vragen lesbrieven

• Dienstverlening en Producten
• Middelbare school
• vmbo k
• Leerjaar 3

❓ Vraag

Wat kun jij vertellen over biologische landbouw en biologische producten?

💡 Denk eraan:

🤔 Eerst zelf nadenken (10 sec)

✍️ Antwoord opschrijven in hele zinnen

👥 Kort overleggen met je klasgenoot

Biologische landbouw

🌱 Geen chemische bestrijdingsmiddelen

🌾 Klaver → haalt stikstof uit de lucht

💩 Mest = dierlijke mest/compost

🥕 Telen = zaaien, verzorgen, oogsten

Biologische producten

🛒 Net zo gezond, maar met zorg voor mens, dier, milieu

🚫 Geen chemische geur-, kleur- of smaakstoffen

✅ Herkenbaar aan: Europees logo 🌿⭐ & EKO-keurmerk

❓ Vraag

Wat zijn de stappen van het productieproces?

💡 Denk eraan:

🤔 Eerst zelf nadenken (10 sec)

✍️ Antwoord opschrijven in hele zinnen

👥 Kort overleggen met je klasgenoot

⚡ Energieverbruik in de productieketen

👉 De stappen in de keten:

🌾 Productie → 🏭 Verwerking → ❄️ Opslag → 🚛 Transport → 🛒                       Verkoop → 👩‍👩‍👦 Consument

Productieproces & energie

📦 Laat zien hoe een product van begin tot eind wordt gemaakt

🥔 Aardappel → oogst → bord

🥚 Kip → ei → ontbijt

🍞 Graan → meel → bakkerij → brood → winkel

Belangrijk:

🔋 Elke stap kost energie (productie, vervoer, koelen, koken)

❌ Voedsel weggooien = ook energie verspillen!

❓ Vraag

Wat kun jij vertellen over energie/energiebalans?

💡 Denk eraan:

🤔 Eerst zelf nadenken (10 sec)

✍️ Antwoord opschrijven in hele zinnen

👥 Kort overleggen met je klasgenoot

⚡ Energie

🥤 Bijna alles wat je eet en drinkt levert energie (behalve water).

🔢 Energie wordt uitgedrukt in kilocalorieën (kcal) of kilojoules (kJ). 👉 1 kcal = 4,2 kJ

🍔 Hoeveel energie iets levert hangt af van de hoeveelheid eiwit, vet en koolhydraten. 

• Veel vet in voedingsmiddelen ->  veel energie. 
• Alcohol levert ook energie

⚖️ Energiebalans = energie-inname ↔ energieverbruik.

• Meer inname dan verbruik = opslag als vet → gewicht stijgt.
• Minder inname dan verbruik = je valt af.

👩 Gemiddeld: vrouwen ± 2000 kcal/dag. 👨 Gemiddeld: mannen ± 2500 kcal/dag.

❓ Vraag

Welke vitamines zijn er? En waarvoor zijn deze belangrijk?

💡 Denk eraan:

🤔 Eerst zelf nadenken (10 sec)

✍️ Antwoord opschrijven in hele zinnen

👥 Kort overleggen met je klasgenoot

🌞 Vitamines A, B & C

Vitamine A

👀 Belangrijk voor: huid, ogen, groei, weerstand

🥩 Komt voor in: dierlijke producten

Vitamine B (8 soorten)

🤰 Belangrijk voor: o.a. vroege ontwikkeling ongeboren kind

🌾 Komt voor in: aardappelen, graanproducten, groente, vlees

Vitamine C

🛡️ Belangrijk voor: weerstand

🍊 Komt voor in: fruit, groente, aardappelen

🌞 Vitamines D, E & K

Vitamine D

🦴 Belangrijk voor: groei & stevige botten

☀️ Bijzonder: lichaam maakt het zelf onder invloed van zon

🥛 Helpt calcium opnemen

🥩 Voorkomt in: dierlijke producten, toegevoegd aan margarine

Vitamine E

🧬 Belangrijk voor: bescherming van cellen

🌻 Voorkomt in: zonnebloemolie, halvarine, margarine, graanproducten

Vitamine K

🩸 Belangrijk voor: bloedstolling

🥬 Voorkomt in: groene bladgroenten (spinazie, boerenkool)

🍊 Vitamines & mineralen

Kleine hoeveelheden nodig 🧪

Zorgen dat je lichaam goed werkt 💪

Helpen ziekten voorkomen 🛡️

Gezond & gevarieerd eten = genoeg binnenkrijgen 🍎🥦

❓ Vraag

Wat betekent de afkorting SMART? En wanneer gebruik je deze?

💡 Denk eraan:

🤔 Eerst zelf nadenken (10 sec)

✍️ Antwoord opschrijven in hele zinnen

👥 Kort overleggen met je klasgenoot

💬 Coachingsgesprek

• Gesprek tussen coach en hulpvrager 🤝
• Altijd een duidelijk doel 🎯
• Trajectafspraak → meerdere gesprekken in een periode 📅
• Doelen maken met SMART:

S 🔎 Specifiek → duidelijk omschreven

M 📏 Meetbaar → resultaat kan gecontroleerd worden

A 👍 Acceptabel → haalbaar en gedragen

R ⚖️ Realistisch → past bij de situatie en mogelijkheden

T ⏰ Tijdsgebonden → duidelijke deadline

📋 Alles vastgelegd in een coachingsplan

SMART Doelen 🎯

Voorbeeld: Fitter worden door hardlopen

Specifiek (S): Ik ga 3x per week hardlopen in mijn wijk. 🏃‍♂️

Meetbaar (M): Elke training duurt minimaal 20 minuten. ⏱️

Acceptabel (A): Het past in mijn schema en ik vind hardlopen leuk. ✔️

Realistisch (R): Met mijn conditie en tijd is dit haalbaar. 💪

Tijdgebonden (T): Na 8 weken kan ik 5 km hardlopen. 📆

🔑 Ezelsbruggetje: SMART = concreet + haalbaar + met deadline.

❓ Vraag

Hoe  voorkom je ziektes en uitputting van de bodem?

💡 Denk eraan:

🤔 Eerst zelf nadenken (10 sec)

✍️ Antwoord opschrijven in hele zinnen

👥 Kort overleggen met je klasgenoot

🌱 Bodem gezond houden

👉 Zo voorkom je ziektes en uitputting van de bodem:

💪 Sterke rassen telen → planten die beter tegen ziektes kunnen

🔄 Wisselteelt → ieder jaar andere gewassen op hetzelfde stuk land

🌾 Vanggewassen zaaien → houden voedingsstoffen vast in de bodem

❓ Vraag

👉 Wat zijn voedselkilometers? En waarom is dat een probleem? (noem een nadeel)

💡 Denk eraan:

🤔 Eerst zelf nadenken (10 sec)

✍️ Antwoord opschrijven in hele zinnen

👥 Kort overleggen met je klasgenoot

🚚🌍 Voedselkilometers

👉 Wat betekent het?

De afstand die jouw eten aflegt van boer tot bord.

👉 Problemen

✈️ Vliegtuigen & 🚛 vrachtwagens → veel CO2-uitstoot

🌡️ CO2 = broeikasgas → zorgt voor opwarming van de aarde

❄️ Opslaan in koelcellen kost ook veel energie

❓ Vraag

Welke conserveringsmethoden ken je?

💡 Denk eraan:

🤔 Eerst zelf nadenken (10 sec)

✍️ Antwoord opschrijven in hele zinnen

👥 Kort overleggen met je klasgenoot

❄️🍓 Conserveringsmethoden

👉 Zo houd je eten langer goed:

❄️ Diepvriezen → bacteriën stoppen met groeien

🌞 Drogen → water eruit halen (bv. bonen, krenten)

🍯 Inmaken → zuur, suiker of zout toevoegen (bv. jam)

🥛 Pasteuriseren → kort verhitten tot 72 °C en koelen (bv. melk uit de                        koeling)

🔥 Steriliseren → verhitten boven 100 °C, alles dood (bv. lang houdbare                 melk)

❓ Vraag

Wat betekent het woord 'kostprijs'?

💡 Denk eraan:

🤔 Eerst zelf nadenken (10 sec)

✍️ Antwoord opschrijven in hele zinnen

👥 Kort overleggen met je klasgenoot

📊 Kostprijs

= Alles wat het kost om 1 product te maken.

Bestaat uit:

• Directe kosten (rechtstreeks voor dat product)
• Indirecte kosten (kosten van het bedrijf in het algemeen).

❓ Vraag

👉 Welke soorten kosten heeft een bedrijf? Noem voorbeelden.

💡 Denk eraan:

🤔 Eerst zelf nadenken (10 sec)

✍️ Antwoord opschrijven in hele zinnen

👥 Kort overleggen met je klasgenoot

🛠️ Directe kosten

• Arbeidskosten (loon van personeel)
• Grondstoffen & materialen
• Productiekosten

👉 Voorbeeld: het meel, gist en het uurloon van de bakker voor een brood.

🏢 Indirecte kosten

• Huur van het pand
• Telefoon & administratie
• Gas, water, licht (energie)

👉 Voorbeeld: de huur van de bakkerij of de energierekening.

Vaste / Variabele kosten

📌 Vaste kosten

= Blijven altijd hetzelfde, ook als je meer of minder produceert.

👉 Voorbeeld: huur, abonnement, vast personeel.

📌 Variabele kosten

= Veranderen mee met de productie.

👉 Voorbeeld: grondstoffen, energie bij productie, oproepkrachten.

💡 Samenvatting 

• Verkoopprijs = Kostprijs + Winst.
• Kostprijs = Directe + Indirecte kosten.
• Directe kosten → product zelf (meel, loon bakker).
• Indirecte kosten → algemene zaken (huur, energie).
• Vaste kosten → altijd gelijk.
• Variabele kosten → veranderen met productie.

❓ Vraag

Wat is het verschil tussen een vegetariër en een veganist?

💡 Denk eraan:

🤔 Eerst zelf nadenken (10 sec)

✍️ Antwoord opschrijven in hele zinnen

👥 Kort overleggen met je klasgenoot

👉 Vegetariër of veganist?

• Een vegetariër eet geen vlees of vis, maar wel melkproducten, eieren en honing.
• Een veganist eet helemaal geen dierlijke producten. Dus ook geen melk, eieren en honing.
• Beide eten veel plantaardige producten.

❓ Vraag

Wat doet het voedingscentrum?

💡 Denk eraan:

🤔 Eerst zelf nadenken (10 sec)

✍️ Antwoord opschrijven in hele zinnen

👥 Kort overleggen met je klasgenoot

💡 Het Voedingscentrum

Geeft advies over gezonde voeding 🍎🥦

Helpt je een gezond gewicht te houden ⚖️

Je kunt er je BMI berekenen:

BMI = verhouding tussen lengte en gewicht

Laat zien of je gewicht gezond is ✅

❓ Vraag

Wat kun jij vertellen over de schijf van 5?

💡 Denk eraan:

🤔 Eerst zelf nadenken (10 sec)

✍️ Antwoord opschrijven in hele zinnen

👥 Kort overleggen met je klasgenoot

🥦 De Schijf van Vijf

📅 Bedacht in 1953, vernieuwd in 2016

💡 Helpt je kiezen voor gezonde voeding

🛡️ Kan ziekten helpen voorkomen (diabetes, kanker, hart- en              vaatziekten)

🌱 Advies: meer plantaardig, minder vlees

🌱 Waarom de Schijf van Vijf handig is

✅ Je eet gevarieerd en krijgt alle belangrijke voedingsstoffen

(vitamines, mineralen, vezels, eiwitten, koolhydraten, vetten)

💪 Je blijft fitter en gezonder, nu én later

🌍 Je helpt het milieu, want je eet vaker plantaardig

❓ Vraag

Op welke manieren kun je meten of je een gezond gewicht hebt? 

💡 Denk eraan:

🤔 Eerst zelf nadenken (10 sec)

✍️ Antwoord opschrijven in hele zinnen

👥 Kort overleggen met je klasgenoot

⚖️ Gezond gewicht meten

🔢 BMI (Body Mass Index)

Bereken je gewicht in verhouding tot je lengte.

Geeft een schatting van je gezondheidsrisico.

Wordt vaak gebruikt als standaardmaat.

📏 Buikomtrek

Meet de omtrek van je buik (ter hoogte van je navel).

Een te grote buikomtrek = meer risico op ziekten (diabetes type 2, hart- en vaatziekten).

Vooral belangrijk bij volwassenen.

👉 Samen geven BMI + buikomtrek een beter beeld van je gezondheid.

❓ Vraag

Waarom kiezen mensen voor vegetarisch/veganistisch eten?

💡 Denk eraan:

🤔 Eerst zelf nadenken (10 sec)

✍️ Antwoord opschrijven in hele zinnen

👥 Kort overleggen met je klasgenoot

🌱 Waarom kiezen mensen voor vegetarisch/veganistisch eten

🐄 Dierenwelzijn → tegen slechte behandeling van dieren

💪 Gezondheid → te veel vlees eten is ongezond

🌍 Milieu → vleesproductie kost veel energie en vervuilt

⚖️ Eerlijke verdeling → voedsel wordt niet eerlijk verdeeld in de wereld

✝️☪️✡️ Geloof → sommige religies verbieden bepaald vlees

❓ Vraag

Wat kun jij vertellen over etiketten op voedingsmiddelen?

💡 Denk eraan:

🤔 Eerst zelf nadenken (10 sec)

✍️ Antwoord opschrijven in hele zinnen

👥 Kort overleggen met je klasgenoot

🏷️ Etiketten op voedingsmiddelen

Verplicht op een etiket:

🥫 Naam van het product

📜 Ingrediëntenlijst (eerste = meeste, incl. E-nummers/toevoegingen)

🥛 Allergenen (vet gedrukt, bijv. gluten, lactose)

⚖️ Netto-inhoud (℮ = kleine afwijking mogelijk)

📅 Houdbaarheidsdatum (THT/TGT)

❄️ Bewaar- of gebruiksvoorschriften

🏭 Naam & adres fabrikant/importeur

📊 Voedingswaarde (energie, vet, verzadigd vet, koolhydraten, suikers, eiwitten, zout)

🌍 Herkomst/land van oorsprong

🍷 Alcoholpercentage (>1,2%)

🏷️ Etiketten op voedingsmiddelen

✔️ Oorsprong / land van herkomst moet vermeld worden.

✔️ Alcoholpercentage (vanaf >1,2%) verplicht op het etiket.

✔️ Voedingswaarde per 100 g/ml: energie, vet, verzadigd vet, koolhydraten, suikers, eiwitten en zout.

Letters moeten minimaal 1,2 mm groot zijn (beter leesbaar).

Productnamen mogen niet misleidend zijn (geen “aardbeienkwark” zonder aardbeien).

Ook bij niet-verpakte voeding (restaurant, snackbar, kantine) moet info over allergenen beschikbaar zijn.

❓ Vraag

Leg in eigen woorden uit wat allergenen zijn en geef voorbeelden.

💡 Denk eraan:

🤔 Eerst zelf nadenken (10 sec)

✍️ Antwoord opschrijven in hele zinnen

👥 Kort overleggen met je klasgenoot

🌾 Allergenen

➡️ Stoffen in voeding die bij sommige mensen een allergische reactie of overgevoeligheid veroorzaken. Voorbeelden van reacties: jeuk, benauwdheid, huiduitslag, buikpijn.

Waarom belangrijk?

👉 Voor mensen met een allergie kan het levensgevaarlijk zijn om per ongeluk een allergeen te eten.

👉 Daarom moeten fabrikanten dit duidelijk op het etiket vermelden.

🌾 Allergenen

• 🥛 Melk (lactose)
• 🥚 Ei
• 🌾 Gluten (tarwe, rogge, gerst, haver, spelt)
• 🥜 Pinda
• 🌰 Noten (hazelnoot, walnoot, amandel, cashew, pecan, pistache, macadamia)
• 🐟 Vis
• 🦐 Schaaldieren (garnalen, krab, kreeft)

• 🐚 Weekdieren (mosselen, inktvis, oesters)
• 🍤 Soja
• 🌱 Lupine
• 🥛 Sesamzaad
• 🌽 Selderij
• 🥫 Mosterd
• ⚗️ Sulfiet (vaak in wijn en gedroogd fruit)

vragen lesbrieven