H3§1 Stoffen en stofeigenschappen
H3§1 Stoffen en stofeigenschappen
Open bij herkenbare voorbeelden uit de klas: glas, water, suiker, metaal. Leg uit dat de les gaat over waaraan je een stof herkent, niet waaraan je een voorwerp herkent.
Binnenkomst opdracht ( zelfstandig en in stilte uitvoeren)
Pak je boek, schrift en pen
Lezen blz. 116 en 117 (tot dichtheid)
Beantwoord na het lezen vraag 2 op blz. 119.
Beantwoord nu onderstaande vragen.
Hieronder staan zes eigenschappen. Geef bij iedere eigenschap aan of het een stofeigenschap of een voorwerpseigenschap is.
Kleur
Massa
Smeltpunt
Vorm
Deze slide heeft geen instructies
Leerdoel
Ik kan na deze les
eigenschappen noemen waaraan je een stof herkent;
het verschil tussen stofeigenschappen en voorwerpseigenschappen noemen;
Deze slide heeft geen instructies
Welk woord past voor jou bij een stof?
Gebruik de woorden uit de wolk om het verschil tussen stof en voorwerp kort op te halen.
Alles om je heen bestaat uit stoffen
Alles om je heen is materie
Materie bestaat uit stoffen
Voorbeelden van stoffen: glas, suiker, water, ijzer en lucht
Een stof herken je aan vaste kenmerken van die stof
Houd het verschil tussen materie en stof eenvoudig. Voor deze doelgroep is vooral belangrijk dat leerlingen snappen dat veel verschillende voorwerpen uit stoffen zijn opgebouwd.
Stofeigenschappen
Stofeigenschappen zijn eigenschappen waaraan je een stof kunt herkennen.
Voorbeelden zijn:
kleur
geur
smaak
hardheid
brandbaarheid
smeltpunt en kookpunt
Noem dat niet elke stofeigenschap altijd veilig of handig is om zelf te testen. Gebruik herkenbare voorbeelden zoals suiker is zoet, glas is hard, water is kleurloos.
Voorbeelden van stofeigenschappen
Suiker: wit en zoet
Glas: hard en doorzichtig
Water: kleurloos en bij kamertemperatuur vloeibaar
Deze eigenschappen helpen om stoffen te herkennen
Benadruk dat je meerdere stofeigenschappen samen gebruikt. Alleen kleur is vaak niet genoeg om een stof zeker te herkennen.
Stof of voorwerp?
Een stof is het materiaal zelf.
het zijn de bouwstenen om iets te kunnen maken
Een voorwerp is iets dat van een stof is gemaakt.
Voorbeeld:
een limonadeglas is een voorwerp
glas is de stof
Dit onderscheid is de basis voor de rest van de les. Laat leerlingen hardop voorbeelden noemen: tafel/hout, fles/plastic, spijker/ijzer.
Voorwerpseigenschappen
Vorm en grootte horen bij een voorwerp
Ook smal, rond of breed zijn voorwerpseigenschappen
Deze eigenschappen zeggen niets zeker over de stof
Daarom herken je een stof hier niet aan.
Gebruik het voorbeeld uit het boek: een limonadeglas kan rond of vierkant zijn, maar blijft van glas gemaakt.
Zelfde stof, ander voorwerp
Voorwerpen van staal kunnen er heel anders uitzien
Ze verschillen in vorm en grootte
Toch zijn ze van dezelfde stof gemaakt
Vorm en grootte zijn dus geen stofeigenschappen
Verbind dit met misvattingen: groot betekent niet automatisch een andere stof. De stof kan gelijk zijn terwijl het voorwerp anders is.
Waaraan herken je een stof het best?
kleur en geur
vorm en grootte
hoogte en breedte
rond en smal
Toetst het verschil tussen stofeigenschappen en voorwerpseigenschappen. Foute opties zijn allemaal voorwerpseigenschappen.
Stof of voorwerp
Een stof is het materiaal zelf. Een voorwerp is iets dat van een stof is gemaakt. Vorm en grootte helpen niet om een stof zeker te herkennen.
Laat leerlingen de kernwoorden uit dit eerste blok terugplaatsen.
Aan het werk
Maken:
opgave 1 t/m 11 van H3§1 (blz. 119)
Hoe:
5 minuten zelfstandig, gaat dat goed dan overleggen over vragen
Tijd:
tot 5 minuten voor het einde van de les
klaar:
nakijken
Deze slide heeft geen instructies
Leerdoelen check
Ik kan na deze les
eigenschappen noemen waaraan je een stof herkent;
het verschil tussen stofeigenschappen en voorwerpseigenschappen noemen;
Deze slide heeft geen instructies
Stoffen herkennen en dichtheid
Open bij herkenbare voorbeelden uit de klas: glas, water, suiker, metaal. Leg uit dat de les gaat over waaraan je een stof herkent, niet waaraan je een voorwerp herkent.
Binnenkomst opdracht ( zelfstandig en in stilte uitvoeren)
Slide tekst
Deze slide heeft geen instructies
Massa en volume
Massa is de hoeveelheid stof
Massa meet je met een weegschaal
Volume is de hoeveelheid ruimte die een stof inneemt
Massa en volume zijn voorwerpseigenschappen
Maak duidelijk dat massa en volume afhangen van hoeveel je van een stof hebt. Daarom zijn ze op zichzelf niet genoeg om de stof te herkennen.
Leerdoel
Ik kan na deze les
met een verhoudingstabel de dichtheid berekenen als massa en volume zijn gegeven;
met een verhoudingstabel massa of volume berekenen als de dichtheid is gegeven.
Deze slide heeft geen instructies
Wat is dichtheid?
De dichtheid van een stof is de massa van 1 cm³ van die stof.
Eenheid: g/cm³
Je spreekt dit uit als: gram per kubieke centimeter.
Leg nadruk op 'van 1 cm³'. Dat maakt dichtheid anders dan gewone massa: het gaat om een vaste hoeveelheid volume.
Lichte en zware stoffen vergelijken
Piepschuim: 0,04 g/cm³
Beton: 2,0 g/cm³
Bij hetzelfde volume heeft beton meer massa
Daarom heeft beton een grotere dichtheid
Gebruik hier eventueel de taal 'even grote blokjes'. Dat helpt leerlingen zien dat je eerlijk vergelijkt: hetzelfde volume.
Dichtheid als stofeigenschap
Bij blokjes van 1 cm³ verschilt de massa:
hout: 0,7 g/cm³
plastic: 1,2 g/cm³
ijzer: 7,9 g/cm³
goud: 19,3 g/cm³
Wijs erop dat alle blokjes hetzelfde volume hebben. Alleen de massa verandert, en dus ook de dichtheid.
Waarom helpt dichtheid bij herkennen?
Dichtheid is een stofeigenschap.
Dat betekent:
dezelfde stof heeft steeds dezelfde dichtheid
verschillende stoffen hebben vaak een andere dichtheid
je kunt een stof dus herkennen met dichtheid
Formuleer zorgvuldig: in deze les is dichtheid een herkenningsmiddel, maar in de praktijk kijk je vaak naar meerdere stofeigenschappen samen.
Wat betekent 2,0 g/cm³?
2 gram per 1 cm³
1 gram per 2 cm³
2 cm³ per 1 gram
1 cm³ per 2 gram
Controleert of leerlingen dichtheid lezen als massa van 1 cm³.
Dichtheid begrijpen
De dichtheid van een stof is de massa van 1 cm³ van die stof. De eenheid is g/cm³. Stoffen met hetzelfde volume kunnen een andere massa hebben.
Sluit aan op de uitleg over 1 cm³, massa en de eenheid g/cm³.
Wat heb je nodig om dichtheid te berekenen?
Om de dichtheid te bepalen, heb je twee gegevens nodig:
de massa
het volume
Daarna reken je naar de massa van 1 cm³.
Verbind dit met de definitie van dichtheid. Leerlingen hoeven hier nog geen formule te gebruiken; de verhoudingstabel staat centraal.
Massa en volume meten
Massa bepaal je met een weegschaal
Volume kun je bepalen met de onderdompelmethode
Je kijkt naar het verschil tussen beginvolume en eindvolume
Noem kort dat de onderdompelmethode geschikt is voor vaste voorwerpen die niet oplossen in water. Houd het praktisch en eenvoudig.
Voorbeeld: volume van een sleutel
Bij de onderdompelmethode geldt:
eindvolume - beginvolume = volume van het voorwerp
Voor de sleutel:
23 cm³ - 21 cm³ = 2 cm³
Laat zien dat alleen de toename van het water telt. Dat is precies het volume van de sleutel.
Dichtheid met een verhoudingstabel
Gegeven bij de sleutel:
massa = 13 g
volume = 2 cm³
Verhoudingstabel:
2 cm³ → 13 g
1 cm³ → 6,5 g
De dichtheid is dus 6,5 g/cm³.
Benadruk de stap van 2 cm³ naar 1 cm³: deel volume door 2, dus deel massa ook door 2. Dat is de kern van rekenen met een verhoudingstabel.
Stof herkennen met de uitkomst
De dichtheid van ijzer is 7,9 g/cm³.
De sleutel heeft een dichtheid van 6,5 g/cm³.
Omdat 6,5 niet gelijk is aan 7,9, is de sleutel niet van ijzer.
Maak de redenering expliciet: gemeten dichtheid vergelijken met bekende dichtheid van een stof. Gelijke dichtheid ondersteunt herkenning; ongelijke dichtheid sluit de stof uit.
Wat heb je nodig om dichtheid te berekenen?
kleur en geur
massa en volume
vorm en hardheid
smaak en grootte
Toetst de stap naar rekenen met dichtheid.
Rekenen met dichtheid
Met de onderdompelmethode bepaal je het volume van een voorwerp. Bij de sleutel is het beginvolume 21 cm³ en het eindvolume 23 cm³. Het volume is dus 2 cm³. Bij een massa van 13 g is de dichtheid 6,5 g/cm³.
Laat leerlingen de meet- en rekenstappen uit het voorbeeld terughalen.
Waarom is de sleutel niet van ijzer?
Verwachte elementen: omdat de dichtheid van de sleutel 6,5 g/cm³ is en ijzer 7,9 g/cm³; de waarden zijn niet gelijk, dus de sleutel is niet van ijzer.
Wat heb jij vandaag geleerd?
Laat leerlingen in eigen woorden noemen wat ze meenemen uit de les, bijvoorbeeld stofeigenschappen, dichtheid of verhoudingstabel.
Wat hielp jou het meest bij begrijpen?
Mogelijke antwoorden: voorbeelden, vergelijking van stof en voorwerp, het rekenvoorbeeld met de sleutel, of de verhoudingstabel.
Begrippen
stof - materiaal waaruit iets bestaat
stofeigenschap - eigenschap waaraan je een stof kunt herkennen
voorwerp - iets dat van een stof is gemaakt
voorwerpseigenschap - eigenschap van een voorwerp, zoals vorm of grootte
massa - hoeveelheid stof
volume - hoeveelheid ruimte die een stof inneemt
dichtheid - massa van 1 cm³ van een stof
Deze slide heeft geen instructies
Begrippen
g/cm³ - gram per kubieke centimeter
weegschaal - hulpmiddel om massa te meten
onderdompelmethode - manier om volume te bepalen met waterverplaatsing
beginvolume - volume van het water vóór het voorwerp erin gaat
eindvolume - volume van water plus voorwerp
verhoudingstabel - tabel om evenredig te rekenen, bijvoorbeeld naar 1 cm³
Deze slide heeft geen instructies