Verwijswoorden, verbindingswoorden, signaalwoorden

• Nederlands
• Praktijkonderwijs
• MBO
• Leerjaar 5
• Studiejaar 1

              Startklaar

• Op je plek zitten 
• Jas over de stoel, oortjes in de tas, tas op de grond
• Schoolspullen op tafel: Wisbordje, JdW-map, etui 

1. Startklaar

Bij de start van iedere les verwelkomt de docent de leerlingen bij de ingang van de deur, noemt leerlingen bij naam, maakt oogcontact en besteedt aandacht aan hun welbevinden. De docent geeft het goede voorbeeld en spreekt hoge verwachtingen uit voor het verloop van de les door succescriteria op gewenst gedrag, schooltaal en effectief leren te benoemen. De leerlingen zijn startklaar: ingelogd in LessonUp, telefoons opgeborgen in het Zakkie, en JdW-map op tafel.

Lesplanning

• Voorkennis activeren 
• Leerdoelen van de les 
• Uitleg verwijswoorden, verbindingswoorden en signaalwoorden
• Werkblad
• # Exit ticket 
• Woordenboek 

VOORKENNIS

Stap 1

Ali werkt in de keuken.

Sara werkt in de winkel.

Over wie gaat deze zin?

Over wie gaat deze zin?

Stap 2

Ali werkt in de keuken. Hij maakt brood. 

Sara werkt in de winkel. Zij helpt klanten.

Wie is hij?

Wie is zij?

Stap 3

Ali werkt in de keuken. Hij maakt brood.

Ali werkt in de keuken en hij maakt brood.

Ali werkt in de keuken maar het is soms druk.

Wat verandert er als je EN gebruikt? 

Wat verandert er bij MAAR?

EN = iets erbij

MAAR = tegenstelling

Stap 4

Ik ga naar school … ik wil leren.

Ik wil buiten spelen … het regent.

Ik eet fruit … een appel.

Kies uit de volgende woorden:

en – maar – want – bijvoorbeeld

           Leerdoelen

• Ik herken verwijswoorden in een korte tekst. (R)
• Ik herken verbindingswoorden en signaalwoorden. (R)
• Ik kan verwijswoorden, verbindingswoorden en signaalwoorden onderstrepen in een korte tekst. (T1)

3. Leerdoelgericht werken

De docent geeft het onderwerp, RTTI geformuleerde leerdoelen en de lesopbouw aan. De docent weet de leerdoelen goed te laten aansluiten bij de voorkennis en het (taal)niveau van de leerlingen. Gedurende de les wordt continu een terugkoppeling naar de leerdoelen gemaakt om de mate van beheersing te controleren.   

Inleiding

Als je een tekst leest of luistert, hoor je woorden die vertellen hoe de tekst in elkaar zit.

Met deze woorden snap je sneller wat belangrijk is.

Dat helpt je straks bij het maken van een samenvatting.”

Tijdens deze les behandelen we:

• Verwijswoorden
• Verbindingswoorden
• Signaalwoorden

» Waar heb je eerder een samenvatting gemaakt?

» Wat vind je moeilijk aan samenvatten?

signaal- en verwijswoorden

Schrijf op je wisbordje de juiste volgorde van de zinnen op.

• Het is soms druk.
• Hij repareert auto’s.
• Daarom werkt hij snel.
• Sam werkt in een garage.

opdracht

Lees deze zinnen.

Ze staan door elkaar.

Welke zinnen horen bij elkaar?

Zet ze in de goede volgorde.

» Waar heb je eerder een samenvatting gemaakt?

» Wat vind je moeilijk aan samenvatten?

signaal- en verwijswoorden

• Sam werkt in een garage.
  
  
• Hij repareert auto’s.
• Het is soms druk.
• Daarom werkt hij snel.

» Waar heb je eerder een samenvatting gemaakt?

» Wat vind je moeilijk aan samenvatten?

Verwijswoorden

Bij opdracht 5 moet je opschrijven wat je hoort. Je kunt niet alles opschrijven.

Daarom luister je naar woorden die laten zien wat belangrijk is.

Verwijswoorden zeggen over wie of wat het gaat.

Ze verwijzen terug naar iets dat al genoemd is.

voorbeelden:
- hij        - zij
- het      - dit
- dat      - deze
- die

Zo herken je ze

Stel jezelf de vraag:

Over wie gaat dit?

Voorbeeld

Fatima loopt stage in een supermarkt. Ze vult vakken.

Over wie gaat dit? -> Ze gaat over .....

Waarom belangrijk bij luisteren?

Als je een verwijswoord hoort, weet je:

 → het gaat nog steeds over dezelfde persoon of hetzelfde onderwerp.

Checkvraag

Schrijf het antwoord op je wisbordje.

• Jesse werkt in de zorg. Hij helpt ouderen.
   Wie is hij?
• Noor werkt in een keuken. Ze snijdt groenten.
  Over wie gaat het?

Verbindingswoorden

Verbindingswoorden plakken zinnen aan elkaar.

Na een verbindingswoord komt vaak nieuwe of belangrijke informatie.

Veelgebruikte woorden:
- en
- maar
- want
- omdat
- of

Wat doen ze?

en → iets erbij

maar → iets anders of tegenovergesteld

want / omdat → reden

voorbeeld

Ik werk graag buiten, maar het regent.

→ Let op: hier verandert iets.

Checkvraag

Schrijf het antwoord op je wisbordje.

• Ik wil naar buiten, … het regent.
   kies uit en of maar
• Ik ga naar school, want ik wil leren.
   welk woord laat de reden zien?

Signaalwoorden

Signaalwoorden laten zien hoe de tekst is opgebouwd.

Ze geven richting.

Als je een signaalwoord hoort, weet je

→ dit stukje moet ik opschrijven.

Tijd

- eerst

- daarna

- later

- tot slot

Reden / gevolg

- omdat

- want

- daarom

- daardoor

Tegenstelling

- maar

- toch

Voorbeeld

- bijvoorbeeld

voorbeeld

Het is druk. Daarom werkt hij snel.

→ Daarom laat een gevolg zien.

Checkvraag

Schrijf het antwoord op je wisbordje.

• Eerst maak ik mijn tas klaar. Daarna ga ik naar school.
   Gaat dit over tijd of over een reden?
• Het is druk. Daarom werkt hij snel.
   wat is het signaalwoord?

Checkvraag

Noor loopt stage in een keuken. Ze vindt het leuk, maar het is soms druk. Daarom werkt ze snel.

Noem één woord dat helpt om de tekst te begrijpen.

Goede antwoorden:

ze

maar

daarom

WERKBLAD

EXIT TICKET

We sluiten de les af met duimen.

Denk even na over de les van vandaag.

• Ik kan verwijswoorden herkennen.
  👍 duim omhoog = ja
  👉 duim opzij = een beetje
  👎 duim omlaag = nee

• Ik kan verbindingswoorden herkennen.
  👍 / 👉 / 👎

           Aan de slag met je woordenboek

Je gaat verder met je eigen woordenboek maken.

» Eerst schrijf je het woord op, daarna zoek je de betekenis van het
   woord op.

» Je kunt hiervoor een online woordenboek of chat GPT gebruiken.

» De betekenis van het woord schrijf je in je eigen woorden op.

» Ook schrijf je een goede zin met het woord.

6. Actieve verwerking

De docent maakt expliciet hoe de leerstof actief verwerkt dient te worden. De docent start met modelleren en laat leerlingen vervolgens actief inoefenen. Volgens het 'ik-wij-jullie/jij-wij' principe wordt de ondersteuning geleidelijk afgebouwd. Er wordt gevarieerd in oefentypes en het leerproces wordt zichtbaar gemaakt, bijvoorbeeld met hardop denken opdrachten. Effectieve leerstrategieën zoals zelftesten, gespreid leren, schema’s maken, en samenvatten volgens de Cornell-methode worden expliciet aangeleerd. Dit herkneden van de lesstof helpt bij het bewerken van het lange termijn geheugen