Toch zijn ze van dezelfde stof gemaakt

  • Vorm en grootte zijn dus geen stofeigenschappen

Verbind dit met misvattingen: groot betekent niet automatisch een andere stof. De stof kan gelijk zijn terwijl het voorwerp anders is.

Waaraan herken je een stof het best?

A

kleur en geur

B

vorm en grootte

C

hoogte en breedte

D

rond en smal

Toetst het verschil tussen stofeigenschappen en voorwerpseigenschappen. Foute opties zijn allemaal voorwerpseigenschappen.

Stof of voorwerp

Een stof is het materiaal zelf. Een voorwerp is iets dat van een stof is gemaakt. Vorm en grootte helpen niet om een stof zeker te herkennen.

stof
voorwerp
Vorm
grootte
massa
volume
kleur
glas

Laat leerlingen de kernwoorden uit dit eerste blok terugplaatsen.

Aan het werk

Maken:

  • opgave 1 t/m 11 van H3§1 (blz. 119)

Hoe:

  • 5 minuten zelfstandig, gaat dat goed dan overleggen over vragen

Tijd:

  • tot 5 minuten voor het einde van de les

klaar:

  • nakijken

Deze slide heeft geen instructies

Leerdoelen check

Ik kan na deze les

  1. eigenschappen noemen waaraan je een stof herkent;

  2. het verschil tussen stofeigenschappen en voorwerpseigenschappen noemen;

Deze slide heeft geen instructies

Stoffen herkennen en dichtheid

Open bij herkenbare voorbeelden uit de klas: glas, water, suiker, metaal. Leg uit dat de les gaat over waaraan je een stof herkent, niet waaraan je een voorwerp herkent.

Binnenkomst opdracht ( zelfstandig en in stilte uitvoeren)

Slide tekst

Deze slide heeft geen instructies

Massa en volume

  • Massa is de hoeveelheid stof

  • Massa meet je met een weegschaal

  • Volume is de hoeveelheid ruimte die een stof inneemt

  • Massa en volume zijn voorwerpseigenschappen

Maak duidelijk dat massa en volume afhangen van hoeveel je van een stof hebt. Daarom zijn ze op zichzelf niet genoeg om de stof te herkennen.

Leerdoel

Ik kan na deze les

  1. met een verhoudingstabel de dichtheid berekenen als massa en volume zijn gegeven;

  2. met een verhoudingstabel massa of volume berekenen als de dichtheid is gegeven.

Deze slide heeft geen instructies

Wat is dichtheid?

De dichtheid van een stof is de massa van 1 cm³ van die stof.


Eenheid: g/cm³


Je spreekt dit uit als: gram per kubieke centimeter.

Leg nadruk op 'van 1 cm³'. Dat maakt dichtheid anders dan gewone massa: het gaat om een vaste hoeveelheid volume.

Lichte en zware stoffen vergelijken

  • Piepschuim: 0,04 g/cm³

  • Beton: 2,0 g/cm³

  • Bij hetzelfde volume heeft beton meer massa

  • Daarom heeft beton een grotere dichtheid

Gebruik hier eventueel de taal 'even grote blokjes'. Dat helpt leerlingen zien dat je eerlijk vergelijkt: hetzelfde volume.

Dichtheid als stofeigenschap

Bij blokjes van 1 cm³ verschilt de massa:

  • hout: 0,7 g/cm³

  • plastic: 1,2 g/cm³

  • ijzer: 7,9 g/cm³

  • goud: 19,3 g/cm³

Wijs erop dat alle blokjes hetzelfde volume hebben. Alleen de massa verandert, en dus ook de dichtheid.

Waarom helpt dichtheid bij herkennen?

Dichtheid is een stofeigenschap.


Dat betekent:

  • dezelfde stof heeft steeds dezelfde dichtheid

  • verschillende stoffen hebben vaak een andere dichtheid

  • je kunt een stof dus herkennen met dichtheid

Formuleer zorgvuldig: in deze les is dichtheid een herkenningsmiddel, maar in de praktijk kijk je vaak naar meerdere stofeigenschappen samen.

Wat betekent 2,0 g/cm³?

A

2 gram per 1 cm³

B

1 gram per 2 cm³

C

2 cm³ per 1 gram

D

1 cm³ per 2 gram

Controleert of leerlingen dichtheid lezen als massa van 1 cm³.

Dichtheid begrijpen

De dichtheid van een stof is de massa van 1 cm³ van die stof. De eenheid is g/cm³. Stoffen met hetzelfde volume kunnen een andere massa hebben.

dichtheid
1 cm³
g/cm³
massa
volume
weegschaal
ijzer
2 cm³

Sluit aan op de uitleg over 1 cm³, massa en de eenheid g/cm³.

Wat heb je nodig om dichtheid te berekenen?

Om de dichtheid te bepalen, heb je twee gegevens nodig:

  • de massa

  • het volume


Daarna reken je naar de massa van 1 cm³.

Verbind dit met de definitie van dichtheid. Leerlingen hoeven hier nog geen formule te gebruiken; de verhoudingstabel staat centraal.

Massa en volume meten

  • Massa bepaal je met een weegschaal

  • Volume kun je bepalen met de onderdompelmethode

  • Je kijkt naar het verschil tussen beginvolume en eindvolume

Noem kort dat de onderdompelmethode geschikt is voor vaste voorwerpen die niet oplossen in water. Houd het praktisch en eenvoudig.

Voorbeeld: volume van een sleutel

Bij de onderdompelmethode geldt:


eindvolume - beginvolume = volume van het voorwerp


Voor de sleutel:

23 cm³ - 21 cm³ = 2 cm³

Laat zien dat alleen de toename van het water telt. Dat is precies het volume van de sleutel.

Dichtheid met een verhoudingstabel

Gegeven bij de sleutel:

  • massa = 13 g

  • volume = 2 cm³


Verhoudingstabel:

  • 2 cm³ → 13 g

  • 1 cm³ → 6,5 g


De dichtheid is dus 6,5 g/cm³.

Benadruk de stap van 2 cm³ naar 1 cm³: deel volume door 2, dus deel massa ook door 2. Dat is de kern van rekenen met een verhoudingstabel.

Stof herkennen met de uitkomst

De dichtheid van ijzer is 7,9 g/cm³.


De sleutel heeft een dichtheid van 6,5 g/cm³.


Omdat 6,5 niet gelijk is aan 7,9, is de sleutel niet van ijzer.

Maak de redenering expliciet: gemeten dichtheid vergelijken met bekende dichtheid van een stof. Gelijke dichtheid ondersteunt herkenning; ongelijke dichtheid sluit de stof uit.

Wat heb je nodig om dichtheid te berekenen?

A

kleur en geur

B

massa en volume

C

vorm en hardheid

D

smaak en grootte

Toetst de stap naar rekenen met dichtheid.

Rekenen met dichtheid

Met de onderdompelmethode bepaal je het volume van een voorwerp. Bij de sleutel is het beginvolume 21 cm³ en het eindvolume 23 cm³. Het volume is dus 2 cm³. Bij een massa van 13 g is de dichtheid 6,5 g/cm³.

onderdompelmethode
beginvolume
2 cm³
6,5 g/cm³
weegschaal
1 cm³
7,9 g/cm³
23 g

Laat leerlingen de meet- en rekenstappen uit het voorbeeld terughalen.

Waarom is de sleutel niet van ijzer?

Verwachte elementen: omdat de dichtheid van de sleutel 6,5 g/cm³ is en ijzer 7,9 g/cm³; de waarden zijn niet gelijk, dus de sleutel is niet van ijzer.

Wat heb jij vandaag geleerd?

Laat leerlingen in eigen woorden noemen wat ze meenemen uit de les, bijvoorbeeld stofeigenschappen, dichtheid of verhoudingstabel.

Wat hielp jou het meest bij begrijpen?

Mogelijke antwoorden: voorbeelden, vergelijking van stof en voorwerp, het rekenvoorbeeld met de sleutel, of de verhoudingstabel.

Begrippen

stof - materiaal waaruit iets bestaat

stofeigenschap - eigenschap waaraan je een stof kunt herkennen

voorwerp - iets dat van een stof is gemaakt

voorwerpseigenschap - eigenschap van een voorwerp, zoals vorm of grootte

massa - hoeveelheid stof

volume - hoeveelheid ruimte die een stof inneemt

dichtheid - massa van 1 cm³ van een stof

Deze slide heeft geen instructies

Begrippen

g/cm³ - gram per kubieke centimeter

weegschaal - hulpmiddel om massa te meten

onderdompelmethode - manier om volume te bepalen met waterverplaatsing

beginvolume - volume van het water vóór het voorwerp erin gaat

eindvolume - volume van water plus voorwerp

verhoudingstabel - tabel om evenredig te rekenen, bijvoorbeeld naar 1 cm³

Deze slide heeft geen instructies