De rechtsstaat, overheid en duurzaamheid
Lesduur is: 40 minOnderdelen in deze les
Open met het idee dat leerlingen elke dag leven met regels van de overheid, ook als ze daar niet steeds bij stilstaan. Deze les verbindt democratie en wetgeving aan een concreet duurzaamheidsprobleem.
Praktische Opdracht: Overheid, wetten en duurzaamheid
Open met het idee dat leerlingen elke dag leven met regels van de overheid, ook als ze daar niet steeds bij stilstaan. Deze les verbindt democratie en wetgeving aan een concreet duurzaamheidsprobleem.
Uitleg wat deze praktische opdracht inhoudt
De Overheid
De weg van een wet
Duurzaamheidsprobleem
Jouw weg van de wet!
presentatie
VANDAAG
Deze slide heeft geen instructies
Welke woorden passen volgens jou bij de term:
OVERHEID ?
Gebruik deze woordwolk om voorkennis op te halen. Vraag kort door op woorden als stemmen, regels, minister, koning, eerlijk of democratie.
Welke woorden passen volgens jou bij de term:
WETTEN
Gebruik deze woordwolk om voorkennis op te halen. Vraag kort door op woorden als stemmen, regels, minister, koning, eerlijk of democratie.
In een democratie hebben burgers invloed op het bestuur
Mensen stemmen bij verkiezingen op politieke partijen
Die partijen vertegenwoordigen ideeën en belangen
Zo telt niet één mening, maar juist de stem van veel mensen
Nederland is een democratie nEDERLnVANDAAG
Benadruk dat democratie niet betekent dat iedereen altijd zijn zin krijgt, maar dat besluiten op een afgesproken en eerlijke manier tot stand komen.
Burgers kiezen wie hen vertegenwoordigt
Partijen krijgen meer of minder invloed
De uitslag bepaalt mee welke plannen worden uitgevoerd
Waarom verkiezingen belangrijk zijn
Deze slide heeft geen instructies
In Nederland leven mensen met verschillende meningen, achtergronden en belangen samen. Regels en wetten helpen om het samenleven ordelijk, veilig en eerlijk te laten verlopen.
Samenleven vraag om regels nEDERLnVANDAAG
Verbind dit met het begrip rechtsstaat: niet willekeur, maar afspraken en wetten sturen het handelen van de overheid en burgers.
Maken plannen voor het land
Vertegenwoordigen ideeën van kiezers
Proberen steun te krijgen bij verkiezingen
Wat politieke partijen doen
Deze slide heeft geen instructies
Kabinet, regering en ministeries
Na verkiezingen vormen partijen vaak samen een kabinet
Het kabinet bestaat uit ministers en staatssecretarissen
Ministers geven leiding aan ministeries
De koning en de ministers samen vormen de regering
Kabinet, Minsisters en regering nEDERLnVANDAAG
Houd het onderscheid eenvoudig: kabinet = ministers en staatssecretarissen; regering = koning en ministers. Voor dit niveau is dat onderscheid vooral bedoeld om woorden correct te gebruiken.
Wat is een kenmerk van democratie?
Burgers hebben invloed
De koning beslist
Ministers stemmen alleen
Er zijn geen regels
Toetst de kern van slide 2. Afleiders sluiten aan bij mogelijke misverstanden over macht en bestuur.
Vul de kernbegrippen in
In Nederland mogen burgers stemmen bij verkiezingen. Politieke partijen vertegenwoordigen ideeën en belangen van kiezers. Na verkiezingen vormen partijen vaak samen een kabinet. De koning en de ministers samen vormen de regering.
Laat leerlingen precies het onderscheid oefenen tussen kabinet en regering, naast stemmen en belangen.
Een wet ontstaat niet in één stap.
Eerst is er een probleem in de samenleving.
Daarna maakt een ministerie een voorstel,
bespreekt het kabinet dit plan en
kijken de Tweede Kamer en Eerste Kamer ernaar
voordat de wet officieel gaat gelden.
Hoe een wet ontstaat
Deze slide geeft het overzicht; de volgende slides werken de route stap voor stap uit.
Probleem in de samenleving
→ ministerie maakt voorstel
→ kabinet bespreekt
→ Tweede Kamer stemt
→ Eerste Kamer beoordeelt
→ koning en minister ondertekenen
→ wet geldt voor iedereen
De weg van de wet
Deze slide heeft geen instructies
Wie beoordeelt een wetsvoorstel na de Tweede Kamer?
Nederland is een democratie
Nederland is een democratie nEDERLnVANDAAG
Het kabinet
De regering
De Eerste Kamer
Het ministerie
Controleert de volgorde in de weg van een wet.
Waarom gaat een wet niet meteen in?
Waarom gaat een wet niet gelijk in?
Goede antwoorden noemen in eigen woorden: er is eerst een probleem, daarna maakt een ministerie een voorstel, het kabinet bespreekt dit, de Tweede Kamer stemt, de Eerste Kamer beoordeelt, daarna ondertekenen koning en minister en geldt de wet.
Duurzaamheid gaat over zorgvuldig omgaan met mens, milieu en grondstoffen
Sommige problemen raken veel mensen tegelijk
Voorbeelden zijn plastic afval, voedselverspilling en energieverspilling
Een maatschappelijk probleem kiezen
Maak duidelijk dat een maatschappelijk probleem groter is dan een persoonlijk probleem: het speelt in de samenleving en vraagt vaak om gezamenlijke oplossingen.
Duurzaamheidsproblemen raken vaak hele buurten, steden of het land
Niet iedereen lost zulke problemen uit zichzelf op
De overheid kan regels maken en keuzes sturen
Zo probeert zij schade te beperken en gedrag te veranderen
Duurzaamheid, een taak van de overheid
Deze slide heeft geen instructies
Meer vervuiling van straten en natuur
Verspilling van materialen
Opruimen kost tijd en geld
Voorbeeld: Te veel afval
Gebruik dit alleen als voorbeeld om te laten zien hoe je een probleem beschrijft: wat is het probleem, waarom is het schadelijk, en wie heeft er last van.
Een goede beschrijving noemt drie dingen:
Wat er misgaat
Waarom dit een probleem is
Voor wie dit gevolgen heeft
Een probleem helder beschrijven
Laat leerlingen zien dat een duidelijke probleemomschrijving helpt om later ook een beter wetsvoorstel te bedenken.
Welk ministerie past erbij?
Een ministerie werkt aan een bepaald beleidsterrein
Bij een duurzaamheidsprobleem kies je het ministerie dat het beste bij het onderwerp past
Dat ministerie kan een voorstel voor regels of een wet maken
Waarom gaat een wet niet gelijk in?
Je hoeft hier geen volledige lijst van ministeries te geven. Het doel is het idee dat niet elk probleem door dezelfde minister wordt aangepakt.
Ministerie dat werkt aan milieu en leefomgeving
Ministerie dat werkt aan verkeer, vervoer en uitstoot
Ministerie dat werkt aan onderwijs of energiebeleid
Mogelijk ministerie
Probleem
Plastic afval
Uitstoot van auto's
Energieverspilling op school
Voorbeelden passende ministeries
Houd de formulering bewust algemeen, omdat ministeries kunnen veranderen of samenwerken. Het belangrijkste inzicht is de koppeling tussen probleem en overheidstaak.
Het juiste ministerie heeft kennis van het onderwerp
Het kan een voorstel uitwerken
Het kan samen met andere onderdelen van de overheid handelen
Waarom de keuze telt.
Deze slide heeft geen instructies
Wat maakt een probleem maatschappelijk?
Het is duur
Het raakt veel mensen
Het is thuis begonnen
Het duurt één dag
Sluit aan op de uitleg dat een maatschappelijk probleem groter is dan een persoonlijk probleem.
Een maatschappelijk probleem speelt in de samenleving en raakt veel mensen. Een goede beschrijving noemt wat er misgaat, waarom dit een probleem is en voor wie het gevolgen heeft. Daarna kies je een passend ministerie dat bij het onderwerp past en een voorstel kan maken.
Vul probleem en ministerie aan
Echoot de formulering van slides 12 t/m 15.
Welk duurzaamheidsprobleem zou jij het liefst onderzoeken?
Plastic afval
Voedselverspilling
Uitstoot auto's
Energieverspilling
Welk duurzaamheidsprobleem zou jij het liefst onderzoeken?
Deze slide heeft geen instructies
Niet elk probleem wordt meteen met een wet opgelost.
De overheid kan ook kiezen voor voorlichting, afspraken, subsidies of strengere regels.
Goede oplossingen passen bij het probleem.
Oplossingen bedenken
Benadruk het maatschappijleer-perspectief: de overheid maakt keuzes tussen verschillende middelen en belangen.
Gedrag veranderen:
Voorzieningen verbeteren:
Regels stellen:
mensen stimuleren om anders te handelen
bijvoorbeeld betere inzameling of minder verspilling
duidelijk maken wat wel en niet mag
3 soorten oplossingen
Deze slide heeft geen instructies
Meer afvalbakken plaatsen
Campagnes over afval scheiden
Boetes bij vervuiling
voorbeeld oplossingen
Gebruik dit als model: oplossingen zijn sterker als leerlingen ook kunnen uitleggen waarom elke oplossing helpt.
Een wet is vooral nodig als de overheid gedrag voor iedereen duidelijk wil regelen. Dan staat vast voor wie de regel geldt en wat de gevolgen zijn als iemand zich er niet aan houdt.
Van oplossingen naar wet
Maak het verschil duidelijk tussen een goed idee en een wet: een wet is officieel, geldt algemeen en kan worden gehandhaafd.
Welke regel er komt
Voor wie de wet geldt
Wat het doel van de wet is
Wat er gebeurt als iemand zich niet aan de wet houdt
Wat in een wet moet staan
Deze slide heeft geen instructies
Een wet moet helpen om het probleem kleiner te maken
De regel moet duidelijk en uitvoerbaar zijn
Gevolgen of sancties moeten logisch bij de overtreding passen
De wet moet passen bij het probleem
Je kunt hier het idee van proportionaliteit eenvoudig benoemen zonder juridisch te diep te gaan: een maatregel moet redelijk zijn.
Scholen moeten afval scheiden
De regel geldt voor alle scholen
Bij niet naleven volgt een maatregel of boete
Voorbeeld nieuwe wet
Dit is een eenvoudig voorbeeld. Het doel is dat leerlingen zien hoe een probleem, oplossing en wet logisch op elkaar aansluiten.
JE WAS HIER
Deze slide heeft geen instructies
Wanneer is een wet vooral nodig?
Wanneer is een wet vooral nodig?
Bij een schoolfeest
Bij één mening
Bij gedrag voor iedereen
Bij een privéprobleem
Gebaseerd op slide 19: een wet regelt gedrag voor iedereen duidelijk en officieel.
Vul de onderdelen van een wet in
Een wet is een officiële regel die voor iedereen kan gelden. In de wet staat voor wie de wet geldt en wat het doel is. Ook moet duidelijk zijn welke gevolgen er zijn als iemand zich niet aan de wet houdt.
Vul de onderdelen van de wet in
Toetst de bouwstenen van een wet uit slides 19 t/m 22.
Waaraan herken je een goede wet?
Waaraan herken je een goede wet?
Verwachte elementen: de wet moet passen bij het probleem, duidelijk en uitvoerbaar zijn, en een logische sanctie of gevolg hebben.
Ook een zelfbedachte wet gaat via vaste stappen. Zo wordt een idee eerst besproken en gecontroleerd voordat het voor iedereen gaat gelden.
Jouw wet door de overheid
Maak de brug van algemene kennis naar toepassing: leerlingen volgen nu dezelfde route met hun eigen voorbeeldwet.
→ Probleem in de samenleving ;
→ ministerie maakt voorstel ;
→ kabinet bespreekt het voorstel;
Stap 1 t/m 3
Leg uit dat in deze eerste fase het probleem wordt omgezet in beleid: eerst herkennen, dan uitwerken, dan bespreken in het bestuur.
→De Tweede Kamer bespreekt en stemt over het voorstel
→De Eerste Kamer beoordeelt het voorstel
Stap 4 en 5
Houd het onderscheid eenvoudig: de Tweede Kamer bespreekt en stemt, de Eerste Kamer bekijkt het voorstel daarna nog eens.
→De koning en de minister ondertekenen de wet
→Daarna gaat de wet gelden voor iedereen
Stap 6 en 7
Deze slide heeft geen instructies
Ideeën worden gecontroleerd
Meerdere onderdelen van de overheid kijken mee
Wetten gelden pas na een officiële procedure
Waarom deze route belangrijk is
Verbind dit met de rechtsstaat: macht is verdeeld en regels worden niet zomaar ingevoerd door één persoon.
Een goede presentatie laat de hele lijn zien:
het gekozen duurzaamheidsprobleem
het passende ministerie
de oplossingen
de bedachte wet
de weg van die wet door de overheid
Maak de presentatie met Canva, een Poster of tekening
Presenteren als afsluiting
Dit sluit de inhoudelijke lijn van de les af zonder al in opdrachtinstructie of activiteitstaal te vervallen.
Wat gebeurt er direct na de ondertekening?
Eerste Kamer stemt
Wet geldt voor iedereen
Ministerie begint pas
Probleem ontstaat
Toetst stap 6 en 7 van de wetsroute.
Zet de laatste stappen op hun plek
Een zelfbedachte wet gaat ook via vaste stappen. Eerst bespreekt de Tweede Kamer het voorstel en stemt erover. Daarna beoordeelt de Eerste Kamer het voorstel. Vervolgens ondertekenen de koning en de minister de wet, waarna die officieel gaat gelden voor iedereen.
Verankert de vaste volgorde uit slides 23 t/m 27.
Wat uit deze les ga jij het best onthouden?
Deze slide heeft geen instructies
Welk onderdeel vond jij het lastigst?
Deze slide heeft geen instructies
Wat hielp jou vandaag om dit te begrijpen?
Deze slide heeft geen instructies
democratie - bestuursvorm waarbij burgers invloed hebben, bijvoorbeeld door te stemmen
verkiezingen - moment waarop burgers kiezen welke partijen hen vertegenwoordigen
politieke partij - groep mensen met ideeën over hoe het land bestuurd moet worden
kabinet - groep van ministers en staatssecretarissen die het land bestuurt
regering - de koning en de ministers samen
ministerie - onderdeel van de overheid dat werkt aan een bepaald beleidsterrein
rechtsstaat - samenleving waarin overheid en burgers zich aan de wet moeten houden
Begrippen
Deze slide heeft geen instructies
wet - officiële regel die geldt voor iedereen
Tweede Kamer - deel van het parlement dat voorstellen bespreekt
en erover stemt
Eerste Kamer - deel van het parlement dat wetsvoorstellen beoordeelt
duurzaamheid - zorgvuldig omgaan met mens, milieu en grondstoffen
maatschappelijk probleem - probleem dat in de samenleving speelt en veel
mensen raakt
oplossing - maatregel of aanpak die helpt om een probleem kleiner te maken
Begrippen
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
