Les 2: Hoofdzaken en bijzaken
Hoofdzaken en bijzaken
Lesduur is: 80 minOnderdelen in deze les
Hoofdzaken en bijzaken
De les draait om het herkennen van de belangrijkste informatie in een tekst. De genoemde brontekst wordt in de les gebruikt als voorbeeldtekst.
Deze slide heeft geen instructies
Lesdoel
Ik kan in de tekst ‘Ik wil van rappen mijn werk maken’ hoofdzaken en bijzaken herkennen.
12
minute
30
second
Deze slide heeft geen instructies
Belangrijke woorden Notitieschrift
hoofdzaak - de belangrijkste informatie in een tekst
bijzaak - extra informatie die de tekst aanvult
kern - waar de tekst vooral over gaat
detail - een klein onderdeel of extra gegeven
samenvatten - kort opschrijven waar een tekst over gaat
titel - de naam van een tekst
Maken opdracht: 6 t/m 12
Extra opdracht: Rap: Van New York naar Nederland
Deze slide heeft geen instructies
Lesdoel
Ik kan in de tekst ‘Ik wil van rappen mijn werk maken’ hoofdzaken en bijzaken herkennen.
12
minute
30
second
Deze slide heeft geen instructies
Wat is het onderwerp van de tekst 'Ik wil van rappen mijn werk maken'?
Gebruik de opbrengst om voorkennis op te halen. Verwachte woorden: belangrijk, hoofdzaak, kern, titel, samenvatting, detail.
Wat is een hoofdzaak?
Een hoofdzaak is de belangrijkste informatie uit een tekst.
Zonder die informatie begrijp je de tekst niet goed.
Hoofdzaken vertellen waar de tekst vooral over gaat.
Benadruk dat leerlingen niet elk detail hoeven te onthouden. Het gaat eerst om de kern van de tekst.
Wat is een bijzaak?
Een bijzaak is extra informatie.
Die informatie maakt de tekst duidelijker of interessanter.
Zonder de bijzaak snap je de kern vaak nog steeds.
Gebruik eenvoudige voorbeelden, zoals: hoofdzaak = 'iemand wil rapper worden'; bijzaak = hoe oud iemand is of waar iemand oefent.
Zo herken je het verschil
Vraag jezelf af: waar gaat deze tekst vooral over?
Kijk welke informatie vaker terugkomt.
Let op woorden die belangrijk lijken voor de kern.
Details, voorbeelden en extra uitleg zijn vaak bijzaken.
Noem dat kopjes, eerste zinnen en herhaling vaak helpen bij het vinden van hoofdzaken.
Wat is een hoofdzaak?
extra uitleg
de kern
een voorbeeld
een detail
De juiste keuze is 'de kern'. De andere opties horen bij een bijzaak.
Vul de goede woorden in
Een hoofdzaak is de belangrijkste informatie in een tekst. Een bijzaak is extra informatie. De kern laat zien waar de tekst vooral over gaat.
Alle woorden komen letterlijk terug op de uitlegslides over hoofdzaak, bijzaak en kern.
De tekst: waar gaat het vooral over?
In de tekst ‘Ik wil van rappen mijn werk maken’ gaat het vooral over iemand die van rappen zijn beroep wil maken. De kern is dus niet elk los detail, maar de wens en het plan om met muziek geld te verdienen.
Blijf dicht bij de gegeven teksttitel en lesdoel. Vermijd extra inhoud die niet zeker uit de bron volgt.
Voorbeeld van een hoofdzaak
De schrijver wil van rappen werk maken.
Dat is de centrale informatie van de tekst.
Deze informatie past bij de titel en komt direct bij de kern.
Koppel hier expliciet terug naar de titel: die geeft vaak al een sterke aanwijzing voor de hoofdzaak.
Voorbeelden van bijzaken
Waar iemand oefent
Hoe vaak iemand rapt
Welke ervaringen of voorbeelden erbij staan
Dit zijn details die meer vertellen, maar niet de kern zijn.
Noem deze voorbeelden als type informatie. Als de exacte bron andere details bevat, kan de docent die hier invullen.
Hoofdzaak of bijzaak? Notitieschrift
Een hoofdzaak helpt je om de tekst kort samen te vatten. Een bijzaak geeft extra uitleg, een voorbeeld of een detail. Bij het lezen zoek je dus eerst de kern en daarna pas de extra informatie.
Dit is het inhoudelijke keerpunt van de les: leerlingen moeten begrijpen dat samenvatten begint met kiezen wat echt belangrijk is.
Waarom is dit handig?
Je begrijpt een tekst sneller.
Je kunt beter samenvatten.
Je onthoudt de belangrijkste informatie.
Je raakt minder snel in de war door details.
Deze slide heeft geen instructies
Wat is de hoofdzaak van de tekst?
waar iemand oefent
hoe vaak iemand rapt
ervaringen erbij
van rappen werk maken
De hoofdzaak sluit aan bij de titel van de tekst. De andere opties zijn voorbeelden van bijzaken.
Kies hoofdzaak en bijzaak
In de tekst wil de schrijver van rappen zijn werk maken. Dat is de hoofdzaak van de tekst. Informatie over waar hij oefent is een bijzaak.
Laat leerlingen zien dat de eerste en tweede blank inhoudelijk bij de kernzin horen, en de laatste blank bij extra informatie.
Waarom helpt een hoofdzaak bij samenvatten?
Bespreek dat een goede samenvatting de kern noemt: iemand wil van rappen zijn werk maken. Details zoals oefenplek of hoe vaak iemand rapt hoeven niet mee.
Belangrijke woorden Notitieschrift
hoofdzaak - de belangrijkste informatie in een tekst
bijzaak - extra informatie die de tekst aanvult
kern - waar de tekst vooral over gaat
detail - een klein onderdeel of extra gegeven
samenvatten - kort opschrijven waar een tekst over gaat
titel - de naam van een tekst
Maken opdracht: 6 t/m 12
Extra opdracht: Rap: Van New York naar Nederland
Deze slide heeft geen instructies
Wat helpt jou het meest om hoofdzaken te vinden?
de titel
eerste zin
herhaling
voorbeelden
Deze slide heeft geen instructies
Wat heb jij vandaag geleerd?
Laat leerlingen kort terugkijken op hun leerproces. Mogelijke antwoorden: hoofdzaak herkennen, verschil zien met bijzaak, samenvatten met kernwoorden.
Wat vond jij het lastigst in deze les?
Bespreek welke stap lastig was, bijvoorbeeld kern kiezen, details weglaten of woorden uit de titel gebruiken.
