Assimilatie en dissimilatie (Biologie havo), les 2: Examentraining

• newEditor
• Biologie
• Middelbare school
• havo
• Leerjaar 4,5

Introductie

Examentraining met vier vraagtypen: een reactievergelijking lezen, een grafiek lezen, verklaren met gisting en stoffen en niveaus. Elk met uitleg en twee vragen in examenstijl.

STOFWISSELING VAN DE CEL · ENERGIE

Examentraining

Assimilatie en dissimilatie: zo pak je examenvragen aan

Les 2 van 3. Laat leerlingen in tweetallen overleggen bij de open vragen. Image credit: MUuslimabonu / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

STOFWISSELING VAN DE CEL · ENERGIE

Wat ga je kunnen?

Ik kan bij een reactievergelijking, grafiek of situatie bepalen welk proces het is en mijn antwoord onderbouwen.

STOFWISSELING VAN DE CEL · ENERGIE

Zo pak je een examenvraag aan

• 1. Lees: wat is gegeven: een vergelijking, een grafiek of een situatie?

• 2. Herken: wordt er opgebouwd (assimilatie) of afgebroken (dissimilatie), met of zonder zuurstof?

• 3. Zoek: welke stoffen en welke energievorm horen erbij?

• 4. Schrijf: geef een kort antwoord met het juiste begrip.

Schema van de fotosynthese in een bladgroenkorrel

STOFWISSELING VAN DE CEL · ENERGIE

Vraagtype 1: reactievergelijking lezen

• Fotosynthese: 6 CO2 + 6 H2O + lichtenergie geeft C6H12O6 + 6 O2.

• Aerobe dissimilatie: C6H12O6 + 6 O2 geeft 6 CO2 + 6 H2O + energie.

• Alcoholgisting: C6H12O6 geeft 2 C2H5OH + 2 CO2 + energie.

• Tel de moleculen: de getallen voor de formules zeggen hoeveel moleculen het zijn.

Image credit: Eigen schema, LessonUp

C6H12O6 + 6 O2 geeft 6 CO2 + 6 H2O + energie. Welk proces?

A

Fotosynthese

B

Alcoholgisting

C

Aerobe dissimilatie

D

Melkzuurgisting

Glucose wordt met zuurstof afgebroken en er komt energie vrij: aerobe dissimilatie. Verwachte fout: fotosynthese kiezen omdat dezelfde stoffen voorkomen, maar nu in omgekeerde richting.

Fotosynthese maakt 2 glucosemoleculen. Hoeveel O2 ontstaat?

A

12

B

6

C

2

D

24

Per glucosemolecuul ontstaan 6 O2-moleculen, dus 2 x 6 = 12. Verwachte fout: 6 noemen, de vergelijking geldt voor een molecuul glucose.

Zuurstofgehalte in 24 uur (verzonnen meting)

STOFWISSELING VAN DE CEL · ENERGIE

Vraagtype 2: een grafiek lezen

• Bekijk eerst de assen: wat staat op de x-as en wat op de y-as?

• Zoek de stijgende en dalende stukken en koppel ze aan licht en donker.

• Planten doen dag en nacht dissimilatie, en overdag ook fotosynthese.

• Rechts: het zuurstofgehalte in een aquarium met waterplanten (verzonnen meting).

Image credit: Eigen grafiek, LessonUp

Waarom daalt het zuurstofgehalte tussen 19.00 en 7.00 uur?

A

Fotosynthese gebruikt 's nachts zuurstof

B

Planten stoppen 's nachts met dissimilatie

C

De planten maken 's nachts melkzuur uit zuurstof

D

Geen fotosynthese, wel aerobe dissimilatie

Zonder licht is er geen fotosynthese, dus geen nieuwe zuurstof, terwijl de cellen met aerobe dissimilatie zuurstof blijven gebruiken. Verwachte fout: denken dat planten 's nachts niets doen.

Wanneer is het zuurstofgehalte het hoogst?

Antwoord: om 19.00 uur, het moment dat het licht uitgaat. Tot dan maakt fotosynthese meer zuurstof dan de dissimilatie verbruikt. Verwachte fout: 12.00 uur noemen.

Yoghurt met melkzuurbacteriën

STOFWISSELING VAN DE CEL · ENERGIE

Vraagtype 3: verklaren met gisting

• Wordt het zuurstofgehalte te laag, dan schakelt een cel over op anaerobe dissimilatie.

• Zonder zuurstof ontstaat bij alcoholgisting alcohol en koolstofdioxide.

• Melkzuurgisting maakt melkzuur, bijvoorbeeld in yoghurt en in spieren.

• Gisting levert weinig energie.

Image credit: Susan Slater / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

Een sprinter krijgt melkzuur in de spieren. Wat is de verklaring?

A

Aerobe dissimilatie levert melkzuur als eindproduct

B

Te weinig zuurstof: anaerobe dissimilatie neemt toe

C

Spiercellen maken melkzuur door fotosynthese

D

Er is te veel zuurstof in de spiercellen

Bij een sprint kan het bloed niet genoeg zuurstof aanvoeren, dus gaan spiercellen deels over op melkzuurgisting. Verwachte fout: denken dat aerobe dissimilatie melkzuur maakt.

Noem twee eindproducten van alcoholgisting.

Antwoord: alcohol en koolstofdioxide. Verwachte fout: melkzuur of zuurstof noemen.

STOFWISSELING VAN DE CEL · ENERGIE

Vraagtype 4: stoffen en niveaus

• Let op het niveau: atoom, molecuul, celonderdeel.

• Essentiële aminozuren komen uit voedsel, niet-essentiële maakt het lichaam zelf.

• Zetmeel, glycogeen en cellulose zijn polysachariden.

• Een polysacharide bestaat uit veel monosachariden.

Zet op volgorde, van klein naar groot

1

Koolstofatoom

2

Zetmeelmolecuul

3

Bladgroenkorrel

4

Glucosemolecuul

Een atoom is in een molecuul opgenomen, een zetmeelmolecuul bestaat uit veel glucosemoleculen en zit in een celonderdeel als de bladgroenkorrel. Verwachte fout: glucose en zetmeel omdraaien.

Welke stof moet een mens met voedsel binnenkrijgen?

A

Essentiële aminozuren

B

Niet-essentiële aminozuren

C

Glycogeen

D

ATP

Essentiële aminozuren kan het lichaam niet zelf maken. Niet-essentiële aminozuren en glycogeen wel. Verwachte fout: niet-essentiële aminozuren kiezen door de namen te verwarren.

Welk vraagtype vind jij het lastigst?

1

Reactievergelijking lezen

2

Een grafiek lezen

3

Verklaren met gisting

4

Stoffen en niveaus

Bespreek het gekozen vraagtype na met een voorbeeld.

STOFWISSELING VAN DE CEL · ENERGIE

Tips voor op het examen

• Tel bij een reactievergelijking altijd de atomen links en rechts.

• Zie je zuurstof links en koolstofdioxide rechts, dan is het aerobe dissimilatie.

• Planten voeren dag en nacht dissimilatie uit, fotosynthese alleen met licht.

• Gisting is anaeroob en levert weinig energie.