Stomazorg
Stomazorg
Lesduur is: 120 minOnderdelen in deze les
Stomazorg
Leerdoelen
Aan het einde van deze les kun je:
uitleggen wat een stoma is en waarom een stoma wordt aangelegd
de basis van de spijsvertering beschrijven en koppelen aan een stoma
de verschillende soorten stoma’s herkennen (colostoma, ileostoma en urostoma)
het verschil uitleggen tussen tijdelijk en blijvend, en enkel- en dubbelloops
de basisprincipes van stomazorg benoemen
het verschil uitleggen tussen een eendelig en tweedelig opvangsysteem
veelvoorkomende complicaties en voedingsaandachtspunten benoemen
de stappen van het verwisselen van een stomazakje beschrijven
Lesplanning
Theorie
Praktijk
Opdracht
Waarom zou iemand een stoma nodig hebben?
Wat is spijsvertering ?
Spijsvertering is:
het afbreken van voedsel
het opnemen van voedingsstoffen
het uitscheiden van afval (ontlasting)
Kort samengevat:
Je lichaam haalt de bruikbare stoffen uit voeding en de rest wordt afval.
Route van voedsel
Mond
kauwen en mengen met speeksel
Slokdarm
vervoert voedsel naar de maag
Maag
kneden en afbreken van voedsel
Dunne darm
voedingsstoffen worden opgenomen in het bloed
Dikke darm
vocht wordt opgenomen
ontlasting wordt gevormd
Anus
ontlasting verlaat het lichaam
Wat als dit niet goed gaat ?
Soms werkt de spijsvertering niet goed:
de darm is ziek of beschadigd
ontlasting kan niet meer via de normale weg
er is een operatie nodig
Gevolg:
het lichaam heeft een andere uitgang nodig
Daarom krijgt iemand een stoma
een nieuwe opening op de buik
ontlasting of urine verlaat het lichaam via deze opening
Wat is een stoma ?
Een stoma is:
een kunstmatige opening in het lichaam
gemaakt door een operatie
op de buik
Via een stoma:
verlaat ontlasting of urine het lichaam
niet meer via de normale weg (anus of blaas)
Kort samengevat:
Een stoma is een nieuwe uitgang voor ontlasting of urine.
Waarom krijgt iemand een stoma ?
Een stoma wordt aangelegd wanneer:
de darm of blaas niet goed meer werkt
ontlasting of urine niet meer via de normale weg kan
Mogelijke oorzaken:
darmkanker
Ziekte van Crohn
ontstekingen of beschadiging van de darm
na een operatie
Doel van een stoma:
het lichaam ontlasten
genezing mogelijk maken
klachten verminderen
Tijdelijk of blijvend
Tijdelijke stoma
om de darm rust te geven
zodat het lichaam kan herstellen
wordt later weer opgeheven
Voorbeeld: Na een darmoperatie zodat de darm kan genezen
Blijvende stoma
als de darm niet meer herstelt
of (deels) is verwijderd
blijft de stoma voor altijd
Voorbeeld: Bij darmkanker waarbij een deel van de darm is weggehaald
Kort samengevat:
tijdelijk = herstel
blijvend = noodzakelijk
Plaats van de stoma
De plaats van de stoma hangt af van het probleem in het lichaam:
Rechts (ileostoma)
uit de dunne darm
dunne / vloeibare ontlasting
Links (colostoma)
uit de dikke darm
vastere ontlasting
Urostoma
vaak rechts onder op de buik
urine verlaat het lichaam
Kort samengevat:
De plaats van de stoma bepaalt het type en de soort ontlasting of urine.
Colostoma
Een colostoma is:
een stoma van de dikke darm
meestal aan de linkerkant van de buik
Kenmerken:
ontlasting is vast tot normaal
lijkt het meest op normale ontlasting
komt minder vaak per dag
Mogelijke oorzaken:
darmkanker
afsluiting van de darm
beschadiging van de dikke darm
Belangrijk om te weten:
soms kan ontlasting nog enigszins voorspelbaar zijn
minder risico op uitdroging dan bij een ileostoma
Ileostoma
Een ileostoma is:
een stoma van de dunne darm
meestal aan de rechterkant van de buik
Kenmerken:
ontlasting is dun/vloeibaar
komt vaker per dag
bevat nog veel vocht en voedingsstoffen
Mogelijke oorzaken:
Ziekte van Crohn
ontstekingen in de darm
operatie waarbij de dikke darm is verwijderd
Belangrijk om te weten:
meer kans op uitdroging
extra letten op vocht en voeding
huidirritatie komt sneller voor
Urostoma
Een urostoma is:
een stoma voor urine
verbonden met de urinewegen
meestal aan de rechterkant van de buik
Kenmerken:
er komt continu urine uit
urine wordt opgevangen in een zakje
geen controle over het ophouden
Mogelijke oorzaken:
blaaskanker
beschadiging van de blaas
aangeboren afwijkingen
Belangrijk om te weten:
zakje moet regelmatig geleegd worden
goed letten op hygiëne
kans op urineweginfecties
Continent of incontinent stoma
Incontinent stoma
ontlasting of urine komt vanzelf naar buiten
je hebt geen controle
je draagt altijd een stomazakje
Voorbeeld: colo-, ileo- en urostoma
Continent stoma
je hebt wel controle
je leegt de stoma op vaste momenten
meestal geen zakje nodig
Voorbeeld: stoma die je zelf leegt met een slangetje (katheter)
Kort verschil:
incontinent = loopt vanzelf → zakje nodig
continent = zelf legen → controle
Enkel - of dubbelloops stoma
Er zijn twee manieren waarop een stoma kan worden aangelegd:
Enkelloops (eindstandig)
één opening
ontlasting komt via deze opening naar buiten
vaak blijvend
Voorbeeld: bij darmkanker waarbij een deel van de darm is verwijderd
Dubbelloops
twee openingen naast elkaar
één voor ontlasting
één gaat terug de darm in
vaak tijdelijk
Voorbeeld: na een operatie om de darm rust te geven
Kort samengevat:
enkelloops = meestal blijvend
dubbelloops = meestal tijdelijk
Opvangsystemen
Eendelig systeem
zakje en plakplaat zijn één geheel
je vervangt alles in één keer
Voordelen:
eenvoudig
snel te vervangen
Nadelen:
vaker de huid belasten
Tweedelig systeem
bestaat uit plakplaat + los zakje
je kunt het zakje verwisselen zonder de plaat te verwijderen
Voordelen:
minder belasting van de huid
makkelijker wisselen van zakje
Nadelen:
iets ingewikkelder
Video's
Opvangsystemen
1 en 2 delig
Stomahulpmiddelen
Naast het opvangsysteem zijn er extra hulpmiddelen:
Voor de huid:
barrièrecrème → beschermt en herstelt de huid
beschermfilm → extra beschermlaag op de huid
poeder → bij vochtige of beschadigde huid
Voor het aanbrengen:
remover → verwijdert plakresten
pasta / opvulringen → vullen plooien en oneffenheden
Extra hulpmiddelen:
gordel → zorgt voor extra stevigheid
wegwerpzakjes → voor oud materiaal
stomaplug → tijdelijk afsluiten van ontlasting (alleen bij colostoma)
Hulpmiddelen beschermen de huid en zorgen voor een betere aansluiting
Basis stomazorg
Belangrijk bij stomazorg:
werk altijd hygiënisch (handen wassen, eventueel handschoenen)
maak de huid schoon met lauw water
dep de huid goed droog (niet wrijven)
zorg dat het materiaal goed aansluit (voorkom lekkage)
Huid rondom de stoma:
moet schoon, droog en intact zijn
controleer op roodheid, wondjes of irritatie
huidproblemen zijn niet normaal → altijd melden
Gebruik van producten:
gebruik bij voorkeur alleen water
geen vette crèmes of agressieve zeep
dit kan de plakkracht verminderen
Tijdens het verwisselen:
verwijder het zakje voorzichtig (huid ondersteunen)
controleer of de opening goed past
vervang op tijd (bijv. bij 1/3 vol)
Aandachtspunten bij stomazorg
Wanneer en hoe verwisselen:
Het verwisselen gaat het makkelijkst wanneer het stoma weinig actief is (bijv. ’s ochtends vóór het eten)
Kies een houding die prettig is voor de zorgvrager en waarbij het stoma goed zichtbaar is
Legen van het opvangzakje:
Leeg het zakje op tijd (bij ongeveer 1/3 tot halfvol)
Voorkom dat het zakje te zwaar wordt → dit kan trekken aan de huid
Leeg het zakje rustig en hygiënisch in het toilet
Bij een nieuw stoma:
De vorm en grootte kunnen de eerste maanden nog veranderen
Daarom moet het stoma regelmatig opgemeten worden met een mal
Het opvangmateriaal moet goed blijven passen
Afstemmen op de zorgvrager:
Niet iedereen kan de verzorging zelf uitvoeren
Stimuleer zelfstandigheid, maar pas dit aan op wat iemand kan
Soms neemt een partner of thuiszorg de zorg (gedeeltelijk) over
Complicaties bij een stoma
huidirritatie
→ roodheid, jeuk, pijn rondom de stomalekkage
→ ontlasting of urine onder de plakinfectie
→ zwelling, pijn, soms pusuitdroging (vooral bij ileostoma)
→ veel vochtverlies
Andere mogelijke problemen:
stoma kan veranderen van vorm (intrekken of uitstulpen)
bloeding bij de stoma
verstopping
Let op:
klachten zijn niet normaal
altijd melden en controleren
Omgaan met de zorgvrager
Lichaamsverzorging:
Douchen, baden en zwemmen is gewoon mogelijk
Het opvangmateriaal kan meestal blijven zitten
Gebruik geen vette producten rond het stoma (vermindert plakkracht)
Richt geen harde waterstraal op het stoma
Voeding en leefstijl:
Meestal geen speciaal dieet nodig
Gevarieerd eten en voldoende drinken is belangrijk
Let op klachten zoals diarree, verstopping of gasvorming
Bij ileostoma extra letten op vocht en zout
Psychosociale aandachtspunten:
Zorgvrager kan gevoelens hebben zoals schaamte, onzekerheid of angst
Geen controle over ontlasting of windjes kan lastig zijn
Geluid of zichtbaarheid van het zakje kan ongemak geven
Rol van de zorgverlener:
Toon begrip en respect
Luister goed en neem vragen serieus
Geef duidelijke uitleg en begeleiding
Stimuleer zelfstandigheid, stap voor stap
Zorg is niet alleen lichamelijk, maar ook mentaal en sociaal
Wat is een stoma?
Een wond op de huid
Een kunstmatige opening in het lichaam
Een soort verband
Een ziekte
Waarom krijgt iemand een stoma?
Voor de zekerheid
Omdat de darm of blaas niet goed werkt
Voor extra energie
Om beter te kunnen eten
Wat is het verschil tussen een ileostoma en een colostoma?
Ileostoma = dikke darm, colostoma = dunne darm
Ileostoma = urine, colostoma = ontlasting
Ileostoma = dunne darm, colostoma = dikke darm
Geen verschil
Wat is een belangrijk aandachtspunt bij stomazorg?
De huid nat laten
De huid goed schoon en droog houden
Veel zeep gebruiken
Het zakje zo lang mogelijk laten zitten
Wat is het verschil tussen een eendelig en tweedelig systeem?
Geen verschil
Eendelig = alleen zakje, tweedelig = alleen plaat
Eendelig = alles in één, tweedelig = zakje en plaat los
Tweedelig wordt nooit gebruikt
Praktisch oefenen
Werkwijze:
Linde en Faiza
Aya en Melanie
Lotte en Tess
Sophie en Manon
Britt en Brigt
Opdracht:
Lees de protocollen goed door
Voer de handeling stap voor stap uit
Oefen met verschillende systemen
Klaar met oefenen?
Ga verder met de verwerkingsopdrachten uit hoofdstuk 3 (stomazorg)
Uit het boek Verpleegtechnische handelingen – module 4: Blaaskatheterisatie, laxeren en stomazorg (Tiemen Meulhof)
Hoe vond je de les vandaag ?
