Nog LUIDER 53 · Mississippi Goddam (Nina Simone)
LUIDER
PROTESTSONGS IN DE SCHIJNWERPERS
53
MISSISSIPPI GODDAM
NINA SIMONE · 1964
Een woedend lied over moord en racisme, verpakt als vrolijk musicalnummer.
Lesduur is: 40 minIntroductie
Instructies
Onderdelen in deze les
LUIDER
PROTESTSONGS IN DE SCHIJNWERPERS
53
MISSISSIPPI GODDAM
NINA SIMONE · 1964
Een woedend lied over moord en racisme, verpakt als vrolijk musicalnummer.
Les over Mississippi Goddam van Nina Simone, haar eerste burgerrechtenlied, geschreven na de moord op Medgar Evers en de bomaanslag op een kerk in Birmingham in 1963, waarbij vier zwarte meisjes omkwamen. Het onderwerp is zwaar: noem de aanslag, maar laat geen beelden van slachtoffers zien. De titel bevat een vloek; daardoor werd het lied in het Zuiden van de VS geboycot. Bespreek dat kort en neutraal, zeker op scholen waar dat gevoelig ligt. De video is alleen audio, zonder beelden. Image credit: Ron Kroon for Anefo Restored by Bammesk / Wikimedia Commons (CC0)
LUIDER
53 · MISSISSIPPI GODDAM · NINA SIMONE
DE VRAAG VAN DEZE LES
Waarom zet je een lied over moord en haat op een vrolijk showdeuntje?
NA DEZE LES KUN JE
vertellen welke gebeurtenissen uit 1963 Nina Simone woedend maakten
uitleggen waarom Simone niet langer geduld wilde hebben
beschrijven hoe het vrolijke deuntje de woede juist sterker maakt
Vraag eerst: hoe klinkt woede in muziek? Leerlingen noemen waarschijnlijk hard, schreeuwen, gitaren, rap. Deze les gaat over een lied dat woedend is, maar vrolijk klinkt. De vraag van de les komt aan het eind terug. Nina Simone kwam al voorbij in de les over Strange Fruit: zij nam dat lied in 1965 op.
LUIDER
53 · MISSISSIPPI GODDAM · NINA SIMONE
EERSTE KEER LUISTEREN
Nina Simone, Mississippi Goddam (live, 1964)
Luister naar hoe het lied klinkt en naar hoe Simone het brengt. Past dat bij elkaar? Wat valt je op?
Officiële audio (kanaal NinaSimoneVEVO) van de liveopname in Carnegie Hall in New York, voorjaar 1964, van het album Nina Simone in Concert. Het publiek was grotendeels wit. Simone kondigt het lied aan als een showtune waarvoor de show nog niet geschreven is: let op hoe het publiek daarop reageert. Laat leerlingen na afloop twee woorden noemen: één voor hoe het klinkt, één voor wat ze zegt. Verder luisteren: het kanaal van Simone heeft een korte documentaire over het lied (https://www.youtube.com/watch?v=ZKbUH-QJ2r0).
LUIDER
53 · MISSISSIPPI GODDAM · NINA SIMONE
DE TIJD
Juni 1963: moord op een oprit in Mississippi
In het Zuiden van de VS mogen zwarte Amerikanen vaak niet stemmen en zitten ze op aparte scholen. Medgar Evers strijdt daartegen in Mississippi, voor de burgerrechtenorganisatie NAACP.
In de nacht van 12 juni 1963 wordt hij voor zijn eigen huis doodgeschoten. De dader wordt pas dertig jaar later veroordeeld.
Medgar Evers, rond 1963.
Evers was oud-militair: hij vocht in de Tweede Wereldoorlog in Europa. Als veldsecretaris van de NAACP in Mississippi hielp hij zwarte inwoners zich registreren als kiezer en onderzocht hij moorden en geweld. Hij werd doodgeschoten in Jackson, bij thuiskomst, terwijl zijn vrouw en kinderen binnen waren. De dader, Byron De La Beckwith, lid van een racistische organisatie, werd in de jaren zestig twee keer berecht door een jury van alleen witte mannen; beide keren kwam er geen uitspraak. Pas in 1994 werd hij veroordeeld. Bob Dylan schreef over deze moord het lied Only a Pawn in Their Game. Image credit: Unknown; distributed by AP / Wikimedia Commons (Public domain)
LUIDER
53 · MISSISSIPPI GODDAM · NINA SIMONE
DE TIJD
September 1963: een bom in een kerk
Op zondag 15 september 1963 ontploft een bom bij de 16th Street Baptist Church in Birmingham, Alabama. Het is een belangrijke kerk voor de burgerrechtenbeweging.
Vier zwarte meisjes, van 11 en 14 jaar, komen om. Leden van de Ku Klux Klan hebben de bom gelegd.
De 16th Street Baptist Church in Birmingham, Alabama, zoals hij er nu uitziet.
De meisjes heetten Addie Mae Collins, Cynthia Wesley en Carole Robertson (alle drie 14) en Denise McNair (11). Ze waren in de kelder, op weg naar de zondagsdienst. Meer dan twintig anderen raakten gewond. De Ku Klux Klan is een racistische terreurorganisatie van witte Amerikanen. De daders werden pas jaren later veroordeeld: de eerste in 1977, de laatste twee in 2001 en 2002. De aanslag schokte het hele land en hielp mee aan de Civil Rights Act van 1964, de wet die rassenscheiding verbood. Laat geen foto's van de schade of de slachtoffers zien. Image credit: Adam Jones from Kelowna, BC, Canada / Wikimedia Commons (CC BY-SA 2.0)
LUIDER
53 · MISSISSIPPI GODDAM · NINA SIMONE
DE MAKER
Een klassiek pianiste wordt woedend
Nina Simone (1933) heet eigenlijk Eunice Waymon. Ze wil de eerste zwarte klassieke concertpianiste van Amerika worden, maar een bekende muziekschool wijst haar af. Ze gaat zingen in bars, onder een nieuwe naam.
Na de moord op Evers en de bom in Birmingham schrijft ze in één woedende vlaag haar eerste protestlied.
1 uur
ZO KORT DEED SIMONE OVER HET SCHRIJVEN VAN HET LIED
Simone groeide op in Tryon, North Carolina, en kreeg vanaf haar derde pianoles. Ze studeerde een zomer aan de Juilliard School in New York; het Curtis Institute in Philadelphia wees haar af, wat zij aan racisme toeschreef (de school zelf ontkende dat). In 1954 ging ze in Atlantic City in een bar spelen en koos ze de naam Nina Simone, zodat haar familie het niet zou weten. In haar autobiografie I Put a Spell on You (1991) vertelt ze dat ze na de aanslag in haar woede eerst een wapen wilde maken. Haar man zei dat ze muzikant was, geen vechter, en dat ze moest doen waar ze goed in was. Ze ging achter de piano zitten en schreef het lied in minder dan een uur. Later noemde ze het haar eerste burgerrechtenlied.
LUIDER
53 · MISSISSIPPI GODDAM · NINA SIMONE
DE TEKST
Waar gaat het over?
Volledige tekst: genius.com
HET BEGIN
Simone noemt drie staten uit het Zuiden: Alabama, Tennessee en vooral Mississippi. Ze zegt meteen hoe boos ze is, zonder omweg, met een vloek in de titel.
HET MIDDEN
Ze kan niet meer slapen en niet meer bidden. Steeds weer hoort ze dat zwarte mensen geduld moeten hebben en het rustig aan moeten doen. Maar hoe lang nog?
HET EINDE
Ze weigert nog langer te wachten. Ze gelooft niet meer in beloftes dat het vanzelf goed komt. Ze eist gelijke rechten, en wel nu.
Lees de tekst samen via de link (auteursrechtelijk beschermd, daarom niet op de dia). Wijs op wie spreekt: Simone zelf, in de ik-vorm, niet een personage. Wijs op het terugkerende idee van langzaam aan doen: in 1963 zeiden ook veel witte Amerikanen die de burgerrechtenbeweging steunden dat verandering tijd nodig had. Simone zet dat weg als een uitvlucht. Martin Luther King schreef in hetzelfde jaar in zijn Brief uit de gevangenis van Birmingham iets vergelijkbaars: wachten betekent voor zwarte Amerikanen bijna altijd nooit. Wijs op de onderbrekingen: Simone praat tussendoor tegen het publiek en tegen haar band.
LUIDER
53 · MISSISSIPPI GODDAM · NINA SIMONE
VRAAG
Simone kondigt het lied aan als een showtune, een vrolijk musicalnummer. Waarom kiest ze voor die vorm?
Het vrolijke deuntje laat het publiek het onderwerp vergeten
Het vrolijke deuntje moest het lied op Broadway krijgen
Het vrolijke deuntje verbergt dat het een protestlied is
Het vrolijke deuntje maakt de woede juist scherper
Het goede antwoord: het vrolijke deuntje maakt de woede scherper. Het contrast tussen de luchtige vorm en de harde inhoud is ironie: het publiek verwacht vermaak en krijgt een aanklacht. De verwachte misvatting is het tweede antwoord: dat het vrolijke deuntje het onderwerp lichter moet maken. Het werkt precies andersom. Doorvraag: ken je andere liedjes of video's die vrolijk klinken maar over iets ernstigs gaan? (Bijvoorbeeld This Is America van Childish Gambino.)
LUIDER
53 · MISSISSIPPI GODDAM · NINA SIMONE
DE MUZIEK
Een grap die geen grap is
Showtune
Het lied klinkt als een vrolijk nummer uit een musical, met een huppelende piano. Die luchtige verpakking maakt de boze boodschap scherper.
Live publiek
Simone zingt het voor een grotendeels wit publiek in Carnegie Hall. Ze maakt een grap en praat tussendoor: het publiek wordt aangesproken, niet vermaakt.
Stem
Simone zingt, praat en schreeuwt bijna door elkaar. Ze jaagt het lied vooruit, alsof er geen tijd meer te verliezen is. Precies wat de tekst zegt.
Verdieping voor muziekleerlingen en conservatoriumstudenten. Een showtune is een lied uit een Broadwaymusical: vrolijk, theatraal, bedoeld om te vermaken. Simone speelde zelf piano en leidde haar band vanaf de vleugel. Ze had een klassieke opleiding en kende ook jazz, gospel en cabaret; op hetzelfde album zingt ze Pirate Jenny uit Die Dreigroschenoper van Brecht en Weill, ook een lied vol woede in een theatrale vorm. Vergelijk met Strange Fruit: daar draagt een trage, sombere uitvoering de boodschap, hier juist een opgewekte. Laat leerlingen luisteren waar Simone uit het lied stapt en gaat praten: wat doet dat met het publiek? Doorvraag: wat is sterker, een protestlied dat klinkt zoals de boodschap, of een dat er juist tegenin gaat?
LUIDER
53 · MISSISSIPPI GODDAM · NINA SIMONE
DE NAWERKING
Gebroken platen en een mars naar Montgomery
Radiostations krijgen het lied als single. In het Zuiden weigeren ze het: ze sturen dozen met platen terug, elke plaat in tweeën gebroken.
Simone laat zich niet tegenhouden. In maart 1965 zingt ze het voor duizenden demonstranten aan het eind van de mars van Selma naar Montgomery, de mars voor stemrecht van Martin Luther King.
2019
HET LIED WORDT OPGENOMEN IN HET NATIONALE GELUIDSARCHIEF VAN DE VS
Het optreden was op 24 maart 1965 bij het concert Stars for Freedom net buiten Montgomery, de avond voor de mars de stad binnentrok; ook Harry Belafonte en James Baldwin waren erbij. In augustus 1965 kwam de Voting Rights Act, de wet die zwarte Amerikanen hun stemrecht garandeerde. Simone paste de tekst bij latere optredens aan aan nieuw nieuws, zoals de rellen in Watts (1966) en de moord op King in Memphis (1968). De boycot schaadde haar carrière: ze kreeg minder optredens in de VS. In 2019 kwam het lied in het National Recording Registry van de Library of Congress. Rolling Stone zette het in 2021 in de lijst van de 500 beste nummers aller tijden.
Eens
Oneens
LUIDER
53 · MISSISSIPPI GODDAM · NINA SIMONE
STELLING
Wie iets wil veranderen, moet geduld hebben.
Discussiemoment, ongeveer 5 minuten. Laat eerst stemmen. Doorvraag 1: Simone vond dat zwarte Amerikanen al honderd jaar na het einde van de slavernij nog steeds moesten wachten. Wanneer is geduld verstandig, en wanneer is het een manier om niets te doen? Doorvraag 2: denk aan iets wat jij wilt veranderen, op school of in de wereld. Helpt het meer om rustig te overleggen, of om boos en luid te zijn? Beide kanten zijn te verdedigen: veel wetten veranderden na jaren overleg, maar vaak pas nadat mensen de straat op gingen.
LUIDER
53 · MISSISSIPPI GODDAM · NINA SIMONE
TERUG NAAR DE VRAAG
Waarom zet je een lied over moord en haat op een vrolijk showdeuntje?
WAT BLIJFT
De moord op Medgar Evers en de bom in Birmingham maakten Nina Simone zo woedend dat ze in minder dan een uur dit lied schreef.
Ze verwerpt het advies om geduld te hebben: gelijke rechten moeten nu komen, niet later.
Het vrolijke showdeuntje is ironie: het publiek verwacht vermaak en krijgt een aanklacht. Juist dat contrast maakt de woede scherp.
Deze slide heeft geen instructies
LUIDER
53 · MISSISSIPPI GODDAM · NINA SIMONE
Wat maakt jou boos? Welke verrassende muziekstijl kies je om erover te zingen, en waarom?
Exitvraag. Een goed antwoord noemt een concreet onrecht en een muziekstijl die er juist niet bij lijkt te passen (een kinderliedje, een zomerhit, een wiegenlied, een dansnummer), en legt uit wat dat contrast met de luisteraar doet. De verwachte fout: een stijl kiezen die gewoon past bij woede (hard, luid) zonder uit te leggen wat het effect is.
LUIDER
53 · MISSISSIPPI GODDAM · NINA SIMONE
LUISTER VERDER
ALLE SONGS IN ÉÉN PLAYLIST
Van This Land Is Your Land tot Europapa, in de volgorde van de lessen. Scan de code met je telefoon of zoek in Spotify op Nog LUIDER.
Slotdia: de playlist Nog LUIDER op Spotify (https://open.spotify.com/playlist/1MKkOy8x2kUy2eBNNylHfG), met de songs van de reeks in lesvolgorde. Leerlingen kunnen thuis verder luisteren. Un violador en tu camino van Las Tesis staat niet op Spotify.
