I N G O E D E H A N D E N
V E R Z O R G E N D E I G · N I V E A U 3
Voorlichting en advies geven
Moet ik echt elke dag wandelen? Hoe trek ik die kousen aan? Zorgvragers vragen jou van alles. Hoe geef je uitleg en advies dat echt aankomt?
Les 9 · Geeft informatie en advies over zorg en gezondheid
I N G O E D E H A N D E N
V E R Z O R G E N D E I G · N I V E A U 3
Voorlichting en advies geven
Moet ik echt elke dag wandelen? Hoe trek ik die kousen aan? Zorgvragers vragen jou van alles. Hoe geef je uitleg en advies dat echt aankomt?
Les 9 · Geeft informatie en advies over zorg en gezondheid
Over deze les: les 9 van de serie In goede handen, beroepslessen voor de opleiding Verzorgende IG (mbo niveau 3), ongeveer 40 minuten. Studenten leren het verschil tussen voorlichting, advies en instructie, hoe ze uitleg afstemmen op de zorgvrager met luisteren, samenvatten en doorvragen en de terugvraagmethode, en wanneer ze doorverwijzen.
Koppeling: kwalificatiedossier Verzorging en verpleging (crebo 23453, geldig vanaf 1 augustus 2026), kwalificatie Verzorgende IG (crebo 27144). Werkproces B1-K1-W6 Geeft informatie en advies over zorg en gezondheid. Resultaat: er is informatie en advies gegeven afgestemd op de behoefte van de zorgvrager en gericht op een gezonde leefstijl en zoveel als mogelijk eigen regie. Gedrag: stemt communicatie af op doel en doelgroep; handelt inclusief en sensitief; gebruikt technologische hulpmiddelen adequaat; is empathisch en respectvol; geeft passende informatie en advies. De body of knowledge noemt het voorlichtingsgesprek, het adviesgesprek en instructie, LSD en motiverende gespreksvoering, en de beweegrichtlijnen.
Bronnen: Beweegrichtlijnen 2017 van de Gezondheidsraad (samenvatting via RIVM); terugvraagmethode volgens Pharos.
Foto: Direct Media (StockSnap), CC0 Image credit: Direct Media (StockSnap), CC0 Image credit: LessonUp
L E E R D O E L E N
LES 9
Na deze les:
1
Je kan het verschil uitleggen tussen voorlichting, advies en instructie.
2
Je kan uitleg afstemmen op de zorgvrager en nagaan of die is begrepen.
3
Je kan aangeven wanneer je doorverwijst naar een andere zorgverlener of bron.
Leerdoelen: lees ze kort voor. Aan het eind van de les kiezen studenten welk doel ze nog lastig vinden.
S T A R T V R A A G
LES 9
Mevrouw Haddou vraagt: 'Moet ik nou echt elke dag gaan wandelen?' Wat doe jij?
Ik zeg: ja, dat is gezond
Ik vraag eerst waarom ze het vraagt
Ik zeg: vraag het de huisarts
Ik geef haar een folder
Startvraag: er is hier nog geen goed of fout. Vraag een paar studenten waarom ze hun keuze maakten. Een antwoord geven is snel, maar je weet nog niet wat er achter de vraag zit: zin, angst om te vallen, pijn of geen tijd. In deze les leer je hoe je uitleg en advies laat aansluiten. Kom aan het eind van de les terug op deze vraag.
K E R N B E G R I P
LES 9
K E R N B E G R I P
Voorlichting
Informatie die je geeft zodat de zorgvrager of naastbetrokkene iets beter begrijpt en zelf keuzes kan maken, bijvoorbeeld over gezond leven. De zorgvrager beslist zelf wat die ermee doet.
Kernbegrip: voorlichting gaat over begrijpen. Bij advies ga je een stap verder: je zegt wat je aanraadt. Het werkproces vraagt dat je voorlichting en advies geeft op basis van vragen en behoeften, ook ongevraagd, over onderwerpen als leefstijl, stress, veiligheid, hygiëne, eenzaamheid, mobiliteit, medicatiegebruik en voeding. Het doel is eigen regie: de zorgvrager houdt zoveel mogelijk zelf de regie over het eigen leven.
S O O R T E N U I T L E G
LES 9
Uitleggen of aanleren?
Voorlichting en advies
Je legt uit wat er speelt
Je zegt wat je aanraadt
De zorgvrager beslist zelf
Bijvoorbeeld over bewegen of eten
Instructie
Je leert iemand een handeling
Bijvoorbeeld een hulpmiddel gebruiken
Je doet het voor
De zorgvrager oefent en jij kijkt mee
Uitleg: in het werkproces staan alle drie. Je beantwoordt vragen over de zorg, je geeft voorlichting en advies, en je legt uit hoe een handeling moet of hoe een hulpmiddel werkt. Bij instructie is voordoen en zelf laten oefenen het belangrijkste. Vraag studenten welke instructie ze op stage al gaven, bijvoorbeeld een rollator, een steunkousaantrekker of een medicijnapp.
V R A A G
LES 9
Je leert meneer Willems hoe hij zijn steunkousen met een aantrekhulp aantrekt. Wat doe je dan?
Je geeft instructie
Je geeft voorlichting
Je geeft een advies
Je signaleert een risico
Antwoord: A. Je leert meneer Willems een handeling met een hulpmiddel. Dat is instructie: je doet het voor, hij doet het na en jij kijkt mee. Voorlichting en advies gaan over begrijpen en kiezen. Een risico signaleren hoort bij het in kaart brengen van de zorgbehoefte, niet bij uitleg geven.
U I T L E G D I E A A N K O M T
LES 9
Eerst luisteren
Wat weet de zorgvrager al? Wat wil die weten? Wat is voor deze persoon belangrijk?
Gebruik LSD: luisteren, samenvatten, doorvragen. Pas dan geef je uitleg of advies, in gewone woorden en niet te veel tegelijk.
Uitleg: LSD staat in het kwalificatiedossier als gesprekstechniek. Doorvragen laat zien wat achter een vraag zit. Stem je uitleg af op de persoon: leeftijd, taal, cultuur, wat iemand kan lezen en onthouden. Gebruik zo nodig plaatjes, voordoen of een tolk. Veel mensen vinden het lastig om gezondheidsinformatie te begrijpen, ook als ze dat niet laten merken. Wil iemand iets veranderen, maar aarzelt die? Motiverende gespreksvoering helpt dan om iemand zelf redenen te laten noemen.
Extra voor snelle studenten: bedenk een doorvraag bij de vraag van mevrouw Haddou.
Foto: Direct Media (StockSnap), CC0 Image credit: Direct Media (StockSnap), CC0
U I T L E G D I E A A N K O M T
LES 9
A D V I E S G E V E N
1
Vraag wat de zorgvrager al weet en wil weten.
2
Geef één of twee punten tegelijk, in gewone woorden.
3
Laat het in eigen woorden terugvertellen.
4
Spreek af wie wat doet en leg het vast.
Vraag het terug
Vraag niet: 'Is het duidelijk?' Vraag: 'Wilt u vertellen hoe u het thuis gaat doen? Dan weet ik of ik het goed heb uitgelegd.' Dat heet de terugvraagmethode.
Uitleg: op de vraag 'Is het duidelijk?' zeggen mensen vaak ja, ook als ze het niet begrijpen. Bij de terugvraagmethode vertelt de zorgvrager in eigen woorden wat die gaat doen. Zo hoor jij of je uitleg goed was. De verantwoordelijkheid ligt bij jou als uitlegger, niet bij de zorgvrager. Pharos, het expertisecentrum gezondheidsverschillen, raadt deze methode aan: die helpt iedereen, en vooral mensen die gezondheidsinformatie lastig vinden. Leg afspraken vast in het zorgdossier, zodat collega's hetzelfde advies geven.
V R A A G
LES 9
Welke vraag past bij de terugvraagmethode?
Is alles duidelijk voor u zo?
Heeft u verder nog vragen?
Begrijpt u wat ik net bedoel?
Hoe gaat u het thuis doen?
Antwoord: D. Bij de terugvraagmethode vertelt de zorgvrager in eigen woorden wat die gaat doen. De andere drie vragen kun je met ja of nee beantwoorden. Dan weet je nog niet of je uitleg is aangekomen.
G E Z O N D L E V E N
LES 9
Advies over bewegen
De Gezondheidsraad adviseert volwassenen en ouderen:
minstens 150 minuten per week matig intensief bewegen, verspreid over meerdere dagen
minstens twee keer per week spier- en botversterkende activiteiten, voor ouderen samen met balansoefeningen
niet te veel stilzitten
Uitleg: dit zijn de Beweegrichtlijnen 2017 van de Gezondheidsraad. Matig intensief is bijvoorbeeld stevig wandelen of fietsen. De richtlijn is een doel, geen eis: voor iemand die weinig beweegt, is elke stap meer al winst. Stem je advies af op wat de zorgvrager kan en wil, en op wat in het zorgplan staat. Is het onduidelijk wat iemand mag of kan na ziekte of een operatie, dan verwijs je naar de huisarts of de fysiotherapeut.
D O O R V E R W I J Z E N
LES 9
Wanneer verwijs je door?
Dit doe jij
Uitleg over de zorg en hulpmiddelen
Algemene voorlichting over gezond leven
Wijzen op betrouwbare bronnen
Bijvoorbeeld Thuisarts.nl
Hier verwijs je door
Vragen over een ziekte: de arts
Vragen over medicijnen: arts of apotheek
Een dieet: de diëtist
Bewegen na ziekte: de fysiotherapeut
Uitleg: het werkproces zegt dat je zo nodig doorverwijst naar andere zorgverleners of informatiebronnen. Je blijft binnen je eigen deskundigheid: je geeft geen medisch advies en verandert niets aan behandeling of medicijnen. Thuisarts.nl is de publiekswebsite van de huisartsen. Ook de website van het Voedingscentrum is een betrouwbare bron. Overleg zo nodig met de verpleegkundige. Vertel de zorgvrager wat je doet, zodat die weet dat de vraag serieus wordt genomen.
C A S U S
LES 9
Thuiszorg, meneer Willems (74 jaar)
Meneer Willems is drie maanden geleden gevallen. Sindsdien zit hij bijna de hele dag in zijn stoel. Zijn dochter wil dat hij meer beweegt.
Hij zegt tegen jou: 'Ik ben daar te oud voor. En als ik weer val?'
Jouw gesprek
Speel het gesprek in tweetallen. Gebruik de zakkaart. Na 4 minuten wissel je van rol.
Opdracht: ongeveer 8 minuten, in tweetallen. De een speelt meneer Willems, de ander de verzorgende IG. Voorbeeld van een goed gesprek: je vraagt eerst wat hij bedoelt en waar hij bang voor is. Je vat samen: 'U wilt wel, maar u bent bang om weer te vallen.' Je geeft één of twee punten: bewegen maakt spieren en balans sterker, en dat helpt juist tegen vallen. Je stelt een kleine stap voor die bij hem past. Je laat hem in eigen woorden vertellen wat hij gaat doen. Je spreekt af dat je de verpleegkundige vraagt of een fysiotherapeut kan helpen, en je legt de afspraak vast.
Hulp voor wie vastloopt: begin met de vraag 'Waar bent u het meest bang voor?'
W A T D E N K J I J ?
LES 9
Een zorgvrager wil je advies niet opvolgen. Wat doe je dan?
Open vraag: voorbeeldantwoord: je respecteert dat de zorgvrager zelf beslist: dat is eigen regie. Je vraagt wel naar de reden, want misschien is er iets dat je kunt oplossen. Je dringt niet aan, maar laat de deur open: 'Zullen we er volgende week nog eens over praten?' Je legt vast wat je hebt besproken. Gaat het om een groot risico voor de gezondheid, dan bespreek je het met de verpleegkundige.
S T E L L I N G
LES 9
Een goede verzorgende IG vertelt zorgvragers wat gezond is.
Eens
Oneens
Ik twijfel
Stelling: laat studenten hun keuze uitleggen. Een mooie discussie: vertellen alleen is niet genoeg. Een goede verzorgende IG luistert eerst, sluit aan bij wat de zorgvrager wil en kan, en kijkt of de uitleg is aangekomen. De zorgvrager beslist zelf. Sluit af met de startvraag: wat zeg je nu tegen mevrouw Haddou?
T E R U G B L I K
LES 9
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
Soorten uitleg
Uitleg die aankomt
Doorverwijzen
Ik kan ze allemaal
Terugblik: kies op basis van de uitslag wat je aan het begin van de volgende les herhaalt.
V O L G E N D E L E S
Samenwerken met mantelzorgers
Een dochter, een buurman of een vrijwilliger: veel zorgvragers krijgen ook hulp van naasten. Volgende les leer je hoe je met hen samenwerkt en afspraken maakt.
Je kan uitleggen wie mantelzorgers en andere informele zorgverleners zijn.
Je kan signalen van overbelasting bij een mantelzorger herkennen en bespreken.
Volgende les: les 10 van de serie, werkproces B1-K2-W1 Stemt af met informele zorgverleners.
Image credit: LessonUp