Microplastics Uitvergroot
Docentenhandleiding
rug.nl/lespakketten
Microplastics Uitvergroot
Docentenhandleiding
rug.nl/lespakketten
COLOFON
September 2024 - februari 2025
Dit lespakket is in 2024-2025 ontwikkeld in samenwerking met Prof. Dr. B. Melgert door de Scholierenacademie van de Rijksuniversiteit Groningen in opdracht van de Jantina Tammes School of Digital Society, Technology and AI for the European Research Night.
Redactie: Freia Alstrøm, Annemarijs van der Ploeg, Hilde Coehoorn, Maike Dommerholt en Hannah Herder
Illustrator en vormgeving: Jitka van Dijk
Bij de samenstelling van dit lesmateriaal is getracht alle rechthebbenden te achterhalen en te contacteren. Als u van mening bent dat uw rechten ten onrechte over het hoofd zijn gezien, neem dan alstublieft contact op via scholierenacademie@rug.nl.
INHOUDSOPGAVE
Inleiding
Kerndoelen
Inhoud van het lespakket
Algemene leerdoelen
Onderzoekscyclus per les
Overzicht les 1
Leerdoelen les 1
Slides les 1
Samenvatting in bullet points les 1
Overzicht les 2
Leerdoelen les 2
Slides les 2
Samenvatting in bullet points les 2
Overzicht les 3
Leerdoelen les 3
Slides les 3
Bijlage 1: werkblad les 2
Bijlage 2: onderzoeksvragen en onderzoeksplannen uitgewerkt
Bijlage 3: evaluatievormen
INLEIDING
1
Microplastics zijn niet meer weg te denken uit ons leven, maar wat zijn het precies? Hoe ontstaan microplastics en welke effecten hebben ze op onze gezondheid? Deze vragen worden beantwoord in het lespakket ‘Microplastics Uitvergroot’. Dit lespakket is ontwikkeld in samenwerking met Prof. Dr. Barbo Melgert, onderzoeker aan de Rijksuniversiteit Groningen. Zij onderzoekt de effecten van microplastics op onze longen en hoe dit de ademhaling kan beïnvloeden.
In les 1 staat het bestaan en ontstaan van (micro)plastic centraal, waarbij de onderzoeksfases verwonderen en verkennen aan bod komen. In les 2 richten we ons op de effecten van microplastics op de gezondheid en het milieu, en het huidige wetenschappelijke onderzoek over microplastics Aan het einde van les 2 wordt er nagedacht over een onderzoeksvraag en onderzoeksplan. In les 3 gaan de leerlingen aan de slag met het uitvoeren van een onderzoek, het trekken van conclusies en het presenteren van hun bevindingen.
‘Microplastics Uitvergroot’ is geschikt voor leerlingen uit de bovenbouw van het basisonderwijs. Het sluit aan bij de kerndoelen in de vakken Wetenschap & Techniek en Mens & Maatschappij.
Ook draagt het bij aan de ontwikkeling van burgerschap, milieubewustzijn en kritisch denken. Aan de hand van de thema’s duurzaamheid en gezondheid ontwikkelen de leerlingen een multidimensionaal perspectief op de invloed van microplastics op zowel mens als milieu.
Kerndoelen Mens en Natuur
Kerndoel 1: Vraagstukken uit de leefomgeving
De leerlingen onderzoeken hoe microplastics ontstaan en hun effect op mens en milieu. Les 1 richt zich op het herkennen van microplastics in hun omgeving, terwijl les 2 de impact op gezondheid en milieu verdiept.
Kerndoel 2: Denkwijzen
In alle lessen wordt gebruikgemaakt van natuurwetenschappelijke denkwijzen door middel van het onderzoeken van de eigenschappen en effecten van microplastics en het ontwikkelen van een onderzoeksplan (les 2 en 3).
Kerndoel 3: Werkwijzen
De leerlingen doorlopen de onderzoekscyclus, inclusief observatie, formuleren van onderzoeksvragen, het opstellen van een onderzoeksplan, en het uitvoeren van een experiment (vooral in les 3).
Kerndoel 4: Aard van natuurwetenschappen en technologie
De lessen tonen de wetenschappelijke waarde door onderzoek te koppelen aan maatschap-pelijke vraagstukken, zoals milieuproblemen veroorzaakt door microplastics (les 2 en 3).
Kerndoel 6: Stoffen en hun eigenschappen
De chemische eigenschappen van plastic en microplastics worden besproken, evenals hun afbraakprocessen en impact op gezondheid en milieu (les 1 en 2).
Kerndoel 8: Organismen
De effecten van microplastics op de gezondheid van mens en andere organismen worden in les 2 behandeld, inclusief onderzoek naar hoe microplastics longen en andere lichaamsdelen beïnvloeden.
2
KERNDOELEN
Kerndoelen
Kerndoel 9: Ecosystemen
De leerlingen ontdekken hoe microplastics door ecosystemen bewegen en hoe interacties binnen deze systemen plaatsvinden, bijvoorbeeld door plastic soep in oceanen (les 1 en 2).
Kerndoel 12: Gezond leven
In les 2 leren leerlingen over de impact van microplastics op leefstijl en gezondheid en welke keuzes invloed hebben op blootstelling aan microplastics.
Kerndoelen Mens en Maatschappij
Kerndoel 2: Vraagstukken
Les 1 introduceert microplastics als maatschappelijk probleem, terwijl in les 2 en 3 wordt onderzocht hoe deze problemen aangepakt kunnen worden met wetenschap.
Kerndoel 4: De aarde als leefomgeving
In alle lessen wordt de wisselwerking tussen menselijk handelen (zoals plasticgebruik) en de natuurlijke omgeving (milieuvervuiling) belicht. Leerlingen leren hoe menselijk gedrag bijdraagt aan de plastic soep en welke stappen genomen kunnen worden om dit te verbeteren.
3
INHOUD LESPAKKET
Een (PowerPoint)presentatie voor les 1, 2 en 3.
Deze docentenhandleiding met uitwerkingen van les 1, 2 en 3.
ALGEMENE LEERDOELEN
De leerlingen …
ontwikkelen een positieve houding tegenover wetenschap en ondersteunen het draagvlak voor wetenschap.
zijn in staat zijn om wetenschappelijke kennis op waarde te schatten en deze kennis te gebruiken om weloverwogen keuzes te maken in het dagelijks leven.
ontwikkelen wetenschappelijke aspiratie door in aanraking te komen met wetenschap in al haar diversiteit. Door te werken aan een brede beeldvorming van wetenschap(pers), krijgen alle leerlingen de kans om te ontdekken of een wetenschappelijke vervolgopleiding bij hen past.
DE ONDERZOEKSCYCLUS
De onderzoekscyclus is een handig hulpmiddel dat leerlingen structuur biedt bij de uitvoering van een onderzoek. Het proces bestaat uit zeven fasen waarin de leerling stap voor stap het volledige onderzoekstraject doorloopt. Door te werken met de onderzoekscyclus ontwikkelt de leerling diverse vaardigheden, waaronder kritisch denken, samenwerken en zelfregulatie1. Iedere fase vraagt om specifieke vaardigheden en acties die bijdragen aan een succesvol onderzoek2.
Fase 1: Verwondering
Vaardigheid: open vragen stellen.
Een onderzoek begint vaak vanuit verbazing of verwondering over een observatie. Vanuit nieuwsgierigheid ga je open vragen stellen. Dit is het beginpunt van de onderzoekscyclus.
Fase 2: Verkenning
Vaardigheid: inlezen.
Als je een onderwerp hebt gekozen, moet je eerst weten wat er al over bekend is. Je zoekt betrouwbare informatie, selecteert wat je nodig hebt en scheidt hoofd- en bijzaken. Wanneer je goed ingelezen bent, kan je verder naar de volgende fase.
1 SLO. (2018) 21e-eeuwse vaardigheden: Kijkwijzers en leerlijnen. SLO.
2 Scholierenacademie. (2021). Blikopener: Onderzoeksvaardigheden in PO, VO en WO. Zalsman Groningen Media.
Fase 3: Onderzoeksvraag
Vaardigheid: onderzoeksvraag formuleren.
Een onderzoeksvraag is niet zomaar een vraag. Om van een nieuwsgierige vraag naar een onderzoeksvraag te komen, moet je niet alleen duidelijk hebben wat er al over het
onderwerp bekend is, ook moet je vraag aan een aantal eisen voldoen. Hiervoor kun je bijvoorbeeld het vragenmachientje gebruiken.
Fase 4: Onderzoeksplan
Vaardigheden: plannen en verantwoorden.
Het doel van een onderzoeksplan is dat je duidelijk voor ogen hebt wat je wil gaan doen
én dat een ander het onderzoek zonder problemen zou kunnen herhalen. Daarom beschrijf je zo concreet mogelijk wat je precies gaat doen, hoe je dat gaat doen, waar en wanneer je dat gaat doen en hoe je met de gegevens tot een antwoord op je vraag komt.
Fase 5: Uitvoering onderzoek
Vaardigheden: het verzamelen en analyseren van informatie.
In deze fase voer je het onderzoeksplan uit om antwoord te krijgen op de onderzoeksvraag. Je gaat hierbij zorgvuldig en precies aan de slag met de methode die in het onderzoeksplan beschreven staat en bekijkt de verzamelde gegevens.
5
Fase 6: Conclusie en discussie
Vaardigheid: redeneren.
Je conclusie geeft antwoord op de hoofdvraag en is gebaseerd op je onderzoeksgegevens. In de discussie kijk je kritisch naar je onderzoek: zijn er fouten gemaakt en wat betekent dat voor de conclusie?
Fase 7: Presentatie
Vaardigheid: communiceren.
Na je onderzoek deel je je bevindingen met anderen, bijvoorbeeld in een presentatie of verslag. Leg je keuzes en resultaten duidelijk uit en verwijs naar de bronnen die je hebt gebruikt.
Fase 8: Nieuwe vragen
Vaardigheden: reflecteren en kritisch denken.
Na het presenteren van je onderzoek komen er vaak nieuwe vragen naar boven. Dit kan gebeuren omdat je tijdens de discussie ontdekt dat er dingen zijn die je nog niet hebt onderzocht, of omdat je resultaten nieuwe ideeën opleveren. In deze fase stel je deze nieuwe vragen op, zodat je een goed startpunt hebt voor een vervolgonderzoek. Zo begint de onderzoekscyclus opnieuw!
OVERZICHT VAN LES 1
Leerdoelen les 1
Na deze les weten de leerlingen …
wat plastics zijn en wat de effecten van plastics kunnen zijn.
hoe microplastics ontstaan en wat het verschil is tussen primaire en secundaire microplastics.
wat er in hun omgeving van plastic is.
In deze les staan de fasen verwonderen en verkennen van de onderzoekscyclus centraal.
7
Slides les 1
Volledige tekst: (later ook in bullet points).
Slide 1
Plastic is een product dat je vast vaak tegenkomt. Denk maar aan je broodtrommel, plastic tasjes, flesjes, en nog veel meer. Plastic is handig en wordt veel gebruikt, maar de nadelen komen steeds vaker aan het licht: plastic kan ook ongezond zijn. Hoe zit dat eigenlijk precies? In de komende lessen ga je hier onderzoek naar doen.
Slide 2
Eerst bespreken we kort de planning van deze les. We starten met de onderzoekscyclus, daarna ga ik wat vertellen over plastic en de
geschiedenis van plastic. Vervolgens gaan we in op het gebruik van plastic, de plastic soep en het bestaan van microplastics. De les wordt afgesloten met een quiz.
8
Slide 3
Aan de hand van de onderzoekscyclus maken jullie stapsgewijs kennis met het doen van goed onderzoek. De onderdelen van de onderzoekscyclus zijn:
Verwondering
Verkenning
Onderzoeksvraag
Onderzoeksplan
Uitvoering onderzoek
Conclusie en discussie
Presentatie
Nieuwe vragen stellen
We gaan nu starten met de onderzoekscyclus.
Slide 4
Wat weten jullie eigenlijk al over plastic?
Opdracht: Maak een woordweb over plastic. Dit kan individueel, of klassikaal op het bord, bijvoorbeeld via mentimeter. Dit woordweb hebben de leerlingen in les twee weer nodig, bewaar deze dus goed. maak een foto van jullie gemaakte woordweb en plaats deze op de padlet. Jullie kunnen nu ook zien wat andere scholen al weten over plastic. (Optie: bespreek de verschillen en overeenkomsten klassikaal).
Slide 5
Lesdoelen: Na deze les weet je wat plastic is, wat er in onze directe omgeving allemaal gemaakt is van plastic en wat de voor- en nadelen zijn van plastic. Ook leer je hoe microplastics ontstaan en wat de verschillen zijn tussen primaire en secundaire microplastics.
Slide 6
Heel vroeger, tussen 1800 en 1860 werden de eerste vormen van plastic uitgevonden. Pas in 1950 (ongeveer 70 jaar geleden) werd plastic opeens veel meer gebruikt3. Het is tegenwoordig niet meer weg te denken uit ons leven.
Slide 7
Kijk maar eens rond in de klas: wat is er allemaal van plastic gemaakt? Opdracht: Maak een lijstje van alles in het lokaal dat van plastic is gemaakt. Jullie hebben drie minuten om zoveel mogelijk te bedenken.
Slide 8
Maak hier een overzicht van de lijstjes van de leerlingen, wat hebben de leerlingen allemaal gevonden? Afhankelijk van de beschikbare tijd kan je dit ook alleen mondeling bespreken.
3Hale RC, Seeley ME, La Guardia MJ, Mai L, Zeng EY. A Global Perspective on Microplastics. Journal of Geophysical Research Oceans [Internet]. 2020 Jan 1;125(1). Available from: https://doi.org/10.1029/2018jc014719
Slide 9
Waarom is er zoveel van plastic? Laat de leerlingen meedenken. Jullie zijn nu bezig met verwonderen. Er zijn voordelen en nadelen, weten jullie welke?
Plastic is populair door zijn handige eigenschappen: het verlengt de houdbaarheid van producten, biedt bescherming en is herbruikbaar. Het is licht, goedkoop, waterbestendig, minder breekbaar en geschikt voor vrijwel elke vorm4.
Het grootste nadeel van plastic is de vervuiling van het milieu4. Maar er zijn nog meer nadelen, deze gaan jullie in les twee bespreken.
Slide 10
Een groot deel, bijna de helft van al het plastic dat we gebruiken, wordt maar één keer gebruikt en dan weggegooid. Denk aan flesjes, zakjes, en verpakkingen5. 80% van het gebruikte plastic wordt gedumpt als
zwerfafval6,vervolgens wordt dit afval door de wind en regen meegenomen en kan het zo in rivieren of grachten terechtkomen. De rivieren komen uit in de zee en zo komt er afval in de zee terecht7.
4 Thompson RC, Swan SH, Moore CJ, Saal FSV. Our plastic age. Philosophical Transactions of the Royal Society B Biological Sciences [Internet]. 2009 Jun 15;364(1526):1973–6. Available from: https://doi.org/10.1098/rstb.2009.0054
5 Xanthos D, Walker TR. International policies to reduce plastic marine pollution from single-use plastics (plastic bags and microbeads): A review. Marine pollution bulletin. 2017 May 15;118(1-2):17-26.
6 Chen Y, Awasthi AK, Wei F, Tan Q, Li J. Single-use plastics: Production, usage, disposal, and adverse impacts. Science of the total environment. 2021 Jan 15;752:141772.
7 Jambeck JR, Geyer R, Wilcox C, Siegler TR, Perryman M, Andrady A, et al. Plastic waste inputs from land into the ocean. Science [Internet]. 2015 Feb 12;347(6223):768–71. Available from: https://doi.org/10.1126/science.1260352.
Slide 11
De plasticsoep is een groot probleem. In de oceanen drijft er tussen de 86 en 239 miljard kilo plastic afval rond7. Dat is zoveel dat je Nederland er wel 155 keer mee kan bedekken! Als plastic in de zee terechtkomt, breekt het langzaam af in steeds kleinere stukjes, die we microplastics noemen8. Hoewel je ze niet meer ziet, blijven ze voor altijd bestaan.
Slide 12
Microplastics zijn kleine plastic deeltjes die kleiner zijn dan 5 millimeter9. Kijk maar naar dit plaatje. Ze zijn vaak te klein om met het blote oog te zien.
8 Shim WJ, Thomposon RC. Microplastics in the ocean. Archives of Environmental Contamination and Toxicology [Internet]. 2015 Sep 1;69(3):265–8. Available from: https://doi.org/10.1007/s00244-015-0216-x
Slide 13
Microplastics ontstaan niet alleen door de plastic soep, maar kunnen ook gemaakt worden. Dit noemen we primaire microplastics.
Primaire microplastics zijn al klein sinds de productie9. Het zijn bijvoorbeeld glitters, die worden toegevoegd aan producten.
Secundaire microplastics ontstaan als stukken plastic langzaam afbreken door de zon, water of beweging, dit noemen we verwering9.
Om het leesbaar te houden gebruiken we voor de rest van de les de term microplastics, hiermee bedoelen we de secundaire microplastics.
Slide 14
Wat zijn nog meer veroorzakers van microplastics? Bespreek dit in je klas.
Kleding (secundaire microplastics)
Veel kleding wordt gemaakt van synthetische materialen, zoals polyester, nylon, acryl en elasthaan10. Deze stoffen bevatten plastic die door het dragen en wassen microvezels kunnen verliezen. Via het afvoerwater komen de microvezels in het rioolwater terecht, en kunnen uiteindelijk in ons drinkwater of de zee belanden11.
(Auto)banden (secundaire microplastics)
De slijtage van autobanden is een grote bron van microplastics12. Wanneer voertuigen rijden, slijten de banden langzaam en hierbij komen kleine plastic deeltjes vrij. Deze deeltjes belanden door de wind en regen in het milieu.
9 Microplastics: oorzaken, gevolgen en oplossingen | Onderwerpen | Europees Parlement [Internet]. Onderwerpen | Europees Parlement. Available from: https://www.europarl.europa.eu/topics/nl/article/20181116STO19217/microplastics-oorzaken-gevolgen-en-oplossingen
10 Song et al (2024). Inhalable Textile Microplastic Fibers Impair Airway Epithelial Differentiation. Am J Respir Crit Care Med, 209(4):427-443.11 Napper IE, Thompson RC. Release of synthetic microplastic plastic fibres from domestic washing machines: Effects of fabric type and washing conditions. Marine pollution bulletin. 2016 Nov 15;112(1-2):39-45.
12 Tamis JE, Koelmans AA, Dröge R, Kaag NHBM, Keur MC, Tromp PC, et al. Environmental risks of car tire microplastic particles and other road runoff pollutants. Microplastics and Nanoplastics [Internet]. 2021 Jul 2;1(1). Available from: https://doi.org/10.1186/ s43591-021-00008-w
11
Slide 15
Roland Geyer, Jenna Jambeck en Kara Lavender Law zijn drie wetenschappers die samen onderzoek hebben gedaan naar het maken, gebruiken en de bestemming van plastic13. In hun onderzoek bespreken ze verschillende oorzaken van secundaire microplastics in het milieu.
Synthetische stoffen in kleding zijn vooral veroorzakers van de secundaire microplastics.
Slide 16
Quiz!
Slide 17
Niet waar: Microplastics komen dus niet uitsluitend van plastic flessen en verpakkingen, maar ook van kleding en cosmetica en de slijtage van autobanden en industriële processen. Microplastics kunnen op talloze
manieren in het milieu terechtkomen. Het probleem is dus veel complexer dan alleen plastic afval in de vorm van flessen en verpakkingen.
Slide 18
Niet waar: Volgens de definitie van microplastics zijn ze juist kleiner dan 5 millimeter. Het gaat dus om de kleinere deeltjes. De stelling is incorrect.
13 Geyer R, Jambeck JR, Law KL. Production, use, and fate of all plastics ever made. Science Advances [Internet]. 2017 Jul 7;3(7). Available from: https://doi.org/10.1126/sciadv.1700782
Slide 19
Waar: Microplastics zijn inderdaad overal aangetroffen, van de diepste oceanen tot afgelegen bergtoppen. Ze kunnen door wind, waterstromen en menselijke activiteit worden verspreid, en hebben zich inmiddels wereldwijd verspreid.
Slide 20
Waar: In deze les zijn de onderdelen verwonderen en verkennen van de onderzoekscyclus aan bod gekomen.
Slide 21
Afsluiting, hier kan een checkout werkvorm worden ingezet. Zie bijlage 3.
Slide 22
Vooruitblik naar een volgende les.
Samenvatting les 1 in bullet points
Slide 1
Plastic komt veel voor in ons dagelijks leven (broodtrommels, tasjes, flesjes).
Het is handig, maar heeft ook nadelen zoals negatieve effecten op de gezondheid.
Doel: Onderzoek doen naar de impact van plastic.
Slide 2
Planning van de les:
→ Onderzoekscyclus bespreken.
→ Geschiedenis en gebruik van plastic.
→ Plastic soep en microplastics.
→ Afsluiten met een quiz.
Slide 3
Onderzoekscyclus: stappen in onderzoek leren:
Verwondering
Verkenning
Onderzoeksvraag
Onderzoeksplan
Uitvoering onderzoek
Conclusie en discussie
Presentatie
Slide 4
Wat weten jullie al over plastic?
Opdracht: Maak een woordweb over plastic (individueel of klassikaal).
Dit woordweb is nodig in les twee, dus goed bewaren!
Slide 5
Lesdoelen:
→ Begrijpen wat plastic is en waar het voor wordt gebruikt.
→ Leren over voor- en nadelen van plastic.
→ Weten hoe microplastics ontstaan.
→ Verschil begrijpen tussen primaire en secundaire microplastics.
Slide 6
Geschiedenis van plastic:
→ Eerste vormen: 1800–1860.
→ Plastic werd populair na 1950.
→ Tegenwoordig onmisbaar in ons leven.
Slide 7
Kijk rond: wat is er in de klas van plastic gemaakt?
Opdracht: Maak een lijstje van plastic items in het lokaal (3 minuten).
Slide 8
Bespreek de lijstjes van de leerlingen.
Wat hebben ze gevonden? Maak een overzicht.
Slide 9
Waarom gebruiken we zoveel plastic? Leerlingen denken mee.
Plastic is populair door eigenschappen: licht, goedkoop, herbruikbaar, etc.
Groot nadeel: milieuvervuiling. Andere nadelen bespreken we in les 2.
Slide 10
Veel plastic wordt maar één keer gebruikt (flesjes, zakjes).
80% van plastic wordt zwerfafval.
Zwerfafval komt via rivieren in zee en wordt plastic soep.
Slide 11
Plastic soep: 86–239 miljard kilo plastic in oceanen.
Plastic breekt langzaam af tot microplastics.
Microplastics blijven altijd in het milieu.
Slide 12
Microplastics: plastic deeltjes kleiner dan 5 mm.
Vaak te klein om te zien, maar altijd aanwezig.
Slide 13
Primaire microplastics:
→ Vanaf productie klein (bijv. glitters, cosmetica).
Secundaire microplastics:
→ Ontstaan door afbraak van grotere stukken plastic (bijv. zon, water, beweging).
Slide 14
Oorzaken van microplastics:
Kleding: Synthetische stoffen verliezen microvezels bij dragen en wassen.
Autobanden: Slijtage van banden laat plastic deeltjes los.
Slide 15
Wetenschappers (Geyer, Jambeck, Law) onderzochten plasticproductie en microplastics.
Belangrijke veroorzaker: synthetische stoffen in kleding.
Slide 16
Quiz: controleer kennis over microplastics.
Slide 17
Niet waar: Microplastics komen ook van autobanden, kleding, cosmetica, etc.
Slide 18
Niet waar: Microplastics zijn kleiner dan 5 mm, geen grote stukken plastic.
Slide 19
Waar: Microplastics zijn overal (diepzee, bergtoppen, enz.).
Slide 20
Les samenvatten: stappen “verwondering” en “verkenning” zijn behandeld.
Slide 21
Afsluiting: Evalueer de les met een actieve werkvorm.
Slide 22
Vooruitblik: Wat gaan we in de volgende les doen?
14
OVERZICHT VAN LES 2
Leerdoelen les 2
De leerlingen weten wat de effecten van microplastics op je gezondheid en omgeving zijn.
De leerlingen weten hoe longen werken en wat het effect kan zijn van microplastics op longen.
De leerlingen kunnen acties benoemen om microplastics in de lucht te verminderen.
Aan het einde van les 2 heeft de groep een onderzoeksvraag bedacht of gekozen en een manier om het te onderzoeken.
In deze les staan de fasen onderzoeksvraag en onderzoeksplan van de onderzoekscyclus centraal.
15
16
Slides les 2
Volledige tekst: (later ook in bullet points).
Slide 1 en 2
Vandaag gaan we verder met het onderwerp microplatics. Eerst bespreken we kort de planning van de les.
Slide 3
Waar ging de vorige les over? Laat de leerlingen minstens drie nieuwe dingen opschrijven die ze hebben geleerd tijdens les 1. Gebruik hierbij het woordweb uit les 1.
Slide 4
Voorkennis activeren door middel van een quiz.
Slide 5
Niet waar: Microplastics zijn vaak zo klein afgebroken (kleiner dan 5 mm) dat ze niet meer zichtbaar zijn met het blote oog.
17
Slide 6
Waar: Microplastics zijn schadelijk voor het milieu en de gezondheid.
Slide 7
Niet waar: Formuleer je eerst een onderzoeksvraag en stel je een onderzoeksplan op.
Slide 8
Leerdoelen: Na deze les weet je wat microplastics doen met onze gezondheid en de natuur. Ook leer je wat je zelf kunt doen om minder microplastics in de lucht te krijgen. Verder weet je na deze les hoe onze longen werken en hoe microplastics invloed kunnen hebben op onze longen. Tot slot denken we na over een onderzoeksvraag die past bij een klein onderzoek over microplastics.
18
Slide 9
Je kunt je misschien voorstellen dat ook wij, mensen, microplastics binnenkrijgen. Microplastics zijn namelijk overal om ons heen.
Onderzoekers hebben de afgelopen tijd veel van deze plasticdeeltjes gevonden in het lichaam, zoals in ons bloed 14 15 16 en in ons hart 17. Hoewel we nog niet precies weten wat microplastics met ons lichaam doen, is wel duidelijk dat ze effect kunnen hebben op onze gezondheid18.
Maar hoe komen microplastics in ons lichaam terecht? Microplastics kunnen door eten en drinken, door de huid en door het inademen in ons lichaam komen19. Hoe komt dit, denk je? Laat de leerlingen meedenken.
14 Leslie et al (2022). Discovery and quantification of plastic particle pollution in human blood.
15 Environment international, volume 163, 107199.
16 Horvatits et al (2022). Microplastics detected in cirrhotic liver tissue. eBioMedicine, volume 82, 104147.
17 Yang et al (2023). Detection of Various Microplastics in Patients Undergoing Cardiac Surgery. Environ. Sci. Technol., 57, 30, 10911-10918.
18 Vethaak AD, Legler J. Microplastics and human health. Science [Internet]. 2021 Feb 11;371(6530):672–4. Available from: https:// doi.org/10.1126/science.abe5041
19 Prata JC, da Costa JP, Lopes I, Duarte AC, Rocha-Santos T. Environmental exposure to microplastics: An overview on possible human health effects. Science of the total environment. 2020 Feb 1;702:134455.
Slide 10
Er zijn diverse manieren waarop microplastics in ons lichaam terecht kunnen komen, bijvoorbeeld via voedsel en drinken20. Dit heeft bijvoorbeeld te maken met de aanwezigheid van microplastics in de zee, waar ze door vissen worden opgenomen. Wanneer wij deze vissen consumeren, krijgen we indirect ook microplastics binnen21. Ook kunnen we microplastics binnenkrijgen door de plastic verpakkingen van ons eten22. De verpakking laat microplastics los, die in ons eten kunnen komen. Daarnaast wijzen meerdere onderzoeken op een verband tussen het drinken van water en
de aanwezigheid van microplastics in het menselijk lichaam23. Wat de mogelijke effecten van microplastics op ons lichaam zijn, is echter nog niet bekend21.
Slide 11
Uit recente onderzoeken blijkt dat maar heel weinig microplastics door de huid in het lichaam komen. Dus de microplastics in verzorgingsproducten, zoals tandapasta, zeep, shampoo en zonnebrand komen nauwelijks je lichaam binnen24. Maar er wordt nog veel onderzoek gedaan naar microplastics die door je huid kunnen komen en wat de effecten daarvan zijn25.
20 Cverenkárová K, Valachovičová M, Mackuľak T, Žemlička L, Bírošová L. Microplastics in the food chain. Life [Internet]. 2021 Dec 6;11(12):1349. Available from: https://www.mdpi.com/2075-1729/11/12/1349
21 Smith M, Love DC, Rochman CM, Neff RA. Microplastics in seafood and the implications for human health. Current Environmental Health Reports [Internet]. 2018 Aug 16;5(3):375–86. Available from: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6132564/
22 Jadhav EB, Sankhla MS, Bhat RA, Bhagat DS. Microplastics from food packaging: An overview of human consumption, health threats, and alternative solutions. Environmental Nanotechnology, Monitoring & Management. 2021 Dec 1;16:100608.
23 Zhang N, Li YB, He HR, Zhang JF, Ma GS. You are what you eat: Microplastics in the feces of young men living in Beijing. Science of the total environment. 2021 May 1;767:144345.
24 Losetty V, Reddy GN, Yadav CH, Sivakumar K. Study on Microplastic Content in Cosmetic Products and Their Detrimental Effect on Human Health. Toxic Effects of Micro-and Nanoplastics: Environment, Food and Human Health. 2024 Jun 24:253-64.
25 Yee MSL, Hii LW, Looi CK, Lim WM, Wong SF, Kok YY, et al. Impact of microplastics and nanoplastics on human health. Nanomaterials [Internet]. 2021 Feb 16;11(2):496. Available from: https://www.mdpi.com/2079-4991/11/2/496
19
Slide 12
Microplastics in je longen.
Een andere manier om microplastic binnen te krijgen is door het in te ademen. Dit filmpje legt daar meer over uit.
Slide 13
In het filmpje maakten we kennis met Professor Barbro Melgert. Zij is expert in hoe onze longen ons beschermen. Barbro onderzoekt de effecten van microplastics op onze longen26. Zij onderzoekt hoe microplastics onze longen beïnvloeden en probeert te ontdekken wat deze deeltjes doen als ze in onze longen terechtkomen.
Slide 14
Robin zat niet op te letten tijdens de les. De leerlingen krijgen een werkblad waarop zij de aantekeningen van Robin weer compleet maken. Dit kan individueel, in duo’s of in groepjes.
26 Vasse GF, Melgert BN. Microplastic and plastic pollution: impact on respiratory disease and health. European Respiratory Review. 2024 Apr 1;33(172).
Slide 15
Je hebt de fasen verwonderen en verkennen doorlopen. Je bent zelf een beetje als onderzoeker aan het werk. Vraag hen wat ze zelf zouden willen onderzoeken over microplastics. Bespreek dit klassikaal.
Slide 16
Leg uit aan welke eisen een goede onderzoeksvraag moet voldoen, namelijk:
Een goede vraag is een onderzoeksvraag, geen opzoekvraag. De vraag is dus niet goed als het antwoord eenvoudigweg is op te zoeken.
Een goede vraag bestaat uit één vraag. De vraag is niet goed als die is samengesteld uit meerdere vragen.
Een goede vraag is een open vraag. De vraag is niet goed als het antwoord simpelweg ‘ja’ of ‘nee’ is.
Een goede vraag is duidelijk geformuleerd. De vraag is niet goed als een ander er vragen bij moet stellen ter verduidelijking.
20
Slide 17
Maak groepjes en formuleer minstens één onderzoeksvraag over microplastics. Laat de onderzoeksvragen van de groepjes klassikaal door het vragenmachientje gaan. Kijk of de onderzoeksvragen aangepast moeten worden. Jullie hebben nu de fase onderzoeksvraag formuleren doorlopen.
Om deze onderzoeksvragen te beantwoorden, heb je een onderzoeksplan nodig.
Slide 18
Laat de leerlingen per groepje de volgende vragen beantwoorden over hun onderzoeksvraag:
Wat hebben we in de volgende les nodig om de vraag te beantwoorden?
Wat gaan we eerst doen en daarna?
Wie doet wat?
Wanneer zijn we tevreden?
Bespreek de antwoorden klassikaal. Zet klassikaal één onderzoeksvraag met het bijbehorende onderzoeksplan op de Padlet. Leg in de post uit waarom de klas hiervoor heeft gekozen en of de klas van plan is om dit onderzoek uit te voeren in les 3. Bekijk ook wat andere scholen hebben geplaatst. (Optie: feedback geven op andere scholen)
Slide 19
Kies een van de onderzoeksvragen uit de handleiding of voer de eigen onderzoeksvraag (uit les 3) uit of bekijk de Padlet, misschien heeft een andere school wel een leuke onderzoeksvraag gepost die jullie willen onderzoeken. Zet de onderzoeksvraag op de slide.
Kijk alvast naar het onderzoeksplan, zodat je goed voorbereid aan les 3 kan beginnen.
Slide 20
In de volgende en laatste les van dit lespakket gaan jullie bezig met de fases uitvoering, conclusie en discussie, presenteren en nieuwe vragen binnen de onderzoekscyclus.
Samenvatting les 2 in bullet points
Slide 1 & 2
Introductie en lesplanning: Thema microplastics, wat komt er aan bod in deze les?
Slide 3
Terugblik op les 1: Leerlingen vullen een woordweb aan met minimaal drie dingen die ze hebben geleerd.
Slide 4
Activeren voorkennis: Quiz over microplastics.
Slide 5
Niet waar: Microplastics zijn vaak kleiner dan 5 mm en niet zichtbaar met het blote oog.
Slide 6
Waar: Microplastics zijn schadelijk voor milieu en gezondheid.
Slide 7
Niet waar: Voordat je resultaten verzamelt, stel je eerst een onderzoeksvraag op en maak je een plan.
Slide 8
Leerdoelen:
→ Wat doen microplastics met gezondheid en natuur?
→ Hoe werken longen, en wat is de invloed van microplastics?
→ Wat kun je zelf doen om microplastics te verminderen?
→ Onderzoeksvragen formuleren.
Slide 9
Microplastics in ons lichaam:
→ Onderzoekers hebben plasticdeeltjes gevonden in ons bloed en hart.
→ Ze komen ons lichaam binnen via eten, drinken en inademing.
→ Laat de leerlingen meedenken over hoe dit gebeurt.
Slide 10
Via voedsel:
→ Door visconsumptie (microplastics uit zee).
→ Via plastic verpakkingen.
→ Het drinken van water kan ook bijdragen.
→ Effecten op lichaam zijn nog niet volledig bekend.
Slide 11
Via de huid:
→ Microplastics in verzorgingsproducten (tandpasta, zeep, zonnebrand).
→ Effecten worden onderzocht.
Slide 12
Inademing van microplastics:
→ Filmpje legt uit hoe microplastics onze longen kunnen bereiken.
Slide 13
Professor Barbro Melgert onderzoekt effecten van ingeademde microplastics op ademhaling en longen.
Slide 14
Leeractiviteit: Leerlingen maken de aantekeningen compleet op een werkblad, individueel of in groepjes.
Slide 15
Klassikale vraag: Wat zouden jullie willen onderzoeken over microplastics?
22
Slide 16
Uitleg goede onderzoeksvraag:
→ Geen opzoekvraag, enkelvoudig, open, en duidelijk geformuleerd.
Slide 17
Leerlingen formuleren en evalueren onderzoeksvragen in groepjes.
Klassikaal evalueren met het “vragenmachientje.”
Slide 18
Onderzoeksplan:
→ Leerlingen beantwoorden vragen: Wat is nodig? Wie doet wat? Wat doen we eerst?
→ Bespreken plannen klassikaal.
Slide 19
Voorbereiding op onderzoek in les 3:
→ Kies een onderzoeksvraag en werk het onderzoeksplan uit.
Slide 20
Vooruitblik les 3:
→ Uitvoeren onderzoek.
→ Behandelen van fases: uitvoering, conclusie, discussie, presenteren, en nieuwe vragen.
OVERZICHT VAN LES 3
Leerdoelen les 3
De leerlingen kunnen de volgende fases van de onderzoekscyclus doorlopen: uitvoering, conclusie en discussie, presenteren en het formuleren van nieuwe vragen.
De leerlingen kunnen reflecteren op hun eigen onderzoek.
De leerlingen verdiepen zich verder in specifieke aspecten van microplastics.
23
24
Slide 1 en 2
Vandaag gaan we verder met ons eigen onderzoek naar microplastics. Eerst bespreken we kort de planning van de les.
Slide 3
Ons eigen onderzoek naar microplastics.
Bespreek met de leerlingen welke onderzoeksvraag jullie gaan onderzoeken. Hoe gaan jullie dit doen? Gebruik hiervoor het onderzoeksplan.
Voor sommige onderzoeksvragen is voorbereiding nodig, dit staat aangegeven bij de onderzoeksvragen.
Slides les 3
Slide 4
De informatie die hoort bij het uitvoeren van de onderzoeksvraag staat in bijlage 2 bij de verschillende onderzoeksvragen.
Onderzoeksvraag 1: Welke manier van schoonmaken is het meest effectief om microplastics te verminderen?
Onderzoeksvraag 2: In hoeverre bevatten de kledingstukken die we dragen microplastics?
Onderzoeksvraag 3: Hoe beïnvloedt ventilatie de hoeveelheid microplastics in een ruimte?
De leerlingen gaan nu proberen het onderzoek zelfstandig uit te voeren.
Slide 5
Wat hebben de leerlingen gevonden tijdens het uitvoeren van het onderzoeksplan? En op welke manier kunnen ze deze bevindingen verzamelen?
Bespreek met de leerlingen hoe de resultaten het beste verzameld kunnen worden.
Slide 6
Laat de leerlingen eerst in groepjes de resultaten samenvatten, wat is de belangrijkste bevinding? Is dit ook het antwoord op de onderzoeksvraag? Bespreek met de leerlingen wat het antwoord zou zijn op de onderzoeksvraag.
25
Slide 7
De leerlingen gaan een poster maken om het onderzoek te presenteren. Deel jullie poster op de padlet en geef ook uitleg over het verloop van jullie onderzoek. Wat ging goed en waar liepen jullie tegenaan? Kijk ook naar de andere posters die gedeeld zijn, geef een tip en een top aan een andere poster.
Slide 8
Tijdens de reflectie staan de volgende vragen centraal:
Vonden jullie het leuk om een onderzoek te doen?
Komen er nieuwe vragen in je op?
Wat vond je makkelijk of lastig?
Ben je tevreden?
26
BIJLAGE 1:
WERKBLAD LES 2
BIJLAGE 2: ONDERZOEKSVRAGEN EN ONDERZOEKSPLANNEN
Welke manier van schoonmaken is het effectiefst om
microplastics te verminderen?
Verwondering
Kan schoonmaken helpen om minder microplastics in huis te hebben, of zorgt het er juist voor dat er meer deeltjes in de lucht komen, zoals door stofzuigen of het gebruik van bepaalde schoonmaakmiddelen?
Verkenning
Onderzoek hoe schoonmaakmethodes zoals stofzuigen, vegen, afstoffen of dweilen invloed kunnen hebben op het aantal microplastics in de lucht. Denk ook na over het gebruik van schoonmaakproducten in plastic verpakkingen en of die microplastics kunnen bevatten of afgeven.
Onderzoeksvraag
Welke manier van schoonmaken is het meest effectief om microplastics te verminderen?
1
Onderzoeksplan
Voer metingen uit. Verzamel in de klas voordat en nadat er is schoongemaakt (stofzuigen, vegen, afstoffen en dweilen) luchtmonsters, je kunt hiervoor eenvoudige methoden gebruiken,
verschillende methodes staan hieronder uitgewerkt. Voer verschillende schoonmaakmethodes uit, zodat je die later met elkaar kan vergelijken.
Onderzoek de opgevangen deeltjes met een loep (met minimale vergroting van 20x) of microscoop en tel hoeveel microplastic deeltjes je vindt.
Vergelijk de hoeveelheden van microplastics met verschillende schoonmaakmethoden.
Methoden om luchtmonsters af te nemen:
Plakbandmethode
Boodschappenlijstje: loep of microscoop, doorzichtig plakband, wit papier
Hoe werkt het: Neem een stuk plakband en druk dit op verschillende oppervlakken in de kamer, zoals meubels of de vloer. Leg het vervolgens op een stuk wit papier om de verzamelde deeltjes te kunnen bekijken met een loep of microscoop.
Stofdoekjes methode
Boodschappenlijstje: loep of microscoop, stofdoekjes
Hoe werkt het: Veeg met het doekje over verschillende oppervlakken in de kamer om stof en microplastic deeltjes te verzamelen. De deeltjes die je verzamelt, kun je onder een loep of microscoop onderzoeken.
Ballonmethode
Boodschappenlijstje: loep of microscoop, ballon en wat haar/wol
Hoe werkt het: Blaas een ballon op en wrijf hem over een wollen trui of je haar om statische elektriciteit te genereren. Houd de ballon daarna boven oppervlakken of in de lucht om stofdeeltjes aan te trekken. De deeltjes op de ballon kun je bekijken met een loep.
28
Uitvoering onderzoek
Voer het onderzoeksplan uit. Noteer het aantal en de vorm van de microplastic deeltjes.Vergelijk de resultaten en maak een grafiek om het verschil te laten zien.
Conclusie en discussie
Welke schoonmaakmethode had het grootste effect? Wat kunnen we leren over de beste manier om schoon te maken zonder meer microplastics in de lucht te krijgen?
Presentatie
Maak een poster waarin je de invloed van schoonmaken op microplastic in de lucht uitlegt. Geef ook suggesties voor effectieve schoonmaakmethoden om microplastic te verminderen.
29
Dit onderzoek kan op veel verschillende manieren worden gedaan. Een optie is dat de gehele groep hetzelfde onderzoekt, een andere optie is dat er in groepjes wordt gewerkt, en elk groepje een andere manier van schoonmaken onderzoekt. Dus bijvoorbeeld een groepje focust op stofzuigen, de ander op afstoffen, de ander op dweilen etc.
In hoeverre bevatten de kledingstukken die we dragen microplastics?
Verwondering
Hoeveel van onze kleding bevat synthetische materialen zoals polyester, nylon of acryl die microplastics bevatten? Wat gebeurt er met deze microplastics als we kleding wassen of weggooien?
Verkenning
Wat zijn synthetische stoffen (zoals polyester, nylon, acryl) en natuurlijke stoffen (zoals katoen, wol, zijde)? Verzamel kledingstukken uit de klas en lees de labels om het materiaal te identificeren.
Onderzoeksvraag
In hoeverre bevatten de kledingstukken die we dragen microplastics?
Onderzoeksplan
Laat alle kinderen het materiaal van hun kledingstuk opzoeken en noteren. Groepeer de kleding in drie categorieën: synthetisch, natuurlijk, of een mix van beide. Maak een grafiek die laat zien hoe deze materialen verdeeld zijn.
Optioneel: gebruik een plakbandtest om vezels van synthetische en natuurlijke kledingstukken te verzamelen en analyseer ze onder een microscoop.
Plakbandtest
Haal stukken plakband over verschillende soorten stof. Leg deze vervolgens op een wit papiertje en analyseer ze onder een loep (minimaal 20x vergroting) of een microscoop.
2
Uitvoering onderzoek
Controleer de labels van alle kledingstukken in de klas. Verdeel ze in synthetisch, natuurlijk of mix en maak een grafiek met de resultaten.
Optioneel: vergelijk de hoeveelheid vezels van synthetische en natuurlijke kledingstukken als je het optionele experiment uitvoert. Analyseer wat dit betekent voor de verspreiding van microplastics.
Conclusie en discussie
Hoeveel van de kleding bevat synthetische vezels? Wat hebben de leerlingen geleerd over microplastics in kleding en de impact op het milieu? Bespreek hoe kledingkeuzes microplasticvervuiling kunnen verminderen.
Presentatie
Presenteer de resultaten met een grafiek van de verdeling van kledingmaterialen in de klas. Laat eventuele microscoopbeelden van de vezels zien. Bespreek hoe microplastics uit kleding in het milieu terechtkomen en wat we kunnen doen om dit te verminderen.
33
Hoe beïnvloedt ventilatie de hoeveelheid microplastics in een ruimte?
Belangrijk: dit onderzoek bestaat uit bestaat uit twee delen met minimaal drie dagen tussen de delen.
Verwondering
Zitten microplastics in stof? Wat kunnen we doen om minder stof binnenshuis te hebben? Kunnen we het stof verminderen door te ventileren?
Verkenning
De leerlingen leren dat ventileren frisse lucht binnenlaat en stofdeeltjes kan verminderen.
Onderzoeksvraag
“Hoe beïnvloedt ventilatie de hoeveelheid microplastics in een ruimte?”
Onderzoeksplan
De leerlingen vergelijken twee kamers:
Eén kamer met een raam dat een uur per dag open staat.
Eén kamer met een raam dat dicht blijft.
34
3
Ze gebruiken een eenvoudig visueel experiment:
Plaats een donker vel papier of karton in beide kamers.
Laat het 3 dagen liggen en vergelijk daarna hoeveel stof zichtbaar is op de papieren.
Uitvoering onderzoek
De leerlingen voeren het experiment uit:
Na 3 dagen kijken ze hoeveel stof er op het papier ligt.
Ze tellen bijvoorbeeld met het blote oog het aantal stofdeeltjes.
Conclusie en discussie
De leerlingen concluderen welk papier minder stof heeft. Ze bespreken:
Heeft ventilatie geholpen?
Waren er onverwachte resultaten, zoals wind die stof verplaatst?
Wat kunnen ze in huis verbeteren om stof en microplastics te verminderen?
Presentatie
De leerlingen maken een poster of geven een korte presentatie over:
Wat ze hebben ontdekt.
Waarom ventileren belangrijk is.
Tips voor een gezondere lucht in huis.
35
36
Eigen onderzoek opstellen
Hyperlink naar het document “opstellen van een onderzoeksvraag”
4
BIJLAGE 3: EVALUATIEVORMEN
Mentimeter
Online via een Mentimeter, waarbij leerlingen evaluatievragen in Mentimeter kunnen beantwoorden, vervolgens komen de antwoorden dan op het scherm te staan.
Uitrijkaartjes
Voorbereiding: kleine kaartjes ontwerpen/post-its meenemen.
Alle leerlingen krijgen aan het einde van de les een uitrijkaartje. Deze is nodig om de les te verlaten. De leerlingen schrijven op het kaartje een korte evaluatie: tips en tops, mogelijke vragen, het wel of niet behalen van het lesdoel, etc.
Sticky wall
Schrijf op het bord genummerde vragen. Deel post-its uit aan de leerlingen en laat ze het nummer van de vraag en hun antwoord op de post-its schrijven. Zo kun je nagaan wat de leerlingen hebben geleerd of wat hun ervaringen waren. Als alternatief kunnen de leerlingen elkaar interviewen en elkaars antwoorden opschrijven. Na het invullen plakken de leerlingen hun briefjes aan de muur, zodat iedereen de resultaten kan bekijken.
One minute paper
Geef de leerlingen aan het eind van een les één of twee minuten de tijd om een antwoord te noteren op vragen zoals ‘Wat is het belangrijkste dat je vandaag geleerd hebt?’ en ‘Wat is er nog onduidelijk?’. Dit kan klassikaal besproken of ingeleverd worden.
Doe een stapje naar voren
Laat de leerlingen in een kring staan en geef een statement (bijvoorbeeld “Ik vond de opdracht duidelijk uitgelegd”). Als leerlingen het ermee eens zijn, stappen ze naar voren. Je kan verder doorvragen op basis van de reacties.
Sneeuwballen
De leerlingen noteren op een A4’tje wat zij hebben geleerd. Op het teken van de docent maken zij van hun A4’tje een prop en gooien ze het door de klas. Iedere leerling pakt een prop papier, vouwt deze open en noteert of de doelen van deze les zijn behaald. Opnieuw wordt er weer een prop van het papier gemaakt en op het teken van de docent worden de ‘sneeuwballen’ weer door
de klas gegooid. Iedere leerling pakt weer een nieuwe prop papier, vouwt deze open en noteert nu eventuele tips en tops op wat betreft de les/lesinhoud.
Eventueel kunnen er nog meer rondes worden ingezet waarbij er bijvoorbeeld specifieke tips voor de docent of voor de individuele leerlingen worden gegeven. Tijdens de laatste ronde gooien alle leerlingen alle 'sneeuwballen' naar de docent. Door deze werkvorm kunnen leerlingen bewust nadenken wat ze hebben gedaan, wat ze hebben geleerd, hoe zij dit kunnen toepassen en welke mogelijke verbeterpunten er zijn. Dit kan ook weer leiden tot interessante informatie voor de docent
Vraag de vraag
Op het einde van de les bedenkt elke leerling een toetsvraag. Als je die vragen leest, weet je meteen wie de kern van de les heeft begrepen en wie niet. Bij de start van de volgende les herhaal je die vragen en haal je de voorkennis van je klas op.