Pak je laptop en ga via je browser naar lessonup.nl
Klik rechtsboven op inloggen en kies 'Log in als leerling'
registreer of log in met office365
Voer daarna de klassencode in die op het bord staat.
Pen en papier ernaast!
Pak je laptop en ga via je browser naar lessonup.nl
Klik rechtsboven op inloggen en kies 'Log in als leerling'
registreer of log in met office365
Voer daarna de klassencode in die op het bord staat.
Pen en papier ernaast!
Deze slide heeft geen instructies
Lesdoelen
Ik kan:
zinnen ontleden in zinsdelen
naamwoordelijk gezegde herkennen
enkelvoudige en samengestelde zinnen onderscheiden
nevenschikking en onderschikking herkennen
basisleestekens juist gebruiken.
De gebruiker gaf meerdere doelen. In deze ene doelformulering zijn ze samengebracht omdat de les expliciet bedoeld is als checkmoment over 1.7, 2.7, 3.7 en een peiling van 1.9.
Welke woorden horen volgens jou bij zinsontleding?
Gebruik de woordwolk om voorkennis op te halen. Let op termen als persoonsvorm, onderwerp, gezegde, bijzin en komma.
Talent 1.7: theorie
Bij zinsontleding verdeel je een zin eerst in zinsdelen. Een vaste volgorde helpt:
persoonsvorm
onderwerp
gezegde
lijdend voorwerp / meewerkend voorwerp
bijwoordelijke bepalingen
Een naamwoordelijk gezegde bestaat uit een koppelwerkwoord en een naamwoordelijk deel.
Voorbeelden van koppelwerkwoorden: zijn, worden, blijven, lijken, blijken.
Benadruk dat leerlingen eerst in zinsdelen verdelen en pas daarna benoemen. Noem eventueel dat niet elke zin alle zinsdelen bevat.
Talent 1.7: meerkeuze
Welke zin heeft een naamwoordelijk gezegde?
A. De trainer fluit het team terug.
B. Mijn broer is vandaag erg moe.
C. Sara leest een spannend boek.
D. Wij zetten de fietsen binnen.
Goed antwoord: B. 'is moe' vormt samen het naamwoordelijk gezegde.
Talent 1.7: invulvraag
Vul in:
In de zin De leerlingen werken rustig in de klas is werken het ____.
Verwacht antwoord: gezegde of werkwoordelijk gezegde, afhankelijk van hoe streng je nakijkt. Als je één antwoord wilt, stuur op 'gezegde'.
Talent 1.7: open vraag
Ontleed de zin in zinsdelen en benoem die:
De nieuwe docent gaf gisteren een moeilijke toets.
Mogelijke uitwerking: De nieuwe docent = onderwerp; gaf = persoonsvorm; gaf = gezegde/werkwoordelijk gezegde; gisteren = bijwoordelijke bepaling; een moeilijke toets = lijdend voorwerp. Bespreek eventueel dat de zin geen meewerkend voorwerp heeft.
Welke stap komt direct na het vinden van de persoonsvorm?
onderwerp
gezegde
lijdend voorwerp
bijwoordelijke bepaling
Toetst de vaste volgorde uit Talent 1.7. Veelgemaakte fout: leerlingen springen te snel naar het gezegde.
Vul de ontbrekende begrippen in
Bij zinsontleding verdeel je een zin eerst in zinsdelen. Daarna werk je in een vaste volgorde: eerst zoek je de persoonsvorm, daarna het onderwerp. Een naamwoordelijk gezegde bestaat uit een koppelwerkwoord en een naamwoordelijk deel.
Alle drie de kernbegrippen komen letterlijk terug uit de theorieslide van Talent 1.7.
Waarom verdeel je eerst in zinsdelen?
Verwachte elementen: eerst zinsdelen verdelen; pv = gaf; onderwerp = De nieuwe docent; gezegde = gaf; bijwoordelijke bepaling = gisteren; lijdend voorwerp = een moeilijke toets.
Talent 2.7: theorie
Een enkelvoudige zin heeft één persoonsvorm.
Een samengestelde zin heeft meer dan één persoonsvorm.
Bij een nevenschikking zijn twee hoofdzinnen gelijkwaardig.
Vaak herken je dat aan voegwoorden zoals en, maar, want, of.
Voorbeeld:
Ik leer voor Nederlands, maar mijn broer kijkt tv.
Leg nadruk op het tellen van persoonsvormen als eerste stap. Dat voorkomt verwarring tussen lange enkelvoudige zinnen en samengestelde zinnen.
Talent 2.7: meerkeuze
Welke zin is een samengestelde zin met nevenschikking?
A. Morgen begint de toets.
B. Ik fiets naar school en mijn zus neemt de bus.
C. De drukke straat is nat.
D. Tijdens de pauze eten wij buiten.
Goed antwoord: B. Twee persoonsvormen: fiets, neemt. Voegwoord 'en' verbindt twee hoofdzinnen.
Talent 2.7: invulvraag
Vul in:
De zin Wij bleven binnen, want het regende hard is een ____ zin.
Verwacht antwoord: samengestelde. Eventueel ook goed rekenen: samengestelde zin met nevenschikking.
Talent 2.7: open vraag
Leg uit waarom deze zin een nevenschikking is:
Lisa maakt haar huiswerk, maar Sam gamet.
Laat leerlingen benoemen: twee persoonsvormen, twee hoofdzinnen, verbonden met 'maar', beide delen kunnen zelfstandig staan.
Welke zin is enkelvoudig?
Ik lees en zij schrijft.
Omdat het regent, blijven we thuis.
Morgen start de training.
Wij wachten, maar hij vertrekt.
Alleen optie 3 heeft één persoonsvorm. De andere zinnen hebben er twee.
Vul de juiste termen in
Een enkelvoudige zin heeft één persoonsvorm. Een samengestelde zin heeft meer dan één persoonsvorm. Bij nevenschikking zijn twee hoofdzinnen gelijkwaardig en vaak verbonden met woorden als en, maar of want.
Controleert de drie kernbegrippen uit Talent 2.7 in samenhang.
Waaraan zie je dat twee zinnen nevengeschikt zijn?
Verwachte elementen: twee persoonsvormen; twee hoofdzinnen; voegwoord maar; beide delen kunnen zelfstandig staan.
Talent 3.7: theorie
Bij onderschikking bestaat een samengestelde zin uit een hoofdzin en een bijzin.
De bijzin kan niet zelfstandig staan.
Signaalwoorden zijn bijvoorbeeld: omdat, als, terwijl, doordat, zodat, hoewel.
Een beknopte bijzin heeft geen persoonsvorm.
Voorbeeld:
Na het eten ging hij leren.
Je kunt mondeling toevoegen dat een gewone bijzin vaak een persoonsvorm achteraan heeft, maar houd het op de slide eenvoudig.
Talent 3.7: meerkeuze
Welke zin bevat een beknopte bijzin?
A. Omdat ik moe was, ging ik slapen.
B. Na het sporten dronk ik veel water.
C. Ik las een boek en mijn zus luisterde muziek.
D. Het regende de hele middag.
Goed antwoord: B. 'Na het sporten' is een beknopte bijzin zonder persoonsvorm.
Talent 3.7: invulvraag
Vul in:
In de zin Ik bleef thuis omdat ik ziek was is omdat ik ziek was de ____.
Verwacht antwoord: bijzin. Eventueel specifieker: ondergeschikte bijzin.
Talent 3.7: open vraag
Verdeel deze zin in hoofdzin en bijzin en leg uit waaraan je dat ziet:
Toen de bel ging, liep de klas naar buiten.
Mogelijke uitwerking: bijzin = 'Toen de bel ging'; hoofdzin = 'liep de klas naar buiten'. Signaalwoord 'toen'; de bijzin kan niet zelfstandig blijven staan in deze vorm.
Welke zin bevat een gewone bijzin en geen beknopte bijzin?
Na het leren ging zij slapen.
Omdat hij ziek was, bleef hij thuis.
Ik las een boek en zij tekende.
Morgen vertrekt de klas vroeg.
Optie 2 heeft een bijzin met persoonsvorm. Optie 1 is juist een beknopte bijzin zonder persoonsvorm.
Vul de ontbrekende begrippen in
Bij onderschikking bestaat een samengestelde zin uit een hoofdzin en een bijzin. Een beknopte bijzin heeft geen persoonsvorm.
Deze invulvraag laat leerlingen de drie sleuteltermen uit Talent 3.7 precies plaatsen.
Hoe herken je in een zin de hoofdzin en de bijzin?
Verwachte elementen: bijzin = 'Toen de bel ging'; hoofdzin = 'liep de klas naar buiten'; signaalwoord toen; de bijzin staat niet zelfstandig.
Talent 1.9: theorie
Belangrijke leestekens:
Punt: aan het einde van een mededelende zin
Komma: tussen delen van een zin of voor/na een bijzin
Dubbele punt: vóór een uitleg, opsomming of citaat
Aanhalingstekens: om wat iemand letterlijk zegt of schrijft
Puntkomma: tussen twee hoofdzinnen die sterk bij elkaar horen
Houd dit echt als peiling. Je kunt mondeling verschil benoemen tussen komma en puntkomma: puntkomma is sterker dan een komma, zwakker dan een punt.
Talent 1.9: meerkeuze
Welke zin gebruikt het leesteken goed?
A. Ik neem mee brood fruit en drinken.
B. De docent zei: "Begin maar aan opdracht 3."
C. Waar ga jij heen.
D. Omdat het regende gingen we toch fietsen.
Goed antwoord: B. A mist komma's, C mist vraagteken maar dat valt buiten het opgegeven doel; D mist komma na de bijzin. Als je strikt binnen de gegeven leestekens wilt blijven, benoem mondeling dat B het duidelijkste juiste voorbeeld is.
Talent 1.9: invulvraag
Vul het juiste leesteken in:
Ik wist het meteen _ dit wordt lastig.
Verwacht antwoord: dubbele punt.
Talent 1.9: open vraag
Schrijf deze zin correct op en leg je keuze voor de leestekens uit:
de coach zei we beginnen morgen met de toets
Mogelijke uitwerking: De coach zei: "We beginnen morgen met de toets." Let op hoofdletter, dubbele punt, aanhalingstekens en punt.
Welk leesteken past tussen twee sterk verbonden hoofdzinnen?
komma
dubbele punt
puntkomma
aanhalingsteken
Peiling van Talent 1.9: puntkomma tussen twee nauw verbonden hoofdzinnen.
Vul de juiste leestekens of termen in
Een punt zet je aan het einde van een mededelende zin. Een dubbele punt gebruik je vóór een uitleg of citaat. Aanhalingstekens gebruik je bij letterlijke woorden van iemand.
Sluit aan op de peiling van Talent 1.9 en herhaalt drie centrale leestekens uit de theorie.
Wat vond jij vandaag het lastigste onderdeel?
Bespreek klassikaal welke onderdelen nog lastig zijn: zinsdelen, naamwoordelijk gezegde, nevenschikking, onderschikking of leestekens.
Wat hielp jou het meest om dit te begrijpen?
Laat leerlingen concreet benoemen wat hielp: stappenplan, voorbeelden, signaalwoorden, samen vergelijken van zinnen.
Begrippenlijst
zinsdeel - een groep woorden die samen een functie heeft in de zin
persoonsvorm - de vervoegde werkwoordsvorm in de zin
onderwerp - wie of wat iets doet of is in de zin
gezegde - alles wat over de handeling of toestand zegt wat er gebeurt
naamwoordelijk gezegde - gezegde met een koppelwerkwoord en een naamwoordelijk deel
enkelvoudige zin - zin met één persoonsvorm
samengestelde zin - zin met meer dan één persoonsvorm
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
nevenschikking - verbinding van twee gelijkwaardige hoofdzinnen
onderschikking - verbinding van een hoofdzin met een bijzin
bijzin - zinsdeel met een persoonsvorm dat niet zelfstandig staat
beknopte bijzin - bijzin zonder persoonsvorm
komma - leesteken dat zinsdelen of bijzinnen van elkaar scheidt
dubbele punt - leesteken vóór uitleg, opsomming of citaat
puntkomma - leesteken tussen twee nauw verbonden hoofdzinnen
Deze slide heeft geen instructies