Een nieuw vak: NaSk
Een nieuw vak: NaSk
Open breed: leerlingen kennen al veel voorbeelden uit hun dagelijks leven, maar nog niet de indeling in natuurwetenschappen, natuurkunde en scheikunde.
Leerdoel
Ik kan met voorbeelden beschrijven waar natuurwetenschappen over gaan, het verschil tussen natuurkunde en scheikunde uitleggen en uitleggen hoe röntgenstraling gebruikt wordt.
Deze slide heeft geen instructies
Waar denk je aan bij NaSk?
Gebruik de woordenwolk om voorkennis op te halen. Verwachte woorden: proefjes, natuur, stoffen, techniek, weer, elektriciteit, lichaam, onderzoek.
Wat zijn natuurwetenschappen?
Natuurwetenschappen bestuderen de natuur.
Ze gaan over:
verschijnselen in de wereld om ons heen
veranderingen van stoffen en voorwerpen
het gebruiken van kennis in het dagelijks leven
Houd het eenvoudig: wetenschap is kennis opdoen en die kennis gebruiken. Verbind dit aan herkenbare voorbeelden uit huis, school en techniek.
Wetenschap in het dagelijks leven
Door natuurwetenschappen begrijpen en maken mensen veel dingen die nu normaal lijken.
Voorbeelden:
goede kleding
comfortabele huizen
telefoon en computer
elektriciteit en apparaten
Leg de link met de tekst over vroeger en nu: zonder kennis van natuur en techniek zou het dagelijks leven er heel anders uitzien.
Waar gaat het over?
Voorbeelden van onderwerpen in de natuurwetenschappen:
bliksem
zonnepanelen
smelten van kaarsvet
remweg van een scooter
roesten van een spijker
Benadruk dat dit heel verschillende voorbeelden lijken, maar dat ze allemaal over het onderzoeken van natuur en verandering gaan.
Levende en niet-levende natuur
Binnen de natuurwetenschappen is er een verschil:
Biologie bestudeert de levende natuur
Natuurkunde en scheikunde bestuderen de niet-levende natuur
In deze les gaat het vooral over natuurkunde en scheikunde.
Voorkom verwarring: leerlingen hoeven hier nog niet diep in op biologie, alleen het onderscheid levende/niet-levende natuur kennen.
Natuurverschijnselen
Natuurwetenschappen gaan ook over grote verschijnselen in de natuur, zoals:
het weer
aardbevingen
vulkanen
zonsverduisteringen
Je onderzoekt wat er gebeurt en waardoor dat komt.
Dit verbreedt het beeld: natuurwetenschappen gaan niet alleen over spullen en proefjes, maar ook over verschijnselen op aarde en in de ruimte.
Welke hoort bij de levende natuur?
bliksem
biologie
roesten
zonnepanelen
Toetst het onderscheid levende en niet-levende natuur na de eerste uitleg.
Vul de juiste woorden in
Natuurwetenschappen bestuderen de natuur. Ze gaan over verschijnselen en veranderingen. Biologie bestudeert de levende natuur. Natuurkunde en scheikunde gaan vooral over de niet-levende natuur.
Woorden komen letterlijk terug uit de contentslides 2 t/m 6.
Veranderingen om je heen
Stoffen en voorwerpen kunnen veranderen.
Soms is die verandering tijdelijk.
Soms is die verandering blijvend.
Dat verschil helpt om natuurkunde en scheikunde uit elkaar te houden.
Dit is de brug naar het kernonderscheid van de les. Maak hier al nieuwsgierig naar het verschil tussen tijdelijk en blijvend.
Natuurkundige verandering
Bij een natuurkundige verandering ontstaat geen nieuwe stof.
De verandering is tijdelijk en kan vaak weer terug.
Voorbeelden:
een staaf wordt langer door verhitting
water wordt ijs
water wordt waterdamp
Gebruik steeds dezelfde taal: tijdelijk, geen nieuwe stof, kan terug. Dat geeft leerlingen houvast.
Voorbeeld: uitzetten en krimpen
Als een metalen staaf warm wordt, zet hij uit.
Dan wordt de staaf langer.
Koelt de staaf weer af, dan krimpt hij en krijgt hij zijn oude lengte terug.
Noem eventueel de Eiffeltoren als extra voorbeeld: op een warme dag is die door uitzetting langer dan in de winter.
Voorbeeld: water verandert van toestand
Water kan van toestand veranderen:
vloeibaar water → ijs
vloeibaar water → waterdamp
ijs en waterdamp kunnen weer vloeibaar water worden
De stof blijft steeds water.
Benadruk dat 'verandering van toestand' een belangrijk begrip is: de vorm verandert, maar de stof niet.
Scheikundige verandering
Bij een scheikundige verandering ontstaan nieuwe stoffen.
De verandering is blijvend.
Je kunt niet makkelijk terug naar de beginstof.
Voorbeeld: hout verbranden.
Leg het contrast met natuurkundige verandering scherp neer: hier ontstaan andere stoffen, dus het is niet alleen een vorm- of toestandsverandering.
Voorbeeld: hout verbranden
Als hout verbrandt, ontstaan andere stoffen:
houtskool
as
rook
Van houtskool, as en rook kun je geen hout meer maken.
Daarom is dit een blijvende verandering.
Noem expliciet dat verbranding bij scheikunde hoort. Dat maakt het onderscheid met smelten of verdampen duidelijker.
Natuurkunde of scheikunde?
Natuurkunde: tijdelijke verandering, geen nieuwe stof
Scheikunde: blijvende verandering, wel nieuwe stoffen
Voorbeelden:
smelten van kaarsvet → natuurkunde
water dat bevriest → natuurkunde
hout dat verbrandt → scheikunde
roesten van een spijker → scheikunde
Roesten staat in de tekst als voorbeeld van niet-levende natuur; hier kun je het gebruiken als scheikundig voorbeeld omdat er nieuwe stoffen ontstaan.
Wanneer is iets natuurkunde?
nieuwe stoffen
blijvende verandering
tijdelijke verandering
verbranding
De foute opties zijn typische kenmerken van scheikunde of voorbeelden daarvan.
Maak de tekst af
Bij een natuurkundige verandering ontstaat geen nieuwe stof. De verandering is vaak tijdelijk en kan terug. Bij een scheikundige verandering ontstaan nieuwe stoffen. Die verandering is meestal blijvend.
Laat leerlingen de kernwoorden van het onderscheid actief ophalen.
Wilhelm Conrad Röntgen
Wilhelm Conrad Röntgen was een natuurkundige.
In 1895 ontdekte hij een soort onzichtbare straling:
röntgenstraling.
Die ontdekking werd heel belangrijk voor de geneeskunde.
Spreek de naam rustig uit en verbind de ontdekking direct aan iets herkenbaars: een foto van botten in je lichaam.
Wat doet röntgenstraling?
Röntgenstraling gaat door sommige materialen heen.
In het lichaam gebeurt dit:
botten houden veel straling tegen
spieren en andere zachte delen laten meer straling door
Daardoor ontstaat een schaduwbeeld.
Gebruik eventueel een hand als eenvoudig voorbeeld: achter botten is meer schaduw, achter spieren minder.
Hoe ontstaat een röntgenfoto?
röntgenstraling → gaat door het lichaam → botten houden meer tegen → schaduwbeeld wordt vastgelegd
Op een röntgenfoto zijn delen die veel straling tegenhouden wit.
De pijlnotatie past hier, omdat het echt om een keten van stappen gaat. Houd de uitleg kort en visueel.
Gebruik en veiligheid
Röntgenstraling wordt gebruikt om in het lichaam te kijken, bijvoorbeeld naar botten.
Dat is handig in de geneeskunde.
Röntgenstraling is wel schadelijk voor je lichaam, dus je moet er voorzichtig mee omgaan.
Geen extra medische details nodig; het doel is alleen dat leerlingen weten wat het nut is en dat de straling niet ongevaarlijk is.
Wat houden in het lichaam veel straling tegen?
spieren
botten
huid
bloed
Controleert of leerlingen het verschil tussen botten en zachte delen begrijpen.
Vul de stappen in
In 1895 ontdekte Röntgen röntgenstraling. Die straling gaat door sommige materialen heen. Botten houden veel straling tegen. Daardoor ontstaat een schaduwbeeld, dat wordt vastgelegd op een röntgenfoto. Röntgenstraling is ook schadelijk.
Herhaalt ontdekking, werking en veiligheid in één korte tekst.
Begrippenlijst
wetenschap - het opdoen van kennis en het toepassen van die kennis
natuurwetenschappen - vakgebied waarin de natuur wordt bestudeerd
biologie - natuurwetenschap van de levende natuur
natuurkunde - vak over tijdelijke veranderingen in de niet-levende natuur
scheikunde - vak over blijvende veranderingen in de niet-levende natuur
natuurkundige verandering - verandering waarbij geen nieuwe stof ontstaat
scheikundige verandering - verandering waarbij nieuwe stoffen ontstaan
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
verandering van toestand - overgang van een stof van de ene toestand naar de andere
uitzetten - groter of langer worden door verwarming
krimpen - kleiner of korter worden door afkoeling
röntgenstraling - onzichtbare straling die door sommige materialen heen gaat
röntgenfoto - afbeelding die ontstaat door verschil in doorgelaten röntgenstraling
Deze slide heeft geen instructies
Huiswerk
Maken alle opdrachten van 1.1 (H leerlingen ook de ster opdrachten)
Deze slide heeft geen instructies