Polyfonie, canon en fuga (Muziek vwo), les 2: Examentraining
VAKTHEORIE · MEERSTEMMIGHEID
EXAMENTRAINING
Polyfonie, canon en fuga: zo pak je examenvragen aan
Lesduur is: 45 minIntroductie
Onderdelen in deze les
VAKTHEORIE · MEERSTEMMIGHEID
EXAMENTRAINING
Polyfonie, canon en fuga: zo pak je examenvragen aan
Les 2 van 3. Laat leerlingen in tweetallen overleggen bij de open vragen. Image credit: Pieter de Jode II / Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.5
♪ VAKTHEORIE · MEERSTEMMIGHEID
WAT GA JE KUNNEN?
Ik kan bij een fragment, notenbeeld of schema structuren en technieken van polyfonie, canon en fuga herkennen.
Deze slide heeft geen instructies
♪ VAKTHEORIE · MEERSTEMMIGHEID
ZO PAK JE EEN EXAMENVRAAG AAN
1. Lees: wat wordt gevraagd: stemmen, delen van een fuga of een techniek?
2. Luister: begint er één stem of beginnen alle stemmen samen? Tik bij elke nieuwe stem.
3. Vergelijk: volgt een stem de hele melodie (canon), alleen het motief (imitatie) of gaat elke stem een eigen weg?
4. Controleer: past je antwoord bij wat je hoorde of las in het schema of de partituur?
Deze slide heeft geen instructies
♪ VAKTHEORIE · MEERSTEMMIGHEID
VRAAGTYPE 1: HOMOFOON OF POLYFOON
Je hoort een fragment en bepaalt hoe de stemmen zich tot elkaar verhouden.
Stemmen die samen in hetzelfde ritme zingen: homofonie.
Stemmen die elkaars motief overnemen: imitatie of doorimitatie.
Deze slide heeft geen instructies
Video: Bach: koraal Wenn mein Stündlein vorhanden ist, BWV 430 (kanaal: Netherlands Bach Society). Wat hoor je? Vier stemmen zingen samen dezelfde woorden in hetzelfde ritme, als een rij akkoorden. Dat is homofonie. Goede antwoord: homofonie.
Beluister het fragment. Hoe zijn de stemmen opgebouwd?
Homofonie
Doorimitatie
Een canon
Unisono
Een koraal is homofoon. Wie unisono kiest, hoort niet dat er meerdere toonhoogtes tegelijk klinken.
Video: Josquin des Prez: Ave Maria ... virgo serena, VOCES8 (kanaal: VOCES8). Wat hoor je? De stemmen komen na elkaar binnen met hetzelfde motief, de inzetten overlappen en de muziek stroomt door. Dat is doorimitatie. Goede antwoord: doorimitatie.
Beluister het fragment. Welke techniek past bij dit begin?
Unisono
Homofonie
Doorimitatie
Een cantus firmus
Goed: doorimitatie. Wie homofonie kiest, mist dat de stemmen na elkaar beginnen.
♪ VAKTHEORIE · MEERSTEMMIGHEID
VRAAGTYPE 2: FUGA EN CANON HOREN
Je hoort of een stem het thema alleen begint en andere stemmen volgen.
Een fuga heeft na de inzet van het thema een vrijere lijn voor elke stem.
Een canon volgt de melodie de hele tijd precies.
Deze slide heeft geen instructies
Video: Bach: Contrapunctus 1 uit Die Kunst der Fuge, BWV 1080, Daniil Trifonov (kanaal: Deutsche Grammophon - DG). Wat hoor je? Het stuk begint met één stem die het thema alleen speelt. Daarna komt het thema in een andere stem binnen, terwijl de eerste doorgaat, en er komen meer stemmen bij. Dat is de expositie. Goede antwoord: de expositie.
Beluister het fragment. In welk deel van een fuga hoor je dit?
Het divertimento
Het stretto
De expositie
De coda
Het begin van een fuga is de expositie: het thema komt in elke stem binnen. Wie divertimento kiest, hoort het thema niet als tussenspel.
Video: Mahler: Symfonie nr. 1, derde deel, Berliner Philharmoniker (kanaal: Berliner Philharmoniker - Topic). Wat hoor je? Een bekende melodie, Vader Jacob in mineur, klinkt eerst in één instrument en wordt daarna door steeds een ander instrument overgenomen. Elke stem herhaalt de hele melodie. Dat is een canon. Goede antwoord: een canon.
Beluister het fragment. Welke vorm klinkt in de stemmen na elkaar?
Een canon
Een fuga-expositie
Homofonie
Een cantus firmus
Goed: een canon, want elke stem herhaalt dezelfde melodie en begint later. Wie fuga-expositie kiest, vergeet dat de latere stemmen de melodie letterlijk volgen.
♪ VAKTHEORIE · MEERSTEMMIGHEID
VRAAGTYPE 3: EEN FUGA IN EEN SCHEMA LEZEN
Je krijgt een schema met delen A tot en met E en benoemt het deel.
Kijk waar het thema klinkt, in welke stemmen en of de inzetten overlappen.
Deze slide heeft geen instructies
In deel C klinkt het thema in andere stemmen, zonder overlap. Welk deel is dit?
De expositie
Het stretto
De coda
De doorwerking
Deel C is de doorwerking. Het thema keert terug in andere stemmen en toonsoorten, maar de inzetten overlappen niet. Wie stretto kiest, let niet op de overlap. Image credit: LessonUp, eigen afbeelding
Deel E sluit het stuk af. Hoe heet dit deel?
Het divertimento
De coda
Het stretto
De expositie
Deel E is de coda. Wie divertimento kiest, vergeet dat het divertimento tussen de expositie en de doorwerking zit. Image credit: LessonUp, eigen afbeelding
♪ VAKTHEORIE · MEERSTEMMIGHEID
VRAAGTYPE 4: TECHNIEKEN IN NOTENSCHRIFT
Je vergelijkt de noten van twee stemmen en benoemt wat stem 2 met stem 1 doet.
Let op de lengte van de noten en op de richting van de stappen.
Deze slide heeft geen instructies
Wat gebeurt er met de melodie van stem 1 in stem 2?
Vergroting
Verkleining
Omkering
Stretto
Stem 2 speelt dezelfde noten in langere waarden: vergroting. Wie verkleining kiest, draait lang en kort om. Image credit: LessonUp, eigen afbeelding
Stem 2 gebruikt de stappen van stem 1, maar naar de andere kant. Welke techniek is dit?
Vergroting
Verkleining
Omkering
Parallelle beweging
Als stem 1 stijgt, daalt stem 2 met dezelfde stappen: omkering. Wie parallelle beweging kiest, ziet de richting over het hoofd. Image credit: LessonUp, eigen afbeelding
Welk vraagtype vind jij het lastigst?
Homofoon of polyfoon
Fuga en canon horen
Een fuga-schema lezen
Technieken in notenschrift
Bespreek de uitslag. Laat leerlingen die het lastig vinden bij een fuga het thema in de partituur markeren.
♪ VAKTHEORIE · MEERSTEMMIGHEID
TIPS VOOR OP HET EXAMEN
Luister eerst naar het begin: één stem alleen wijst op een fuga of canon.
In een schema: zoek eerst waar de thema-inzetten overlappen, dat is het stretto.
Weet je het niet: vraag jezelf of de stemmen hetzelfde ritme hebben. Dan is het homofoon.
Deze slide heeft geen instructies
